Update 5 oktober, 16.30 uur: de verdachte copiloot handelde volgens de eerste aanwijzingen alleen en niet namens een organisatie of staat, zeggen Amerikaanse en Israëlische functionarissen tegen NBC News en CNN; het onderzoek is nog in een vroeg stadium. Australië en Nieuw-Zeeland onderzoeken zijn eerdere verblijf daar. Lees ook: Copiloot flydubai FZ1073 handelde volgens eerste aanwijzingen alleen; aanval legt gaten in screening van piloten bloot.

Update 5 oktober, 11.50 uur: de Israëlische functionaris die toezicht houdt op buitenlandse maatschappijen die op Israël vliegen, gaf volgens de Israëlische zender Channel 12 ook betaalde trainingen aan flydubai en Emirates; het ministerie van Verkeer noemt zijn nevenwerk goedgekeurd. In Israël is een debat gaande over wie de copiloot had moeten controleren. Lees ook: Israëlische toezichthouder op buitenlandse vluchten werkte volgens Channel 12 ook betaald voor flydubai.

Update 3 oktober, 23.25 uur: het toestel van vlucht FZ1073 haalde in de duikvlucht volgens een analyse van The Wall Street Journal naar schatting Mach 0,96 en kreeg bij het afvangen zo'n 3 g te verwerken, meer dan de 2,5 g waarvoor het is gecertificeerd; een groot deel van het richtingsroer brak af. Lees ook: Duikvlucht flydubai FZ1073: toestel ging volgens analyse bijna met geluidssnelheid en boven belastingslimiet.

Update 3 oktober, 20.25 uur: de verdachte copiloot Hamam al-Hammami werkt volgens bronnen van ABC News mee aan het onderzoek en gaf aan dat hij het toestel in Israël wilde laten neerstorten; de autoriteiten bevestigden dat niet. Royal Air Maroc bevestigt dat hij er in 2025 een proefopleiding volgde maar niet werd aangenomen. Lees ook: Verdachte copiloot flydubai FZ1073 werkt mee aan onderzoek en wilde toestel volgens bronnen in Israël laten neerstorten.

Update 3 oktober: de vermoedelijke aanvaller is volgens CNN, AP en The Wall Street Journal de Omaanse copiloot Hamam al-Hammami; de Emiraatse procureur-generaal spreekt van een poging tot een terroristische daad. Lees ook: Vermoedelijke aanvaller flydubai-vlucht FZ1073 is Omaanse copiloot Hamam al-Hammami; Emiraten: poging tot terroristische daad.

Update 2 oktober, 10.20 uur: gezagvoerder Smit Machchhar heeft premier Narendra Modi in een videogesprek vanuit een ziekenhuis in Abu Dhabi verteld hoe hij zwaargewond de cockpitdeur opende. Lees ook: Gewonde gezagvoerder Smit Machchhar vertelt premier Modi hoe hij de cockpitdeur opende.

Update 2 oktober, 09.00 uur: volgens het Saudische ministerie van Binnenlandse Zaken wijst een vooronderzoek uit dat de copiloot de gezagvoerder aanviel; beide piloten zijn naar Abu Dhabi overgebracht. In Israël groeien de vragen over de screening van piloten. Lees ook: Saudisch vooronderzoek: copiloot viel gezagvoerder flydubai-vlucht aan; Israël wil piloten strenger screenen.

Update 1 oktober, 21.55 uur: Saudi-Arabië heeft beide piloten volgens zijn ministerie van Binnenlandse Zaken naar de Emiraten overgebracht, waar het onderzoek loopt. Lees ook: Saudi-Arabië draagt vermoedelijke aanvaller van flydubai-vlucht over aan de Emiraten.

Update 1 oktober, 13.30 uur: in India wordt gezagvoerder Smit Machchhar breed geprezen, onder anderen door premier Modi, president Murmu en minister van Buitenlandse Zaken Jaishankar. Modi sprak volgens de Hindustan Times met zijn familie. Indiase media melden dat hij van Saudi-Arabië naar Dubai is overgevlogen voor verdere behandeling. De Emiraten zijn een strafrechtelijk onderzoek begonnen dat ook naar het motief kijkt.

Alles over het incident: wat er bekend is over flydubai-vlucht FZ1073.

In de kennisbank: Wie is Smit Machchhar? Alles wat betrouwbare bronnen over de gezagvoerder melden, met bronnen.

De gezagvoerder van flydubai-vlucht FZ1073, door onder meer de BBC, The Guardian en Al Jazeera geïdentificeerd als Smit Machchhar, wordt door regeringsleiders, passagiers en luchtvaartdeskundigen geprezen om wat hij deed nadat hij in de cockpit was aangevallen. Volgens hun verslagen wist hij, zwaargewond, de cockpitdeur te ontgrendelen. Daardoor konden passagiers en bemanningsleden die als passagier meereisden de cockpit in, de vermoedelijke aanvaller overmeesteren en het toestel veilig aan de grond zetten in Tabuk, in het noordwesten van Saudi-Arabië. The Guardian zette donderdagochtend op een rij wat bekend is over zijn optreden en wat deskundigen erover zeggen. Airwork kijkt in dit stuk vooral naar de lessen voor piloten: de cockpitdeur, samenwerking onder extreme druk en hoe maatschappijen en autoriteiten zo'n incident afhandelen.

Wat er precies in de cockpit gebeurde, is nog niet officieel vastgesteld. De verslagen hieronder komen van passagiers, van Israëlische functionarissen en van flydubai zelf. Een motief is niet bekendgemaakt. De naam van de vermoedelijke aanvaller is door betrouwbare bronnen niet bekendgemaakt; volgens premier Netanyahu, aangehaald door AP, is hij een Omaans staatsburger. Ook de meereizende piloten zijn niet bij naam genoemd.

Wat over het optreden van de gezagvoerder wordt gemeld

Volgens The Guardian, dat zich grotendeels baseert op Israëlische functionarissen en op passagiers, lag Machchhar bloedend op de vloer van de cockpit toen hij de ontgrendeling van de deur wist te bedienen. Kort daarvoor was hij door de andere piloot met een mes aangevallen, in wat Israëlische functionarissen een kennelijke poging noemen om het toestel te laten neerstorten. Premier Netanyahu schreef op X dat de gezagvoerder zich ondanks zijn ernstige verwondingen verzette, de cockpitdeur opende en zo passagiers en bemanning in staat stelde de aanvaller te overmeesteren. De Amerikaanse president Trump zei volgens de BBC dat de gezagvoerder er ondanks zijn verwondingen in slaagde de deur te openen, en noemde hem daarom in zekere zin een held.

Passagier Yaniv Hayun, zoals de BBC en Ynet hem noemen (The Guardian schrijft Hayoun), ging de cockpit binnen. Hij zei in een video die het kantoor van Netanyahu verspreidde dat de gewonde piloot vlak achter de deur lag, waardoor die moeilijk open te krijgen was. Voordat hij in elkaar zakte, wist hij de deur toch te openen, meldt de BBC. Tandarts Shota Musaev, die volgens The Guardian en Ynet aan boord was en de gezagvoerder eerste hulp gaf, vertelde CNN volgens The Guardian dat hij veel bloed had verloren en het bewustzijn verloor kort nadat zij hem bereikten. Volgens de Indiase ambassade in Saudi-Arabië is zijn toestand stabiel; hij wordt in Tabuk in het ziekenhuis behandeld.

Flydubai zelf noemt in zijn verklaring geen namen en geeft geen oordeel over het optreden van de bemanning. De maatschappij meldt dat er een handgemeen in de cockpit plaatsvond en dat de vlucht werd veiliggesteld door dienstdoende flydubai-bemanning die als passagier meereisde, die uitweek naar Tabuk en het toestel veilig landde.

Reacties in India en zijn toestand

De Indiase premier Narendra Modi noemde Smit Machchhar op X een held. Volgens Modi toonde hij ondanks het grote gevaar en zijn ernstige verwondingen immense moed en een onwankelbare vastberadenheid om het leven van anderen te beschermen, meldden onder meer de BBC en NU.nl. Modi sprak donderdag volgens de Hindustan Times met de familie van de gezagvoerder. Ook president Droupadi Murmu, vicepresident C.P. Radhakrishnan en minister van Buitenlandse Zaken Jaishankar prezen hem, meldt de Indiase publieke omroep Akashvani. De Indiase ambassadeur in de Emiraten bezocht volgens India Today en Akashvani zijn familie in Dubai en zegde namens de regering volledige steun toe. Volgens NDTV kondigde de deelstaat Gujarat aan hem een onderscheiding voor moed toe te kennen.

De Indiase ambassade in Riyad meldde dat hij in een ziekenhuis in Tabuk werd behandeld en dat zijn toestand stabiel is. Donderdag meldden Indiase media, waaronder NDTV en Moneycontrol, dat hij van Saudi-Arabië naar Dubai is overgevlogen voor verdere medische behandeling. Flydubai en de Indiase autoriteiten hebben dat nog niet publiekelijk bevestigd. Volgens de Hindustan Times heeft hij ruim dertien jaar ervaring in de commerciële luchtvaart, grotendeels op de Boeing 737, en was hij bij zijn vorige werkgever SpiceJet lijntrainingsgezagvoerder. NU.nl spelt zijn achternaam als Machchar; de BBC, The Guardian, Reuters en Indiase media schrijven Machchhar.

Wie het toestel weer onder controle kreeg

Over de minuten na het openen van de deur lopen de verslagen deels uiteen. Yaniv Hayun vertelde volgens de BBC dat hij de aanvaller in bedwang hield en daarna kort de stuurknuppel naar zich toe trok, zoals hij op televisie had gezien, tot het toestel weer stabiel vloog en een piloot het overnam. Andere passagiers vertelden dat ze de aanvaller vastbonden. Een passagier zei in een fragment dat de BBC publiceerde dat er twee aflospiloten aan boord waren, die de volgende vlucht zouden vliegen en het toestel stabiliseerden en landden. Flydubai bevestigt dat twee dienstdoende bemanningsleden die als passagier meereisden het toestel landden. Wie op welk moment de besturing had, is niet officieel bevestigd.

Wat luchtvaartdeskundigen zeggen

Deskundigen die The Guardian aanhaalt, zijn vooral verbaasd dat het toestel de daling heeft doorstaan. Volgens The Guardian raakte een groot deel van het richtingsroer beschadigd; eerder verschenen al beelden waarop een deel van het roer lijkt te ontbreken. Flydubai en de Saudische autoriteiten hebben die schade niet bevestigd. Steve Arroyo, oud-piloot bij United Airlines en deskundige op het gebied van vliegveiligheid, zei dat er sterke aerodynamische krachten op het roer moeten hebben gewerkt en dat het hem verbaast dat het toestel niet uit elkaar is gevallen. Een andere deskundige, die The Guardian aanhaalt als Guzzetti, zei dat de inzittenden werden gered doordat er nog genoeg hoogte over was om het toestel te laten herstellen.

Een voormalig opleider van de gezagvoerder zei volgens The Guardian tegen een krant dat hij na de aanval leiderschap toonde. Piloten trainen volgens hem op alle mogelijke situaties, maar zoiets in werkelijkheid goed afhandelen is "een heel ander verhaal".

Jeff Price, hoogleraar luchtvaart aan de Metropolitan State University of Denver en specialist in luchtvaartbeveiliging, schreef in The Conversation dat de beveiliging van cockpits na 11 september 2001 vooral is gericht op dreiging van buitenaf. De cockpitdeur is sindsdien een stevige barrière tegen wie van buiten binnen wil komen, maar biedt geen bescherming als de dreiging al in de cockpit zit. Volgens Price is het uiteindelijk onvermijdelijk dat het systeem vertrouwt op de mensen die het toestel vliegen.

Wat piloten hiervan kunnen leren

Het incident is nog niet onderzocht, en conclusies over wat goed of fout ging zijn pas mogelijk als het onderzoeksrapport er ligt. Toch raken de verslagen aan onderwerpen die in elke pilotenopleiding terugkomen.

De cockpitdeur werkt twee kanten op

Sinds 2003 schrijft de internationale burgerluchtvaartorganisatie ICAO voor dat grotere passagierstoestellen een versterkte cockpitdeur hebben die tijdens de vlucht gesloten en vergrendeld blijft en van binnenuit wordt bediend. Dat beschermt de cockpit tegen indringers, maar betekent ook dat hulp van buiten afhangt van iemand binnen. In dit geval kon de cabine pas ingrijpen toen de gewonde gezagvoerder de deur ontgrendelde. Het laat zien hoe belangrijk het is dat elke piloot de bediening van de deur en de procedures van de eigen maatschappij blind kent.

Het tweepersonenprincipe

Na de crash van Germanwings in 2015 adviseerde het Europese luchtvaartagentschap EASA tijdelijk dat er altijd twee bemanningsleden in de cockpit zijn. Sinds 2016 laat EASA maatschappijen zelf op basis van een risicoanalyse bepalen of zij die regel hanteren. Het principe is bedoeld voor momenten waarop een piloot de cockpit even verlaat. Bij FZ1073 waren beide piloten in de cockpit, zodat die regel hier geen rol speelde. Er is geen enkele aanwijzing dat de twee gebeurtenissen met elkaar te maken hebben.

Uitval van een piloot is een getrainde situatie

Het plotseling uitvallen van een piloot, pilot incapacitation, is een vast onderdeel van de typebevoegdheid en de terugkerende simulatortraining. De andere piloot neemt dan de besturing over, schakelt zo nodig de automatische piloot in en vraagt hulp van de cabinebemanning. Die training gaat er wel van uit dat de overgebleven piloot meewerkt. Een situatie waarin het gevaar van de collega zelf komt, valt daarbuiten. Juist dan wordt samenwerking met de cabine en met eventuele andere piloten aan boord beslissend, zoals de verslagen over deze vlucht laten zien.

Crew resource management met extra bemanning aan boord

Volgens flydubai en passagiers reisden er piloten van de maatschappij mee als passagier, die de besturing overnamen. Bemanningsleden die als passagier meereizen, positioneren of aflossen, staan formeel niet op de dienstlijst van die vlucht, maar kennen het toestel en de procedures. Voor crew resource management betekent dit dat een bemanning in een noodsituatie ook de mensen en kennis in de cabine kan inzetten. Hoe de overdracht precies verliep, is niet bekendgemaakt.

Passagiers die ingrijpen

Na 11 september 2001 is de training van bemanningen veranderd van meewerken met kapers naar actief verzet en het verdedigen van de cockpit, schrijft Price. Bij FZ1073 waren het volgens alle verslagen passagiers die de aanvaller samen met bemanningsleden in bedwang hielden. Voor passagiers blijft het advies om instructies van de bemanning op te volgen.

Hoe maatschappij en autoriteiten het incident afhandelen

De Emiraatse luchtvaartautoriteit GCAA spreekt van een veiligheidsincident dat onder controle werd gebracht en onderzoekt samen met de betrokken autoriteiten de oorzaak. De procureur-generaal van de Verenigde Arabische Emiraten heeft een team van het Openbaar Ministerie opdracht gegeven het incident te onderzoeken, meldde het Emiraatse staatspersbureau WAM. Volgens Arab News, dat WAM aanhaalt, werkt het team samen met de GCAA en kijkt het naar de omstandigheden en het motief, ook naar de vraag of er een verband is met terrorisme of sprake was van voorbereiding. De Emiraten zijn bevoegd omdat het toestel daar is ingeschreven. De procureur-generaal riep op niet te speculeren en alleen informatie van officiële bronnen te gebruiken. Netanyahu zei tegen Fox News, volgens de BBC, dat de vermoedelijke aanvaller in Saudi-Arabië is gearresteerd en naar verwachting wordt overgebracht naar de Emiraten. Saudi-Arabië en de Emiraten hebben dat niet publiekelijk bevestigd. Op de vraag of er aanwijzingen zijn voor betrokkenheid van een ander land, zei Netanyahu dat het daarvoor te vroeg is. Israël volgt het onderzoek en neemt er mogelijk aan deel, zei hij volgens Arab News.

Flydubai heeft zijn vluchten van en naar Israël tijdelijk stilgelegd. De maatschappij zegt dat de veiligheid en het welzijn van passagiers en bemanning voorop staan en dat zij het officiële onderzoek ondersteunt. Een woordvoerder van Netanyahu zei tegen Reuters, volgens Al Jazeera, dat Israël voortaan de identiteit van alle piloten die naar Israël vliegen wil kennen en een vorm van veiligheidscontrole wil uitvoeren. Hoe dat in de praktijk gaat werken, is niet bekendgemaakt.

Wat nog niet bevestigd is

Het motief is onbekend. Israëlische functionarissen en ministers spreken van een poging tot een terreuraanval, flydubai zegt dat de achtergrond en het motief nog worden onderzocht. Het precieze verloop in de cockpit is alleen bekend uit verslagen van passagiers en functionarissen. Ook de omvang van de daling verschilt per bericht. The Guardian schrijft dat het toestel bijna 14.000 voet daalde in minder dan dertig seconden, eerdere analyses van trackingdata door CNN en de BBC noemen ruim 17.000 voet in een tot twee minuten. Dat zijn geen officiële onderzoeksgegevens.

Eerder schreven we over de uitwijking en de reactie in Israël. Meer over noodcodes lees je in dit antwoord over squawk 7700.

Veelgestelde vragen

Wie is de gezagvoerder van flydubai-vlucht FZ1073?

De BBC, The Guardian en Al Jazeera identificeerden de gezagvoerder als Smit Machchhar, volgens de BBC en de Indiase ambassade een Indiaas staatsburger. Volgens de BBC vliegt hij sinds 2022 voor flydubai. Hij wordt in Tabuk in het ziekenhuis behandeld; zijn toestand is volgens de autoriteiten stabiel. Meer over hem lees je in Wie is Smit Machchhar?

Waarom wordt Smit Machchhar een held genoemd?

Volgens passagiers en Israëlische functionarissen wist hij na de aanval, zwaargewond, de cockpitdeur te ontgrendelen. Daardoor konden passagiers en meereizende bemanningsleden de cockpit in en de aanvaller overmeesteren. Onder anderen premier Netanyahu en president Trump prezen hem daarom.

Hoe gaat het nu met Smit Machchhar?

Volgens de Indiase ambassade in Riyad is zijn toestand stabiel. Hij werd in Tabuk behandeld; Indiase media, waaronder NDTV, meldden donderdag dat hij naar Dubai is overgevlogen voor verdere behandeling. Dat is nog niet officieel bevestigd.

Wie heeft het toestel geland?

Volgens flydubai landden twee dienstdoende bemanningsleden van de maatschappij die als passagier meereisden het toestel veilig in Tabuk. Een passagier zegt dat hij kort de besturing vasthield tot een piloot het overnam.

Kan een cockpitdeur van buitenaf worden geopend?

Een versterkte cockpitdeur is ontworpen om indringers buiten te houden en wordt tijdens de vlucht van binnenuit bediend. Bij FZ1073 kon de cabine pas ingrijpen nadat de gewonde gezagvoerder de deur had ontgrendeld.

Geldt het tweepersonenprincipe in de cockpit nog?

EASA adviseerde het in 2015 tijdelijk en laat maatschappijen sinds 2016 zelf beslissen op basis van een risicoanalyse. Bij FZ1073 waren beide piloten in de cockpit, dus die regel speelde hier geen rol.

Is de vermoedelijke aanvaller bij naam bekend?

Nee. Netanyahu zei volgens AP dat de vermoedelijke aanvaller een Omaans staatsburger is, maar zijn naam is door betrouwbare bronnen niet bekendgemaakt. Oman, de Emiraten en flydubai hebben zijn nationaliteit niet bevestigd.

Wie is de passagier die de cockpit binnenging?

De BBC en Ynet noemen hem Yaniv Hayun, The Guardian en DW Yaniv Hayoun. Netanyahu omschreef hem als loodgieter. Volgens zijn eigen verslag hield hij de aanvaller met anderen in bedwang en nam hij kort de stuurknuppel over tot een piloot het overnam.

Is bekend waarom de piloot zijn collega aanviel?

Nee. Israëlische functionarissen spreken van een poging tot een terreuraanval, maar flydubai en de Emiraatse autoriteiten zeggen dat de achtergrond en het motief nog worden onderzocht.

Wie onderzoekt het incident?

De Emiraatse luchtvaartautoriteit GCAA onderzoekt de oorzaak samen met de betrokken autoriteiten. Daarnaast heeft de procureur-generaal van de Emiraten een strafrechtelijk onderzoek laten starten. Welke instantie het veiligheidsonderzoek formeel leidt, is niet bekendgemaakt.

Airwork werkt het hoofdartikel over het incident bij zodra flydubai of de betrokken autoriteiten meer bekendmaken.

Denk jij aan zelfmoord? Praat erover. Bel 113 of 0800-0113 (gratis) of chat via 113.nl.