Update 6 oktober, 11.25 uur: de verdachte copiloot wilde zijn aanslag volgens Israëlische media en functionarissen al in juli plegen, maar stelde die uit omdat een bevriend bemanningslid op die vlucht zat; de Emiraten hebben dat niet bevestigd. De Nieuw-Zeelandse politie bevestigt dat hij daar van november 2018 tot mei 2019 een deel van zijn vliegopleiding volgde. Lees ook: Copiloot flydubai FZ1073 wilde aanslag volgens onderzoekers al in juli plegen, maar stelde die uit vanwege bevriend bemanningslid.

Update 5 oktober, 16.30 uur: de verdachte copiloot handelde volgens de eerste aanwijzingen alleen en niet namens een organisatie of staat, zeggen Amerikaanse en Israëlische functionarissen tegen NBC News en CNN; het onderzoek is nog in een vroeg stadium. Australië en Nieuw-Zeeland onderzoeken zijn eerdere verblijf daar. Lees ook: Copiloot flydubai FZ1073 handelde volgens eerste aanwijzingen alleen; aanval legt gaten in screening van piloten bloot.

Update 5 oktober, 11.50 uur: de Israëlische functionaris die toezicht houdt op buitenlandse maatschappijen die op Israël vliegen, gaf volgens de Israëlische zender Channel 12 ook betaalde trainingen aan flydubai en Emirates; het ministerie van Verkeer noemt zijn nevenwerk goedgekeurd. In Israël is een debat gaande over wie de copiloot had moeten controleren. Lees ook: Israëlische toezichthouder op buitenlandse vluchten werkte volgens Channel 12 ook betaald voor flydubai.

Update 3 oktober, 23.25 uur: het toestel van vlucht FZ1073 haalde in de duikvlucht volgens een analyse van The Wall Street Journal naar schatting Mach 0,96 en kreeg bij het afvangen zo'n 3 g te verwerken, meer dan de 2,5 g waarvoor het is gecertificeerd; een groot deel van het richtingsroer brak af. Lees ook: Duikvlucht flydubai FZ1073: toestel ging volgens analyse bijna met geluidssnelheid en boven belastingslimiet.

Update 3 oktober, 20.25 uur: de verdachte copiloot Hamam al-Hammami werkt volgens bronnen van ABC News mee aan het onderzoek en gaf aan dat hij het toestel in Israël wilde laten neerstorten; de autoriteiten bevestigden dat niet. Royal Air Maroc bevestigt dat hij er in 2025 een proefopleiding volgde maar niet werd aangenomen. Lees ook: Verdachte copiloot flydubai FZ1073 werkt mee aan onderzoek en wilde toestel volgens bronnen in Israël laten neerstorten.

Update 3 oktober: de vermoedelijke aanvaller is volgens CNN, AP en The Wall Street Journal de Omaanse copiloot Hamam al-Hammami; de Emiraatse procureur-generaal spreekt van een poging tot een terroristische daad. Lees ook: Vermoedelijke aanvaller flydubai-vlucht FZ1073 is Omaanse copiloot Hamam al-Hammami; Emiraten: poging tot terroristische daad.

Update 2 oktober, 10.20 uur: gezagvoerder Smit Machchhar heeft premier Narendra Modi in een videogesprek vanuit een ziekenhuis in Abu Dhabi verteld hoe hij zwaargewond de cockpitdeur opende. Lees ook: Gewonde gezagvoerder Smit Machchhar vertelt premier Modi hoe hij de cockpitdeur opende.

Een eerste Saudisch onderzoek wijst uit dat de copiloot van flydubai-vlucht FZ1073 de gezagvoerder heeft aangevallen. Dat meldt het Saudische ministerie van Binnenlandse Zaken in een verklaring die Gulf News en CNN weergeven. Het is de eerste keer dat een overheid officieel bevestigt wat passagiers en Israëlische functionarissen sinds woensdag vertellen. In Israël leidt het incident intussen tot vragen over de screening van piloten die naar Israël vliegen.

Lees ook ons overzicht van wat bekend is over vlucht FZ1073, het artikel over gezagvoerder Smit Machchhar en de overdracht van de vermoedelijke aanvaller aan de Emiraten.

Wat het Saudische vooronderzoek vaststelt

Volgens het ministerie hebben de Saudische autoriteiten, met deelname van een veiligheidsteam uit de Verenigde Arabische Emiraten, een vooronderzoek gedaan. Daaruit bleek volgens de verklaring dat de eerste officier de gezagvoerder had aangevallen en dat beiden daarbij verschillende verwondingen opliepen, meldt Gulf News. Nadat hun toestand was verbeterd en zij medisch toestemming hadden gekregen, vertrokken de gezagvoerder en de eerste officier op donderdagochtend 1 oktober naar Abu Dhabi. CNN meldt dat de vermoedelijke aanvaller met een veiligheidsteam vertrok.

Het ministerie noemt geen namen. De gezagvoerder is door onder meer de BBC, The Guardian en AP geïdentificeerd als Smit Machchhar. De naam van de vermoedelijke aanvaller is niet bekendgemaakt; volgens premier Netanyahu is hij een Omaans staatsburger, wat Oman niet heeft bevestigd. Over een motief zegt de Saudische verklaring niets. Volgens The Wall Street Journal, aangehaald door The Week, heeft het Saudische onderzoek geen motief kunnen vaststellen. Het verdere onderzoek ligt bij het Openbaar Ministerie van de Emiraten, waar het toestel is geregistreerd.

Vragen over de screening van piloten

In Israël staat de vraag centraal hoe de vermoedelijke aanvaller op een vlucht naar Israël kon worden ingezet. Oman en Israël hebben geen diplomatieke betrekkingen, en volgens een Israëlische functionaris tegenover CNN had hij daarom het toestel niet naar Israël mogen vliegen. Een tweede Israëlische veiligheidsfunctionaris zei tegen CNN dat de binnenlandse veiligheidsdienst Shin Bet op grond van een aanvullende veiligheidsafspraak bij de luchtvaartakkoorden tussen beide landen al het personeel van maatschappijen moet screenen dat vanuit de Emiraten naar Israël vliegt. Volgens die functionaris is nog niet bekend of die screening tekortschoot of dat hij werd gecontroleerd en goedgekeurd.

De Israëlische zender Channel 12 meldde volgens The Times of Israel dat de afgelopen jaren tientallen Omaanse piloten naar Israël vlogen, ondanks een verbod op piloten uit landen zonder diplomatieke betrekkingen. De Shin Bet zou voor de handhaving op de maatschappijen hebben vertrouwd. Het Israëlische ministerie van Verkeer zei volgens The Times of Israel dat de Shin Bet geen specifieke waarschuwingen over flydubai had gegeven, behalve een verzoek om extra bagagecontroles. Volgens een Israëlische functionaris tegenover CNN werkte de vermoedelijke aanvaller ongeveer acht maanden voor flydubai. De Shin Bet en flydubai hebben op deze berichten niet publiekelijk gereageerd.

Welke maatregelen Israël aankondigt

Netanyahu zei tegen Fox News, meldt de BBC, dat er sprake was van een maas in de regels en dat Israël die met volledige medewerking van de Emiraten aanpakt. Woordvoerder Doron Spielman van zijn kantoor zei volgens The Times of Israel en Reuters dat Israël van elke piloot die naar Israël vliegt de identiteit wil kennen en een vorm van veiligheidscontrole wil uitvoeren, zowel bij Israëlische als bij buitenlandse maatschappijen. Wanneer en hoe dat ingaat, is niet bekendgemaakt.

Volgens The Times of Israel waren de Emiraten boos dat Israël al van een aanslag sprak voordat het onderzoek was afgerond. De Emiraten zelf hebben daarover geen openbare verklaring afgelegd.

Wat dit betekent voor piloten

De discussie raakt aan de vraag hoe maatschappijen en autoriteiten de betrouwbaarheid van cockpitpersoneel toetsen. Na de aanslagen van 11 september 2001 is de beveiliging vooral gericht op het buiten de cockpit houden van dreigingen, merkte een veiligheidsanalist tegenover CNN op; een dreiging van binnen de cockpit is moeilijker te ontdekken. In de Europese Unie moeten maatschappijen sinds 2020 hun piloten een psychologische beoordeling laten ondergaan voordat zij aan lijnvluchten beginnen en een ondersteuningsprogramma aanbieden. Of en hoe zulke regels in dit geval een rol speelden, is niet bekend; flydubai valt als Emiraatse maatschappij niet onder die Europese regels.

Wat nog niet bekend is

Het motief van de vermoedelijke aanvaller is niet vastgesteld. Zijn naam is niet bekendgemaakt en of hij is aangeklaagd, is onbekend. Uitspraken van Israëlische politici over zijn achtergrond zijn niet bevestigd door de Saudische of Emiraatse onderzoekers.

Denk jij aan zelfmoord? Praat erover. Bel 113 of 0800-0113 (gratis) of chat via 113.nl.