Update 6 oktober, 11.25 uur: de verdachte copiloot wilde zijn aanslag volgens Israëlische media en functionarissen al in juli plegen, maar stelde die uit omdat een bevriend bemanningslid op die vlucht zat; de Emiraten hebben dat niet bevestigd. De Nieuw-Zeelandse politie bevestigt dat hij daar van november 2018 tot mei 2019 een deel van zijn vliegopleiding volgde. Lees ook: Copiloot flydubai FZ1073 wilde aanslag volgens onderzoekers al in juli plegen, maar stelde die uit vanwege bevriend bemanningslid.

Update 5 oktober, 16.30 uur: de verdachte copiloot handelde volgens de eerste aanwijzingen alleen en niet namens een organisatie of staat, zeggen Amerikaanse en Israëlische functionarissen tegen NBC News en CNN; het onderzoek is nog in een vroeg stadium. Australië en Nieuw-Zeeland onderzoeken zijn eerdere verblijf daar. Lees ook: Copiloot flydubai FZ1073 handelde volgens eerste aanwijzingen alleen; aanval legt gaten in screening van piloten bloot.

De Israëlische functionaris die namens het ministerie van Verkeer toezicht houdt op de beveiliging van buitenlandse maatschappijen die op Israël vliegen, heeft ook betaald trainings- en adviseringswerk gedaan voor flydubai en Emirates. Dat meldde de Israëlische zender Channel 12 (N12) maandag. Het gaat om Dvir Rubinstein, directeur van het Aviation Security Operations Center van het ministerie. Volgens N12 roept de combinatie de vraag op of er sprake is van belangenverstrengeling. Rubinstein en het ministerie reageerden niet op het nieuwe bericht. Het ministerie liet eerder weten dat zijn nevenwerk volgens de wet is goedgekeurd en buiten zijn werktijd plaatsvindt.

Het bericht komt vijf dagen na de aanval in de cockpit van flydubai-vlucht FZ1073 van Dubai naar Tel Aviv, en midden in een fel debat in Israël over de vraag wie de bemanningen van buitenlandse maatschappijen had moeten controleren. Lees ook het nieuwste artikel over het onderzoek: Verdachte copiloot flydubai FZ1073 werkt mee aan onderzoek, en ons overzicht van wat bekend is over vlucht FZ1073. In de kennisbank: Wat gebeurde er op flydubai-vlucht FZ1073? en Hoe worden piloten gescreend op extremisme en andere veiligheidsrisico's?

Wat Channel 12 meldt

Volgens N12, waarvan het bericht werd overgenomen door The Jerusalem Post, Israel Hayom en The Times of Israel, is Rubinstein verantwoordelijk voor het toezicht op buitenlandse maatschappijen die op Israël vliegen. Naast die functie verzorgde hij privé trainingen en advies voor maatschappijen die onder zijn toezicht vallen, onder wie flydubai en Emirates. Hij reisde daarvoor naar de Verenigde Arabische Emiraten en gaf daar trainingen, waarna hij in Israël zijn werk voor het ministerie voortzette, ook in het contact met diezelfde maatschappijen. Volgens The Times of Israel kreeg hij van de maatschappijen certificaten voor die trainingen en vervult hij de functie al negentien jaar.

Rubinstein is volgens N12 geen ambtenaar. Hij werkt via een uitbestedingsconstructie voor het ministerie en heeft daarnaast een eigen bedrijf. Ook was hij senior docent beveiliging aan een door de politie geleide opleiding. In een beschrijving van zijn functie bij een van zijn lezingen staat dat hij "verantwoordelijk is voor alle beveiligingsgoedkeuringen en vergunningen die nodig zijn voor elke maatschappij en elke vlucht die Israël wil binnenkomen, zowel vooraf als in realtime", en dat hij "maatschappijen over de hele wereld adviseert die op Israël vliegen". N12 noemt de overlap tussen zijn toezichthoudende taak en zijn privéwerk een mogelijk ernstig belangenconflict. In Engelstalige media wordt zijn achternaam ook gespeld als Rubinshtein.

Reactie van het ministerie

Na een eerder bericht van N12, op zondag, verklaarde het ministerie van Verkeer: "Dvir Rubinstein levert diensten aan het ministerie van Verkeer in het kader van een uitbestedingsregeling en is geen ambtenaar. Zijn nevenwerkzaamheden zijn goedgekeurd volgens de wet en vinden plaats buiten zijn werktijd, onder de voorwaarden van zijn contract met het ministerie." Op het vervolgbericht van maandag, over de betalingen van flydubai en andere buitenlandse maatschappijen, reageerden Rubinstein en het ministerie niet. In de berichtgeving staat geen reactie van flydubai of Emirates.

Wat Rubinstein zelf zei over de controle van bemanningen

N12 wijst op een eerdere lezing van Rubinstein over de lessen van de aanslagen van 11 september 2001. Daarin legde hij volgens Israel Hayom en The Times of Israel uit dat in de Verenigde Staten maatschappijen vooraf lijsten van buitenlandse piloten moeten indienen en dat er voor vertrek achtergrondcontroles worden gedaan, en dat ook bemanningen een veiligheidsonderzoek met achtergrondcontrole ondergaan.

Na de aanval op vlucht FZ1073 zei Rubinstein tegen journalisten dat het ministerie geen inlichtingendienst is. Het vertrouwt volgens hem op de controles van de maatschappijen en de veiligheidsdiensten in hun thuisland; de maatschappijen verklaren schriftelijk dat hun piloten een achtergrondonderzoek hebben doorstaan en door de autoriteiten in hun land zijn goedgekeurd. Tegen het Israëlische legerradiostation zei hij volgens AP dat het ministerie niet de middelen heeft om iedere passagier op iedere vlucht te controleren. "Honderd procent zekerheid bestaat niet. De buitenlandse luchtvaart kan niet volledig worden stilgelegd. We vertrouwen op de beveiliging van het land van herkomst van de maatschappij. Dat is de wereldwijde norm", zei hij volgens het Israëlische Calcalist. Volgens Calcalist waren vier dagen na de aanval nog geen procedures aangepast; het ministerie overlegt met veiligheidsdiensten over maatregelen.

Wie had de copiloot moeten controleren?

Het bericht over Rubinstein is onderdeel van een bredere discussie. Volgens regionale functionarissen tegenover AP stuurden de Emiraatse autoriteiten Israël vooraf een lijst van passagiers en bemanning, met hun nationaliteit, zonder dat Israël een waarschuwing gaf. Het ministerie van Verkeer zegt die lijst niet te hebben gekregen: volgens The Jerusalem Post en Ynet ging hij naar een centrum voor passagiersgegevens dat onder de Israëlische belastingdienst valt en de informatie doorgeeft aan onder meer de Shin Bet, de Mossad en de politie.

De binnenlandse veiligheidsdienst Shin Bet zegt volgens AP dat het ministerie van Verkeer verantwoordelijk is voor het controleren van passagierslijsten van buitenlandse vluchten. Minister van Verkeer Miri Regev zegt juist dat de veiligheidsdiensten verantwoordelijk zijn en dat haar ministerie geen lijst en geen waarschuwingen kreeg. "Wie de bemanning moet identificeren, zijn de veiligheidsdiensten. Wij zijn geen veiligheidsdienst", zei ze tegen de Israëlische publieke omroep Kan, aangehaald door The Jerusalem Post.

Volgens het legerradiostation, aangehaald door The Jerusalem Post en Ynet, trok de Shin Bet zich in 2021 terug uit de beveiliging van buitenlandse vluchten, signaleerde de Rekenkamer het gat in een vertrouwelijk rapport uit mei 2024 en legde premier Benjamin Netanyahu de verantwoordelijkheid medio 2025 bij het ministerie van Verkeer. Ambtenaren van de beveiligingsafdeling van het ministerie zouden daar intern tegen hebben geprotesteerd, omdat ze de middelen, bevoegdheden en het budget niet hadden. Haaretz meldt op basis van bronnen dat veiligheidsfunctionarissen het ministerie de afgelopen jaren herhaaldelijk waarschuwden voor zwakke plekken in de controle van buitenlandse bemanningen. Volgens Channel 12, aangehaald door The Times of Israel, bereikten Regev de afgelopen maanden drie van zulke waarschuwingen.

Ynet beschrijft een opvallend verschil: voor privévluchten moeten piloten drie dagen vooraf hun paspoort en arbeidsverleden aanleveren, terwijl buitenlandse lijndiensten een algemene beoordeling van de maatschappij en het land van herkomst krijgen en daarna een goedkeuring per seizoen. Flydubai beloofde het ministerie in 2020 schriftelijk zich te houden aan de beperkingen op nationaliteit van bemanningen op vluchten naar Israël, blijkt uit een document in handen van Ynet; volgens het ministerie heeft de maatschappij die toezegging kennelijk geschonden. Shmuel Zakai, hoofd van de Israëlische burgerluchtvaartautoriteit, zei dat de copiloot met zijn Omaanse paspoort "ondubbelzinnig niet" aan boord had mogen gaan van een vlucht naar Israël, meldt Calcalist. Flydubai heeft zich tijdens het lopende onderzoek niet inhoudelijk uitgelaten.

Onderzoek en politieke druk

Netanyahu droeg zondag het hoofd van de Nationale Veiligheidsraad, Shmuel Ben-Ezra, op een onderzoeker aan te stellen voor een grondige toetsing van alle veiligheidsaspecten van de buitenlandse burgerluchtvaart naar Israël, melden AP en The Jerusalem Post. Volgens The Jerusalem Post kan die toetsing zelf geen beleid wijzigen. Oppositieleider Yair Lapid noemde het een schijnonderzoek. Oppositieleiders Gadi Eisenkot en Naftali Bennett eisen het vertrek van Regev, meldt The Times of Israel. Regev, lid van Netanyahu's partij Likud, wijst verantwoordelijkheid voor de fouten van de hand. Eind deze maand zijn er verkiezingen in Israël.

Wat nog niet bekend is

Hoeveel Rubinstein van flydubai en Emirates ontving, wanneer de trainingen precies plaatsvonden en of hij een rol had bij de goedkeuring van flydubai-bemanningen, staat niet in de berichtgeving. Het ministerie heeft niet gezegd of het de nevenwerkzaamheden opnieuw bekijkt. Het onderzoek naar de aanval zelf wordt geleid door de Emiraten; de Emiraatse procureur-generaal noemde die eerder een poging tot een terroristische daad.

Denk jij aan zelfmoord? Praat erover. Bel 113 of 0800-0113 (gratis) of chat via 113.nl.