Ongeveer honderd van de 174 passagiers van flydubai-vlucht FZ1073 bereiden samen schadeclaims voor die in totaal kunnen oplopen tot honderden miljoenen dollars. Dat meldt de Israëlische zakenkrant Calcalist op zondag 11 oktober; Ynetnews en The Times of Israel namen het bericht over. De claims zouden zich richten op flydubai, het Israëlische ministerie van Verkeer en mogelijk het Emiraatse ministerie van Verkeer. Omdat er ook passagiers met een andere nationaliteit aan boord waren, kijken de passagiers volgens Calcalist ook naar de overheden van andere landen. Een rechtszaak is nog niet aangespannen: de passagiers kiezen eerst advocaten.

Op 30 september werd de Indiase gezagvoerder Smit Machchhar op de vlucht van Dubai naar Tel Aviv in de cockpit aangevallen door de copiloot, die media identificeren als de Omaan Hamam al-Hammami. Passagiers en bemanning overmeesterden de copiloot en meereizende flydubai-piloten maakten een noodlanding in Tabuk, Saudi-Arabië. Een overzicht lees je in wat er bekend is over vlucht FZ1073 en in de kennisbank: Wat gebeurde er op flydubai-vlucht FZ1073?

Commissie onder leiding van Tzvika Manes

De passagiers hebben een commissie benoemd die namens hen met de autoriteiten praat en de juridische stappen voorbereidt. Voorzitter is Tzvika Manes, topman van Barak Leumi, het emissiebedrijf van de Israëlische Bank Leumi. Manes hielp tijdens de vlucht de copiloot te overmeesteren en kreeg daarvoor op 8 oktober een onderscheiding van president Isaac Herzog, zoals we beschreven in het artikel over de onderscheiding; daar en in een deel van de media wordt zijn voornaam als Zvika gespeld. In de commissie zitten verder Tal Eisenberg, een Israëlische advocaat die in Singapore werkt, en Daniel Schlichter, Itay Perlman en Shir Maor. Volgens Calcalist zaten zij allemaal als passagier aan boord.

Het initiatief begon in een WhatsApp-groep die passagiers direct na de vlucht opzetten. Ongeveer zeventig leden van die groep vroegen Manes, die als bestuurder in de kapitaalmarkt contacten in de advocatuur heeft, om samen met een of twee anderen de leiding te nemen. Inmiddels hebben ongeveer honderd passagiers de commissie met een volmacht gemachtigd om hen te vertegenwoordigen. De anderen hebben nog niet besloten of ze zich aansluiten of zelf een schadevergoeding gaan eisen.

Advocaten nog niet gekozen

De commissie heeft gesproken met advocatenkantoren in Israël en wil ook internationale kantoren spreken voordat ze juridische vertegenwoordiging kiest. Daarna legt ze de passagiers eerste conclusies en aanbevelingen voor, waarna zij beslissen over de volgende stappen. Bij welke rechter of in welk land een zaak zou dienen, is daardoor nog niet bekend. The Times of Israel spreekt van een collectieve rechtszaak (class action); Calcalist zelf schrijft over rechtszaken in het meervoud.

Een van de moeilijkheden is volgens Calcalist dat het incident zonder precedent is, omdat de aanval van een van de piloten zelf kwam. Uit een eerste verkenning met advocatenkantoren bleek volgens de krant ook dat een volledig onderdeel van de Abraham-akkoorden tussen Israël en de Verenigde Arabische Emiraten over de regels voor vluchten tussen beide landen gaat. De passagiers willen daarom weten of de vlucht aan die afspraken voldeed.

Het Israëlische ministerie van Verkeer ligt sinds de aanval onder vuur. Het ministerie zei volgens CNN dat zijn procedures geen controle van de namen van bemanningsleden omvatten, zoals we beschreven in het artikel over de screening van piloten. Ook werkte een Israëlische toezichthouder op buitenlandse vluchten volgens de Israëlische zender Channel 12 betaald voor flydubai, meldde The Times of Israel; daarover lees je meer in dit artikel. Over flydubai zei de Emiraatse procureur-generaal op 9 oktober dat de copiloot bij zijn indiensttreding aan de beroeps- en veiligheidseisen voldeed. Een reactie van flydubai of van de ministeries op de plannen van de passagiers hebben we niet gevonden.

Wat het Verdrag van Montreal regelt

Volgens The Times of Israel kunnen de passagiers flydubai aanspreken op grond van het Verdrag van Montreal, het internationale verdrag over de aansprakelijkheid van luchtvaartmaatschappijen voor onder meer letsel en overlijden van passagiers. Israël en de Emiraten zijn allebei partij bij dat verdrag. Volgens artikel 17 is een maatschappij aansprakelijk voor schade door lichamelijk letsel van een passagier als het ongeval dat het letsel veroorzaakte aan boord plaatsvond. Tot een vast bedrag per passagier kan de maatschappij die aansprakelijkheid niet uitsluiten of beperken. Boven dat bedrag is ze niet aansprakelijk als ze aantoont dat de schade niet kwam door nalatigheid of ander onrechtmatig handelen van haarzelf of haar personeel, of uitsluitend door de schuld van een derde (artikel 21).

In het verdrag stond oorspronkelijk 100.000 bijzondere trekkingsrechten; dat bedrag wordt volgens artikel 24 periodiek herzien. Volgens de Israëlische luchtvaartadvocaat Shay Ben-Haim is het nu 151.880 bijzondere trekkingsrechten, ongeveer 210.000 dollar per passagier, zei hij op 4 oktober tegen de Israëlische zakenkrant Globes. Hij noemt het een plafond en geen vast bedrag waar een passagier recht op heeft: elke passagier moet zijn eigen schade aantonen. Juridische deskundigen die in Hebreeuwstalige media worden geciteerd, schatten volgens The Times of Israel dat een passagier ongeveer 200.000 tot 250.000 dollar zou kunnen krijgen. Hoe Calcalist tot een totaal van honderden miljoenen dollars komt, staat niet in het bericht.

Een zaak moet volgens het verdrag binnen twee jaar na de aankomst op de bestemming, of de datum waarop het toestel had moeten aankomen, worden aangespannen (artikel 35). Dat kan onder meer bij de rechter van de plaats van bestemming en, bij letsel, in het land waar de passagier woont als de maatschappij daar vliegt en vanuit een eigen of gedeelde vestiging zaken doet (artikel 33). Volgens luchtvaartadvocaat Boaz Regev kunnen Israëlische passagiers flydubai daardoor in Israël aanklagen. Of alleen psychische schade onder het verdrag valt, heeft het Israëlische Hooggerechtshof volgens hem nog in het midden gelaten; in de Verenigde Staten is de lijn strenger. Een van de advocaten die Globes sprak, vond de zaak niet erg geschikt voor een collectieve rechtszaak, omdat de schade per passagier verschilt, maar sloot niet uit dat een rechter zo'n zaak toelaat.

Wat nog niet bekend is

Er is nog geen rechtszaak ingediend. Welke advocaten de passagiers gaan vertegenwoordigen, bij welke rechtbank en in welk land de claims komen, en of het één collectieve zaak wordt of losse zaken, is niet bekend. De bedragen zijn schattingen uit de media en van deskundigen, niet van de commissie zelf. Of het Emiraatse ministerie en overheden van andere landen werkelijk worden aangesproken, staat ook nog niet vast. Het Emiraatse onderzoek naar de aanval loopt nog; wat de procureur-generaal daarover op 9 oktober bekendmaakte, lees je in dit artikel.

Lees ook in de kennisbank: Wie is Smit Machchhar? en Hoe worden piloten gescreend op extremisme en andere veiligheidsrisico's?

Denk jij aan zelfmoord? Praat erover. Bel 113 of 0800-0113 (gratis) of chat via 113.nl.