De copiloot die ervan wordt verdacht op 30 september de gezagvoerder van flydubai-vlucht FZ1073 te hebben aangevallen, wilde zijn aanslag volgens onderzoekers al in juli plegen. Hij zou die toen hebben uitgesteld omdat een bemanningslid met wie hij bevriend was op dezelfde vlucht zat. Dat melden Israëlische media op basis van informatie uit het onderzoek, en ook The Guardian schrijft op basis van regionale en Israëlische functionarissen dat onderzoekers dat aannemen. De onderzoekende autoriteiten in de Verenigde Arabische Emiraten hebben het niet bevestigd.

Intussen bevestigde de Nieuw-Zeelandse politie dinsdag dat de verdachte eind 2018 en begin 2019 bijna zes maanden in Nieuw-Zeeland was voor een deel van zijn vliegopleiding. Het nieuws versterkt de vraag waarop dit dossier steeds terugkomt: hoe kon iemand die eerder als veiligheidsrisico was aangemerkt in de cockpit van een vlucht naar Israël terechtkomen? Eerder schreven we dat de copiloot volgens de eerste aanwijzingen alleen handelde. Meer over de verdachte lees je in de kennisbank: Wie is Hamam al-Hammami?

Aanslag volgens onderzoekers eerst gepland voor juli

De verdachte is de Omaanse copiloot Hamam al-Hammami (29), zoals CNN, AP en The Wall Street Journal eerder op basis van bronnen meldden. Het Israëlische Channel 12 meldde als eerste dat hij zijn plan al in juli wilde uitvoeren, maar het op het laatste moment afblies omdat hij bevriend was met een van de bemanningsleden van die vlucht, schrijft The Times of Israel. Channel 12 benadrukt daarbij dat Israëlische onderzoekers de verdachte niet zelf hebben verhoord: de informatie komt uit het Saudische en het Emiraatse onderzoek en is aan Israël doorgegeven. Ynet meldt op basis van Israëlische functionarissen hetzelfde: hij zou de aanslag hebben uitgesteld vanwege een persoonlijke band met een van de bemanningsleden. Over dat bemanningslid zijn geen verdere gegevens bekendgemaakt.

The Guardian schrijft dat regionale en Israëlische functionarissen zeggen dat onderzoekers aannemen dat de aanslag oorspronkelijk voor juli was gepland en is uitgesteld, mogelijk omdat een vriend tot de bemanning behoorde. Volgens deskundigen die de krant sprak wijst die voorbereiding erop dat de verdachte mogelijk bewust werk zocht bij een maatschappij die op Israël vliegt. Ynet meldt dat Channel 13 dat ook berichtte. Een officiële bevestiging daarvan is er niet.

Doelwit volgens Israëlische bronnen de luchthaven Ben Gurion

Een Israëlische functionaris en een Israëlische bron die bij de zaak betrokken is, zeiden tegen CNN dat de verdachte waarschijnlijk de luchthaven Ben Gurion bij Tel Aviv als doelwit had. Volgens hen ontvangt Israël updates van de Emiraten, staat het onderzoek nog aan het begin en zijn er nog veel vragen over zijn bedoelingen. Zo is volgens CNN onduidelijk waarom de gezagvoerder boven Saudisch luchtruim werd aangevallen als het doel een luchthaven in Israël was. Ook Ynet en The Guardian melden op basis van functionarissen en Israëlische media dat Ben Gurion of een ander doelwit in de omgeving het doel zou zijn geweest. De Emiraten, die het onderzoek leiden, hebben zich daar niet over uitgesproken.

De Emiraatse procureur-generaal Hamad Saif Al Shamsi noemde de aanval op 3 oktober een poging tot een terroristische daad en zei dat onderzoekers de volledige omstandigheden, motieven en eventuele verbanden vaststellen. Het motief is officieel niet bekendgemaakt. Flydubai zei tegen CNN geen commentaar te kunnen geven zolang het onderzoek loopt.

Nieuw-Zeelandse politie bevestigt verblijf voor vliegopleiding

Assistant commissioner Michael Johnson van de Nieuw-Zeelandse politie bevestigde dinsdag dat de copiloot met een studentenvisum in het land was om een deel van zijn vliegopleiding af te ronden. "Volgens immigratiegegevens kwam hij op 30 november 2018 in Nieuw-Zeeland aan en vertrok hij op 23 mei 2019, na 175 dagen in het land", zei Johnson, meldt de Nieuw-Zeelandse omroep 1News. De opleiding was volgens de politie voor een in het Verenigd Koninkrijk gevestigd bedrijf dat niet meer in Nieuw-Zeeland actief is. De politie bekijkt de gegevens over zijn verblijf en doet verder navraag. Ook Reuters meldt dat de politie het verblijf voor de vliegopleiding heeft bevestigd.

In Australië onderzoekt een antiterreurteam van de federale politie, Victoria Police en inlichtingendienst ASIO de banden van de verdachte met dat land, waar hij volgens ingewijden van 2015 tot 2017 studeerde. Volgens de Australische omroep ABC gaat dat onderzoek ook na of hij in Australië radicaliseerde; de federale politie zei dat een update volgt op een gepast moment.

Wat dit zegt over screening en de cockpit

De nieuwe berichten gaan vooral over voorbereiding over een langere periode, en dat raakt aan de screening van piloten. Flydubai controleerde volgens functionarissen die The Guardian sprak wel op een strafblad, maar niet op aanwijzingen voor radicalisering. Volgens CNN zei het Israëlische ministerie van Verkeer eerder dat zijn procedures de namen van buitenlandse bemanningen niet controleren en "niet ingaan op de dreiging van een piloot". Luchtvaartdeskundigen zeiden eerder tegen CNN dat er geen internationale norm is voor achtergrondonderzoek naar piloten; brevetten en toegangspassen worden per land geregeld.

De beveiliging van de cockpit is sinds 2001 vooral gericht op dreiging van buitenaf. "De meeste beveiligingsmaatregelen zijn bedoeld om te voorkomen dat passagiers in de cockpit komen, en er wordt weinig gedaan om te voorkomen dat piloten het toestel overnemen", schrijft Jeff Price, hoogleraar luchtvaartwetenschappen aan Metropolitan State University of Denver, in The Conversation. Bij Germanwings in 2015 sloot de copiloot de gezagvoerder buiten de cockpit, herinnert Price eraan. Maatregelen als het tweepersonenprincipe, waarbij nooit één piloot alleen in de cockpit achterblijft, zijn op zo'n moment gericht. Bij FZ1073 zaten volgens de verslagen beide piloten in de cockpit, zoals we eerder beschreven in het artikel over het optreden van gezagvoerder Smit Machchhar.

Na Germanwings ging in Europa ook de aandacht naar de mentale gezondheid van piloten. Sinds augustus 2020 moeten Europese maatschappijen hun piloten een psychologische beoordeling laten ondergaan voordat ze aan lijnvluchten beginnen en een vertrouwelijk ondersteuningsprogramma aanbieden, volgens verordening (EU) 2018/1042. Die regels gelden niet voor een maatschappij uit de Emiraten. De Emiraatse autoriteiten behandelen deze zaak als een poging tot een terroristische daad; officiële uitspraken over de gezondheid van de verdachte zijn er niet. Meer achtergrond lees je in de kennisbank: Hoe worden piloten gescreend op extremisme en andere veiligheidsrisico's?

Tijdlijn

• 2015 tot 2017: de verdachte studeert volgens ingewijden in Australië; de RMIT-universiteit bevestigt dat hij een opleiding tot ingenieur niet afmaakte.
• 30 november 2018 tot 23 mei 2019: verblijf in Nieuw-Zeeland voor een deel van de vliegopleiding, bevestigd door de Nieuw-Zeelandse politie.
• 2024: volgens bronnen van ABC News geschorst bij Oman Air als veiligheidsrisico en overgeplaatst naar een administratieve functie.
• 2025: theoretische proefopleiding van drie maanden bij Royal Air Maroc, daarna niet aangenomen, verklaarde de maatschappij tegenover AP.
• Juli 2026: geplande aanslag volgens Israëlische media en functionarissen uitgesteld vanwege een bevriend bemanningslid (niet bevestigd).
• 30 september 2026: aanval in de cockpit van FZ1073, noodlanding in Tabuk, Saudi-Arabië.
• 1 oktober 2026: Saudi-Arabië draagt de verdachte over aan de Emiraten.
• 3 oktober 2026: de Emiraatse procureur-generaal spreekt van een poging tot een terroristische daad.
• 4 en 5 oktober 2026: Israëlische media en CNN melden Ben Gurion als vermoedelijk doelwit en het eerdere plan voor juli.
• 6 oktober 2026: de Nieuw-Zeelandse politie maakt de data van zijn verblijf bekend.

Wat nog niet bekend is

Of de aanslag echt eerst voor juli was gepland en waarom die werd uitgesteld, is alleen gemeld door Israëlische media en anonieme functionarissen; Israëlische onderzoekers hebben de verdachte volgens Channel 12 niet zelf verhoord. Ook het vermoedelijke doelwit is niet officieel bevestigd. Hoe de verdachte na zijn schorsing bij Oman Air door de screening van flydubai kwam, en hoe hij op een vlucht naar Israël werd ingedeeld, is niet bekendgemaakt. Het onderzoek in Australië en Nieuw-Zeeland loopt nog. Lees ook het eerdere artikel over de schorsing bij Oman Air en de proefopleiding bij Royal Air Maroc en het overzicht van wat bekend is over vlucht FZ1073.

Denk jij aan zelfmoord? Praat erover. Bel 113 of 0800-0113 (gratis) of chat via 113.nl.