De gezagvoerder is verantwoordelijk voor de veiligheid van bemanning, passagiers en vracht, en mag in noodsituaties afwijken van regels en procedures in het belang van de veiligheid2. De eindverantwoordelijkheid voor een beslissing, zoals terugkeren, ligt bij de gezagvoerder, zelfs als de maatschappij groen licht geeft en de keuze veel geld kost12.

De gezagvoerder zit links in de cockpit en draagt de eindverantwoordelijkheid voor de vlucht, inclusief cruciale beslissingen zoals go/no-go17. Airlines stellen voor deze rol eigen eisen; genoemd worden minimaal 3.000 vlieguren, een volledig ATPL en bewezen CRM-vaardigheden17. De beslissing van de gezagvoerder om de start boven V1 af te breken, in combinatie met ondergepompte banden, werd in 2008 als oorzaak van een Learjet 60-ongeval aangewezen3. Bij een Kalitta 747-ongeval in 2008, waarbij na V1 een vogel in een motor terechtkwam, bracht de crew de motoren naar idle en remde, wat leidde tot het van de baan raken van het toestel3.

De crewsamenstelling varieert met de vluchtduur: voor vluchten tot 8,5 uur zijn 2 piloten (captain + FO) vereist17. Vluchten tussen 8,5 en 13,5 uur vereisen 3 piloten (captain + FO + CoCo), en vluchten langer dan 13,5 uur vereisen 4 piloten (captain + FO + 2 CoCo's)17.

De ATPL is het hoogst haalbare brevet, waarmee je als captain verantwoordelijk mag zijn op alle typen vluchten met de juiste ratings4. Hiervoor is onder meer 1500 uur ervaring nodig, waarvan 500 uur in een multi-pilot omgeving4. Een ervaren gezagvoerder beschrijft elke vlucht als een risicobeheer-oefening, waarbij conservatief wordt gepland en rekening wordt gehouden met het slechtste scenario6. Volgens een ervaren vlieger moet je als ervaren first officer al crew-samenwerking en operationele en commerciële aspecten beheersen; de gezagvoerderstraining is er vooral om je thuis te laten voelen in de rol en de juridische verantwoordelijkheid11.

Een frozen ATPL wordt een volwaardig ATPL wanneer aan de ervaringseisen, zoals 1.500 vlieguren, is voldaan14. Deze uren worden opgebouwd als first officer, en het volledige ATPL is een voorwaarde voor de upgrade naar captain14. Bij een promotie van first officer naar captain ondergaan ervaren piloten assessments16. Ook bij een overstap naar een andere airline, een type rating conversie en periodieke recurrent checks zijn assessments gebruikelijk16.

Bij British Airways draagt een gezagvoerder vier strepen5. Volgens de FCOM van de 737 is de Flight Deck Door Lock Selector veerbelast op AUTO en moet deze ingedrukt worden om naar UNLKD te draaien1. De flight deck door unlock-schakelaar in de 737 is spring loaded: je draait en houdt hem vast zodat een collega buiten de deur kan openen1.

In de cockpit draagt de captain 4 strepen, de first officer 3 strepen en de second officer (in Nederland CoCo) 2 strepen17.