Mijn accountAccount
Nieuws
NIEUWS · VEILIGHEID EN INCIDENTEN

Veiligheidscommissie VS: te veel vertrouwen op de autopiloot is voorbode van CFIT

Door , met de Airwork-redactie
7 bronnen · 18 nov 2026, 20:18

Instrumentenpaneel van een Cessna 172SP met een Garmin G1000-glascockpit, stuurknuppel en reserve-instrumenten
Glascockpit van een Cessna 172SP met Garmin G1000 (archieffoto). Foto: Coyau via Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
IN HET KORT
  • De GAJSC noemt te veel vertrouwen op automatisering in een publicatie van 16 november een voorbode van controlled flight into terrain (CFIT).1
  • In een gemiddeld jaar telt de general aviation ongeveer 40 CFIT-ongevallen, waarvan ongeveer de helft dodelijk is.1
  • Meer dan 75 procent gebeurt bij daglicht; doorvliegen volgens VFR in instrumentcondities is de dodelijkste voorbode.1
  • De commissie adviseert piloten hun automatisering te begrijpen, die snel te kunnen uitschakelen en regelmatig met de hand te vliegen.1

De General Aviation Joint Safety Committee (GAJSC) in de Verenigde Staten waarschuwt piloten voor te veel vertrouwen op automatisering in de cockpit 12. In een veiligheidsonderwerp van 16 november schrijft de commissie dat afhankelijkheid van automatisering een voorbode is van controlled flight into terrain (CFIT) 1. Volgens de GAJSC droeg het gebruik van automatisering bij aan ongevallen in zichtcondities (VMC) en in instrumentcondities (IMC), overdag en 's nachts 1. De GAJSC is een publiek-private samenwerking van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA en de sector, gericht op de veiligheid van de general aviation 4. De FAA bracht hetzelfde onderwerp eerder onder de aandacht in haar veiligheidsreeks 3.

Wat CFIT is

CFIT is een onbedoelde botsing met het terrein, zoals de grond, een berg, water of een obstakel, terwijl het toestel volledig onder controle van de piloot is 1. Meestal heeft de piloot of de bemanning het gevaar pas door als het te laat is 1. De FAA omschrijft het als een luchtwaardig toestel dat onder controle van een bevoegde piloot het terrein in wordt gevlogen, zonder dat de piloot goed beseft dat een botsing dreigt 5. CFIT gebeurt het vaakst in de nadering of de landing 17. Is het toestel op het moment van de botsing niet meer onder controle, dan spreekt de GAJSC van uncontrolled flight into terrain 1.

CFIT-ongevallenongeveer 40 per jaar
Bij daglichtmeer dan 75 procent
VFR in IMCelf van 41
Draadaanvaringenonder 200 voet

Vooral overdag en bij goed zicht

In een gemiddeld jaar telt de general aviation ongeveer 40 CFIT-ongevallen, waarvan ongeveer de helft dodelijk is 1. Het beeld dat CFIT vooral 's nachts of in de wolken gebeurt, klopt volgens de commissie niet. Meer dan 75 procent van de ongevallen gebeurt bij daglicht. Meer dan de helft daarvan vindt plaats in zichtcondities 1. De meeste betrokken piloten hebben geen instrumentbevoegdheid. Toch heeft meer dan 30 procent er wel een 1.

De dodelijkste voorbode is doorvliegen volgens de zichtvliegregels (VFR) terwijl het weer overgaat in instrumentcondities 1. In een studie van de GAJSC naar 41 CFIT-ongevallen ging het elf keer om zo'n vlucht. Alle elf ongevallen waren dodelijk. Zes van die piloten hadden een instrumentbevoegdheid 1. Ook draadaanvaringen wegen zwaar. Ze gebeuren vaak lager dan 200 voet boven de grond 1. Volgens de commissie houdt 500 voet extra hoogte je al boven 90 procent van de draden 1. Daarnaast noemt de GAJSC fouten in IFR-procedures, zoals dalen onder de minimumhoogte 1. Ook onrealistische verwachtingen van de prestaties van het toestel spelen mee, bijvoorbeeld bij een hoge dichtheidshoogte of rugwind in de nadering 12.

Waar de autopiloot een probleem verbergt

Automatisering is volgens de GAJSC "zeker geen slechte zaak" 1. Moderne autopiloten met navigatieapparatuur verlagen de werkdruk en laten piloten preciezer vliegen 1. Het risico zit in te veel vertrouwen. Dat kan leiden tot complacency (een te gerust gevoel) en tot minder vaardigheid en zelfvertrouwen bij het handvliegen 1.

De commissie geeft voorbeelden. Piloten die 's nachts op de autopiloot vlogen, merkten ijsaanzetting pas op toen de autopiloot uitschakelde omdat hij de hoogte niet meer kon vasthouden 1. Een verschil in brandstof tussen de vleugeltanks, dat je bij handvliegen zou voelen, kan door de autopiloot worden gemaskeerd tot hij uitschakelt omdat hij de vleugels niet meer horizontaal krijgt 1. Veel autopiloten in de general aviation kunnen de positie van het toestel bovendien niet koppelen aan terreininformatie 1. Een autopiloot is ook afhankelijk van goede gegevens. De GAJSC waarschuwt voor foutieve sensorinformatie die tot een verkeerde reactie van het systeem kan leiden 1.

Vijf adviezen van de GAJSC

De commissie geeft piloten vijf adviezen 1. Begrijp hoe jouw automatisering werkt en hoe die zich gedraagt als ze niet werkt. Weet waar het systeem zijn informatie vandaan haalt en hoe het reageert als die ontbreekt of niet klopt. Ken alle manieren om de automatisering snel uit te schakelen en zelf verder te vliegen. Oefen regelmatig met de hand, ook in de simulator. Volg daarnaast regelmatig proficiency-training, zoals het WINGS-programma van de FAA 1.

De CFIT-werkgroep van de GAJSC vertaalde haar ongevalsanalyse eerder in zeven safety enhancements 4. Daartoe behoren een vernieuwd WINGS-programma, terreinwaarschuwing (TAWS) voor de general aviation en een aanpak om veilig uit onbedoelde instrumentcondities te komen 4.

Ook in Europa en in de airlinecockpit

Ook EASA vraagt aandacht voor handvliegen. In een veiligheidsbulletin uit juni 2025 schrijft het Europese agentschap dat automatisering de vliegveiligheid sterk heeft verbeterd 6. Voortdurend gebruik van de automatische piloot houdt de handvliegvaardigheid van piloten volgens EASA echter niet op peil 6. EASA moedigt operators aan om handvliegen een plek te geven in de training en, waar dat kan, op lijnvluchten 6. Het automatiseringsbeleid van operators loopt volgens EASA in Europa sterk uiteen. Sommige eisen volledige automatisering behalve bij de start en de landing. Andere moedigen aan om onder een bepaalde hoogte zo vaak mogelijk zelf te vliegen 6.

In een cockpit met twee piloten kan de tweede piloot volgens de FAA het verschil maken tussen een veilige vlucht en een CFIT-ongeval 5. Die tweede piloot kan ook voor afleiding zorgen als de bemanning niet goed is getraind in samenwerken volgens crew resource management (CRM) 5. Volgens SKYbrary ontstaan veel CFIT-ongevallen door verlies van situational awareness, vooral in het verticale vlak 7. Hoe samenwerking in een tweemanscockpit wordt getraind, lees je in dit antwoord over MCC. Waarom CRM, threat and error management en pilot monitoring zo zwaar wegen, staat in dit antwoord over CRM en TEM.

Verder in de theorie

Waarom handvliegen belangrijk blijft naast vergaande automatisering, lees je in dit antwoord over handvliegen. Hoe je met QNH weet hoe hoog je boven het terrein vliegt, staat in dit antwoord over hoogte boven het terrein. Automation complacency komt in de ATPL-theorie aan bod in het vak 040 Menselijke prestaties. Systemen als FMS en EGPWS behandelt het vak 022 Instrumenten in de Academy.

VRAGEN VAN LEZERSKomt er lente bij EASA, oftewel worden de regels voor general aviation versoepeld?

Praat mee

Bij dit dossier lezen we elke reactie eerst. Reageren kan met een account; je volgt het gesprek daarna automatisch.

Nog geen reacties. Wat vind jij ervan?

Meer over veiligheid en incidenten

NIEUWS · VEILIGHEID EN INCIDENTENBrandweerwagen op Aalsmeerbaan: startklaring Embraer 190 ingetrokken
NIEUWS · VEILIGHEID EN INCIDENTENVerenigde Staten: piloten American Airlines zetten motor uit na vertrek en wijken uit naar Orlando
ACHTERGROND · VEILIGHEID EN INCIDENTENNederland: zo schat een analyse de bron van de gps-verstoring boven de Noordzee
Stel een vraag over dit artikel
NIEUWS · VEILIGHEID EN INCIDENTEN

Veiligheidscommissie VS: te veel vertrouwen op de autopiloot is voorbode van CFIT

De General Aviation Joint Safety Committee waarschuwt dat leunen op automatisering bijdraagt aan controlled flight into terrain. De meeste van die ongevallen gebeuren overdag, vaak bij goed zicht. De commissie adviseert piloten hun systemen te kennen en regelmatig met de hand te vliegen.

Door , met de Airwork-redactie · op basis van 7 bronnenGepubliceerd wo 18 nov 2026, 20:18 · 4 min lezen
Instrumentenpaneel van een Cessna 172SP met een Garmin G1000-glascockpit, stuurknuppel en reserve-instrumenten
Glascockpit van een Cessna 172SP met Garmin G1000 (archieffoto). Foto: Coyau via Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
IN HET KORT
  • De GAJSC noemt te veel vertrouwen op automatisering in een publicatie van 16 november een voorbode van controlled flight into terrain (CFIT).1
  • In een gemiddeld jaar telt de general aviation ongeveer 40 CFIT-ongevallen, waarvan ongeveer de helft dodelijk is.1
  • Meer dan 75 procent gebeurt bij daglicht; doorvliegen volgens VFR in instrumentcondities is de dodelijkste voorbode.1
  • De commissie adviseert piloten hun automatisering te begrijpen, die snel te kunnen uitschakelen en regelmatig met de hand te vliegen.1

De General Aviation Joint Safety Committee (GAJSC) in de Verenigde Staten waarschuwt piloten voor te veel vertrouwen op automatisering in de cockpit 12. In een veiligheidsonderwerp van 16 november schrijft de commissie dat afhankelijkheid van automatisering een voorbode is van controlled flight into terrain (CFIT) 1. Volgens de GAJSC droeg het gebruik van automatisering bij aan ongevallen in zichtcondities (VMC) en in instrumentcondities (IMC), overdag en 's nachts 1. De GAJSC is een publiek-private samenwerking van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA en de sector, gericht op de veiligheid van de general aviation 4. De FAA bracht hetzelfde onderwerp eerder onder de aandacht in haar veiligheidsreeks 3.

Wat CFIT is

CFIT is een onbedoelde botsing met het terrein, zoals de grond, een berg, water of een obstakel, terwijl het toestel volledig onder controle van de piloot is 1. Meestal heeft de piloot of de bemanning het gevaar pas door als het te laat is 1. De FAA omschrijft het als een luchtwaardig toestel dat onder controle van een bevoegde piloot het terrein in wordt gevlogen, zonder dat de piloot goed beseft dat een botsing dreigt 5. CFIT gebeurt het vaakst in de nadering of de landing 17. Is het toestel op het moment van de botsing niet meer onder controle, dan spreekt de GAJSC van uncontrolled flight into terrain 1.

Vooral overdag en bij goed zicht

In een gemiddeld jaar telt de general aviation ongeveer 40 CFIT-ongevallen, waarvan ongeveer de helft dodelijk is 1. Het beeld dat CFIT vooral 's nachts of in de wolken gebeurt, klopt volgens de commissie niet. Meer dan 75 procent van de ongevallen gebeurt bij daglicht. Meer dan de helft daarvan vindt plaats in zichtcondities 1. De meeste betrokken piloten hebben geen instrumentbevoegdheid. Toch heeft meer dan 30 procent er wel een 1.

De dodelijkste voorbode is doorvliegen volgens de zichtvliegregels (VFR) terwijl het weer overgaat in instrumentcondities 1. In een studie van de GAJSC naar 41 CFIT-ongevallen ging het elf keer om zo'n vlucht. Alle elf ongevallen waren dodelijk. Zes van die piloten hadden een instrumentbevoegdheid 1. Ook draadaanvaringen wegen zwaar. Ze gebeuren vaak lager dan 200 voet boven de grond 1. Volgens de commissie houdt 500 voet extra hoogte je al boven 90 procent van de draden 1. Daarnaast noemt de GAJSC fouten in IFR-procedures, zoals dalen onder de minimumhoogte 1. Ook onrealistische verwachtingen van de prestaties van het toestel spelen mee, bijvoorbeeld bij een hoge dichtheidshoogte of rugwind in de nadering 12.

Waar de autopiloot een probleem verbergt

Automatisering is volgens de GAJSC "zeker geen slechte zaak" 1. Moderne autopiloten met navigatieapparatuur verlagen de werkdruk en laten piloten preciezer vliegen 1. Het risico zit in te veel vertrouwen. Dat kan leiden tot complacency (een te gerust gevoel) en tot minder vaardigheid en zelfvertrouwen bij het handvliegen 1.

De commissie geeft voorbeelden. Piloten die 's nachts op de autopiloot vlogen, merkten ijsaanzetting pas op toen de autopiloot uitschakelde omdat hij de hoogte niet meer kon vasthouden 1. Een verschil in brandstof tussen de vleugeltanks, dat je bij handvliegen zou voelen, kan door de autopiloot worden gemaskeerd tot hij uitschakelt omdat hij de vleugels niet meer horizontaal krijgt 1. Veel autopiloten in de general aviation kunnen de positie van het toestel bovendien niet koppelen aan terreininformatie 1. Een autopiloot is ook afhankelijk van goede gegevens. De GAJSC waarschuwt voor foutieve sensorinformatie die tot een verkeerde reactie van het systeem kan leiden 1.

Vijf adviezen van de GAJSC

De commissie geeft piloten vijf adviezen 1. Begrijp hoe jouw automatisering werkt en hoe die zich gedraagt als ze niet werkt. Weet waar het systeem zijn informatie vandaan haalt en hoe het reageert als die ontbreekt of niet klopt. Ken alle manieren om de automatisering snel uit te schakelen en zelf verder te vliegen. Oefen regelmatig met de hand, ook in de simulator. Volg daarnaast regelmatig proficiency-training, zoals het WINGS-programma van de FAA 1.

De CFIT-werkgroep van de GAJSC vertaalde haar ongevalsanalyse eerder in zeven safety enhancements 4. Daartoe behoren een vernieuwd WINGS-programma, terreinwaarschuwing (TAWS) voor de general aviation en een aanpak om veilig uit onbedoelde instrumentcondities te komen 4.

Ook in Europa en in de airlinecockpit

Ook EASA vraagt aandacht voor handvliegen. In een veiligheidsbulletin uit juni 2025 schrijft het Europese agentschap dat automatisering de vliegveiligheid sterk heeft verbeterd 6. Voortdurend gebruik van de automatische piloot houdt de handvliegvaardigheid van piloten volgens EASA echter niet op peil 6. EASA moedigt operators aan om handvliegen een plek te geven in de training en, waar dat kan, op lijnvluchten 6. Het automatiseringsbeleid van operators loopt volgens EASA in Europa sterk uiteen. Sommige eisen volledige automatisering behalve bij de start en de landing. Andere moedigen aan om onder een bepaalde hoogte zo vaak mogelijk zelf te vliegen 6.

In een cockpit met twee piloten kan de tweede piloot volgens de FAA het verschil maken tussen een veilige vlucht en een CFIT-ongeval 5. Die tweede piloot kan ook voor afleiding zorgen als de bemanning niet goed is getraind in samenwerken volgens crew resource management (CRM) 5. Volgens SKYbrary ontstaan veel CFIT-ongevallen door verlies van situational awareness, vooral in het verticale vlak 7. Hoe samenwerking in een tweemanscockpit wordt getraind, lees je in dit antwoord over MCC. Waarom CRM, threat and error management en pilot monitoring zo zwaar wegen, staat in dit antwoord over CRM en TEM.

Verder in de theorie

Waarom handvliegen belangrijk blijft naast vergaande automatisering, lees je in dit antwoord over handvliegen. Hoe je met QNH weet hoe hoog je boven het terrein vliegt, staat in dit antwoord over hoogte boven het terrein. Automation complacency komt in de ATPL-theorie aan bod in het vak 040 Menselijke prestaties. Systemen als FMS en EGPWS behandelt het vak 022 Instrumenten in de Academy.

VRAGEN VAN LEZERSKomt er lente bij EASA, oftewel worden de regels voor general aviation versoepeld?Antwoord · 19 bronnen

Bronnen

  1. 1General Aviation Joint Safety Committee · Avoiding CFIT16 nov 2026
  2. 2AVweb · GA Safety Group Highlights Automation Risks in CFIT Accidents18 nov 2026
  3. 3Federal Aviation Administration · CFIT/Automation Overreliance19 nov 2024
  4. 4General Aviation Joint Steering Committee · Controlled Flight Into Terrain (CFIT) Working Group1 jan 2021
  5. 5Federal Aviation Administration · AC 61-134: General Aviation Controlled Flight Into Terrain Awareness1 apr 2003
  6. 6EASA · Safety Information Bulletin 2013-05R1: Manual Flight Training and Operations23 jun 2025
  7. 7SKYbrary · Controlled Flight Into Terrain (CFIT)
WIJZIGINGENwo 18 nov 2026 · 20:18 · Gepubliceerd.Hoe wij werken

Praat mee

Bij dit dossier lezen we elke reactie eerst. Reageren kan met een account; je volgt het gesprek daarna automatisch.

Nog geen reacties. Wat vind jij ervan?

Meer over veiligheid en incidenten