Gps-jamming en spoofing: zo zien piloten de verstoring in de cockpit
Door Loes, met de Airwork-redactie
6 bronnen · 20 nov 2026, 09:44 · bijgewerkt

- Een piloot van de VNV laat op verzoek van NH Nieuws in een vluchtsimulator zien hoe jamming en spoofing eruitzien in de cockpit.1
- Bij jamming wordt het gps-signaal overstemd; bij spoofing denkt het toestel door een nagemaakt signaal dat het ergens anders is.15
- EASA ziet spoofing als het grotere risico, onder meer door valse PULL UP-waarschuwingen.5
- Op 9 november meldden zeven toestellen hinder bij Schiphol; volgens het ministerie was de vliegveiligheid niet in gevaar.2
Gps-verstoring is voor veel piloten geen uitzondering meer. "Het komt eigenlijk elke dag wel voor, met name richting het Verre Oosten", zegt een verkeersvlieger die namens pilotenvakbond VNV (Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers) spreekt tegen NH Nieuws. In een vluchtsimulator laat hij zien hoe jamming en spoofing eruitzien in de cockpit 1.
De uitleg volgt op een verstoring boven Nederland. Op maandagavond 9 november raakten tientallen vliegtuigen hun gps-signaal kwijt. Zeven toestellen meldden hinder bij de luchtverkeersleiding op Schiphol 2.
Jamming: het signaal wordt overstemd
Gps-satellieten draaien op ongeveer 20.000 kilometer hoogte. Bij jamming wordt hun signaal vanaf de grond verstoord met een sterker signaal. Het toestel kan het echte signaal dan niet meer goed ontvangen en de positie wordt minder nauwkeurig 1. In de simulator verschijnt daarop de melding dat het toestel de vereiste navigatienauwkeurigheid (Required Navigation Performance, RNP) niet meer haalt 1.
Volgens de VNV-piloot is dat niet gevaarlijk. "Alle verkeersvliegtuigen hebben ook onderliggende conventionele, klassieke systemen die gebaseerd zijn op onder andere grondbakens" 1. Daarmee kan de bemanning de eigen positie redelijk nauwkeurig blijven bepalen. De piloten overleggen wel met de verkeersleiding. "Veelal kunnen we dan onze route vervolgen, maar dan weet de verkeersleider dat ze iets meer ruimte moet houden met verkeer om ons heen" 1.
Spoofing: het toestel wordt misleid
Bij spoofing gaat het verder. Dan wordt een nagemaakt gps-signaal uitgezonden dat zo echt lijkt dat het vliegtuig denkt dat het ergens anders is dan in werkelijkheid 1. De piloot noemt dat "iets vervelender" 1. In de simulator geeft het toestel op kruishoogte een terreinwaarschuwing ("terrain, terrain"), terwijl er geen bergen in de buurt zijn. NH toont daarnaast beelden van een echte vlucht waarin piloten een valse "pull up"-waarschuwing kregen 1.
De VNV-piloot noemt drie risico's. De valse melding geeft afleiding en een schrikeffect, zeker als een bemanning er niet op voorbereid is. Na spoofing moet soms een van de veiligheidssystemen worden uitgezet, dat later in de vlucht dan niet meer beschikbaar is. En wie de melding heel vaak krijgt, kan eraan gaan wennen 1. Een Nederlandse piloot vertelde NH eerder over zo'n valse noodmelding na de start in Peking 6.
Ook het Europese luchtvaartagentschap EASA ziet in zijn veiligheidsbulletin SIB 2022-02R4 spoofing als het grotere risico. Jamming merkt een bemanning meestal direct, omdat de systemen geen gps-signaal meer ontvangen. Spoofing is lastiger en niet altijd meteen te herkennen 5. EASA noemt onder meer valse PULL UP-waarschuwingen van het terreinwaarschuwingssysteem (TAWS) tijdens kruisvlucht, daling en nadering 5.
Waar het gebeurt
Volgens EASA nemen jamming en spoofing sinds februari 2022 toe. Ze worden ook heftiger en geavanceerder. Het gaat vooral om gebieden rond conflict- en risicozones: het zuiden en oosten van de Middellandse Zee, de Zwarte Zee, het Midden-Oosten, de Oostzee en het Arctische gebied 5. Vluchten naar het Verre Oosten komen volgens NH vaak in de buurt van landen als Rusland en Iran 1.
Ook het aantal meldingen van Nederlandse piloten steeg. Het Analysebureau Luchtvaartvoorvallen (ABL) van de ILT kreeg in 2023 163 meldingen van spoofing en in 2024 al 1318. Valse terreinwaarschuwingen werden in 2024 460 keer gemeld, tegen 36 keer in 2023. In alle gemelde gevallen zagen de piloten op tijd dat de waarschuwing niet klopte 6.
De verstoring boven Nederland
Volgens de luchtverkeersleiding ging het op 9 november vermoedelijk om jamming 3. De verstoring raakte RNP-naderingen, waarbij toestellen met satellietnavigatie een vaste route naar de baan volgen. De zeven toestellen die hinder meldden, landden veilig met hulp van de luchtverkeersleiding. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat de vliegveiligheid niet in gevaar is geweest 2. Volgens LVNL kwamen er geen meldingen van spoofing binnen 2.
De problemen begonnen volgens VRT NWS rond 18.00 uur en duurden ongeveer twintig minuten. Volgens data-experts merkten zo'n 80 vliegtuigen boven Nederland, België, het oosten van Engeland en het noordwesten van Duitsland de verstoring 4. Een data-analist situeert de bron op de Noordzee ten noorden van Texel, mogelijk op een schip 3. Volgens NRC, aangehaald door NH, was het de tweede keer dit jaar dat Nederland doelwit was 3.
Wat piloten doen als gps wegvalt
Gps-uitval is geen directe noodsituatie. Piloten worden getraind om ook zonder gps te vliegen en vliegtuigen hebben andere systemen aan boord 2. Op de grond liggen radionavigatiebakens en bij de landing kan een toestel het Instrument Landing System (ILS) gebruiken. De verkeersleiding kan piloten ook met radio-instructies begeleiden 2. Volgens de Belgische luchtverkeersleiding skeyes kunnen steeds meer vliegtuigen geen RNP-nadering vliegen omdat hun systemen eerder op de route zijn verstoord. Zij stappen dan over op bijvoorbeeld een ILS-nadering 4.
EASA adviseert maatschappijen om bemanningen te leren jamming en spoofing te herkennen en erop te reageren. Het onderwerp hoort volgens het agentschap in de terugkerende grondtraining van bemanningen 5. Bij jamming horen piloten volgens EASA hun positie te controleren met navigatiemiddelen die niet op gps leunen en een procedure zonder gps achter de hand te houden. Bij spoofing letten ze onder meer op de geschatte positieonzekerheid (EPU) en vergelijken ze de gps-tijd met andere tijdbronnen 5. Afwijkingen horen ze te melden via een speciale AIREP aan de verkeersleiding, met vaste standaardzinnen 5. Het bulletin is informatief en de aanbevelingen zijn niet verplicht 5.
Praat mee
Nog geen reacties. Wat vind jij ervan?
Meer over veiligheid en incidenten
NIEUWS · VEILIGHEID EN INCIDENTENGrote crisisoefening op Eindhoven Airport: 350 deelnemers oefenen luchtvaartongeval

