Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat heeft vrijdag 23 oktober het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit (LVB) voor Schiphol ondertekend 12. Het is de bedoeling dat het besluit op 1 november ingaat 1. Het legt maximaal 478.000 vliegtuigbewegingen per jaar vast, waarvan 27.000 in de nacht, met nieuwe geluidsnormen, regels voor baangebruik en een groter handhavingsstelsel 13. Volgens de minister bieden de nieuwe grenswaarden "geen extra ruimte voor structureel meer of luidruchtiger verkeer" 4. Een analyse van NRC concludeert het tegenovergestelde: de grenzen zijn op veel plekken ruimer dan de eigen scenarioberekeningen van het ministerie vragen 4. Het Noordhollands Dagblad zette er dinsdag een citaat boven dat het besluit "een soort witwasoperatie" noemt 5.

Wat er op 1 november verandert

Het is het eerste nieuwe LVB in achttien jaar 6. Het maximum van 478.000 vluchten gold in de praktijk al sinds 1 november 2025, zoals we schreven in ons artikel over de krimp naar zo'n 466.000 vluchten. Nieuw is vooral het handhavingsstelsel. Het aantal handhavingspunten gaat van 35 naar 148 voor het etmaal en van 25 naar 59 voor de nacht, samen 207 punten 34. Ze liggen in een veel groter gebied: in het zwaartepunt van elke woonplaats binnen de 45 dB(A) Lden-contour. Voor de nacht is dat de 40 dB(A) Lnight-contour 3. Op elk punt geldt een grenswaarde: de hoeveelheid vliegtuiggeluid die er per gebruiksjaar mag vallen 7.

Het ministerie spreekt van een driedubbel slot. Naast de grenswaarden in de handhavingspunten gelden een Totaal Volume Geluid (TVG) voor de hele luchthaven en het maximumaantal vluchten. De meest knellende norm bepaalt de ruimte 8. Dreigt tijdens het gebruiksjaar een grenswaarde te worden overschreden, dan moet Schiphol samen met Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en de maatschappijen een beheersplan opstellen met maatregelen om dat te voorkomen 89. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) kan daar eisen aan stellen; minder vluchten is het uiterste middel 8. Een bestuurlijke boete bij een overschrijding van een grenswaarde kan pas na een wetswijziging 8.

Met het besluit komt ook een einde aan het anticiperend handhaven: de gedoogsituatie waarin de ILT sinds 2015 niet mocht optreden tegen overschrijdingen die verklaard konden worden door vliegen volgens het Nieuwe Normen- en Handhavingstelsel (NNHS) 10.

Wat NRC becijferde

Om de grenswaarden te bepalen liet het ministerie 25.920 scenario's doorrekenen, met extreme weerpatronen, lawaaiige vliegtuigen en ongunstige vliegroutes 4. Het koos daarna niet de luidste uitkomst als grens, maar een waarde die daar op alle punten boven ligt. Op twee derde van de handhavingspunten is volgens NRC ruimte voor minstens 10 procent meer vliegverkeer dan het extreemste scenario nodig heeft 4. In de nacht is het verschil het grootst. Op meer dan de helft van de nachtelijke punten kan het geluid een kwart hoger uitvallen dan maximaal nodig is. In De Kwakel, Badhoevedorp en Aalsmeer is 's nachts (meer dan) dubbel zo veel geluid mogelijk als de berekeningen vragen, in de Bijlmer, Duivendrecht en Diemen zo'n 80 procent meer 4.

Meer dan 478.000 vluchten kan er niet bij, want dat maximum staat apart in het besluit. Volgens NRC geeft de ruimte wel de mogelijkheid om zonder sanctie lawaaiiger toestellen in te zetten of vaker routes boven dichtbevolkte gebieden te gebruiken 4. De Commissie voor de milieueffectrapportage en de inspecteur-generaal van de ILT wezen daar eerder al op. De ILT schreef de minister dat de "statistisch berekende extra marge" ervoor zorgt "dat de begrenzing van de overlast beperkt wordt" 4. Volgens de commissie mer zijn de grenswaarden en het TVG zo ruim dat ook 500.000 vluchten zonder de geluidsbeperkende maatregelen erin passen 4.

Hoogleraar akoestiek Maarten Hornikx van de TU Eindhoven zegt tegen NRC: "Met deze grenswaarden zeg je: alles wat Schiphol wil moet kunnen. Dit is geen keuze in het belang van de volksgezondheid, dat is duidelijk." Emeritus hoogleraar statistiek John Einmahl: "Het is een politieke keuze om de grens zo hoog te leggen. Dat is geen onvermijdelijke uitkomst van een statistische analyse." 4

Wat het ministerie zegt

Een woordvoerder van het ministerie zegt tegen NRC dat de extra ruimte nodig is, omdat de berekeningen ondanks het "omvangrijke" aantal scenario's geen garanties geven "dat ook niet-onderzochte variaties zijn afgedekt" 4. Alle variaties doorrekenen is volgens het ministerie "onmogelijk", omdat de vliegoperatie "moeilijk voorspelbaar" is. Het ontkent dat er een politieke keuze is gemaakt 4.

In de toelichting bij het besluit schrijft het ministerie dat de marge in de grenswaarden alleen bedoeld is voor normale variaties van jaar tot jaar, zoals weer dat tot ander baangebruik leidt. Het TVG heeft zo'n marge niet. Daarmee is volgens het ministerie geborgd dat de marges in de handhavingspunten niet benut kunnen worden voor meer of lawaaiiger verkeer 3. Volgens de minister neemt de maximaal toegestane geluidbelasting rond de preferente banen fors af ten opzichte van het LVB uit 2008 8. De grenswaarden zijn gebaseerd op 478.000 vluchten met de maatregelen uit de balanced approach-procedure. Hebben die maatregelen minder effect, bijvoorbeeld omdat de vloot nog te lawaaiig is, dan wordt een grenswaarde eerder bereikt, schrijft hij aan de Kamer 11.

Bij de ondertekening op de nieuwe A-pier zei Karremans: "Ik vind het geen zwarte dag, want na elf jaar van onzekerheid kan er eindelijk rust ontstaan." Volgens hem zijn Schiphol en KLM blij met het besluit 2. Schiphol-topman Pieter van Oord zei in september dat 478.000 vluchten genoeg zijn "om Schiphol als internationaal knooppunt in Europa in stand te houden" 12. Brancheorganisatie BARIN noemde de opmerkingen van de Raad van State toen "nuttig om tot een weloverwogen besluit te komen" 12.

Omwonenden en milieuorganisaties stappen naar de rechter

In het Noordhollands Dagblad verwacht Stefan Molenaar van Platform Vlieghinder Zaanstreek dat de overlast zal toenemen 5. Bewonersorganisatie PUSH waarschuwde eerder al dat de grens bij Uithoorn fors omhoog gaat; dat schreven we bij de dreigende overschrijding bij Uithoorn en Aalsmeer.

Zes milieu- en bewonersorganisaties, waaronder Mobilisation for the Environment (MOB), Greenpeace, Milieudefensie en Stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV), stappen na de officiële publicatie naar de Raad van State 13. Volgens de organisaties legaliseert het besluit jarenlange illegale overlast en verankert het eerdere overschrijdingen van geluidsgrenzen in de wet 13. "Dit besluit schiet ernstig tekort en beschermt het milieu en omwonenden onvoldoende", zegt Johan Vollenbroek namens de coalitie 13. RBV schrijft zelf dat met het besluit "de illegale situatie van de afgelopen vijftien jaar 'wit gewassen'" wordt 13. Daarnaast loopt het hoger beroep van de Staat in de mensenrechtenzaak die RBV in maart 2024 won. De inhoudelijke behandeling bij het gerechtshof in Den Haag volgt in december 1310.

De balanced approach-procedure en Brussel

Achter het besluit ligt de balanced approach-procedure. Die schrijft voor dat een overheid pas het aantal vluchten mag beperken als minder ingrijpende maatregelen tegen geluidshinder onvoldoende effect hebben. De Hoge Raad oordeelde in juli 2024 dat de Staat die procedure eerst moest doorlopen 10. Over het kort geding van de maatschappijen tegen de Staat schreven we eerder. Het kabinet rondde de procedure op 2 april 2025 af 11. De Europese Commissie had in maart 2025 kritiek op onderdelen. Het plan richtte zich alleen op commerciële vluchten en had het inzetten van een stillere vloot volgens de Commissie maar gedeeltelijk overwogen 14.

Het pakket bestaat uit vijf maatregelen: sterkere tariefdifferentiatie naar geluid en tijdstip, extra vlootvernieuwing bij KLM en Transavia, stillere toestellen in de nacht bij KLM, het weren van de meest lawaaiige toestellen in de nacht en de verlaging naar 478.000 vluchten en 27.000 nachtvluchten 15. Bij het tweede meetmoment haalde het pakket drie van de vier doelen 11. Volgens die voorlopige berekening daalde het aantal ernstig gehinderden met 17 procent en het aantal woningen binnen de 58 Lden-contour met 14,0 procent, net onder het doel van 15 procent 1611. In de nacht zijn de doelen ruim gehaald 1116. Eerder schreven we al over de daling van het aantal nachtelijke klachten. KLM heeft bevestigd extra maatregelen te nemen om het tekort op te vangen 17. Schiphol verwacht de definitieve cijfers in december 16, het ministerie spreekt van begin volgend jaar 17.

Wat het betekent voor piloten

Voor crews op Schiphol raakt het besluit aan vijf onderwerpen: baangebruik, de nacht, de vloot, de procedures in de lucht en het werk op de grond.

Baangebruik

Het LVB legt voor het eerst het strikt preferentieel baangebruik uit het NNHS juridisch vast 8. In het ontwerp staan baanpreferentietabellen voor overdag (6.00 tot 23.00 uur) en de nacht. 's Nachts is de eerste keus landen op de Kaagbaan (06) en starten vanaf de Polderbaan (36L), daarna landen op de Polderbaan (18R) en starten vanaf de Kaagbaan (24) 3. Een minder preferente combinatie mag onder meer bij meer dan 15 knopen dwarswind of enige staartwind op de eerste baan 3. De AIP is daarin al streng: een niet-preferente baan voor start of landing kan alleen als de piloot daar om veiligheidsredenen om vraagt. Van een toegewezen baan afwijken voor een kortere taxiroute, vertrek- of naderingsroute mag niet 18. De ILT kan bij overtreding van de regels voor baan- en routegebruik een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete opleggen 19. In een beheersplan mag juist wel van de baanvoorkeur worden afgeweken, voor zover de ruimte in de grenswaarden dat toelaat 3. LVNL bepaalt mee welke maatregelen veilig zijn 8.

Nacht en slots

Tussen 23.00 en 7.00 uur mogen toestellen met een cumulatieve marge slechter dan -13 EPNdB niet worden ingezet. Toch gebeurt dat nog. De ILT waarschuwt eerst en kan bij herhaling een last onder dwangsom opleggen 11. Sinds 25 oktober geldt bovendien een vastgestelde beleidsregel van slotcoördinator ACNL. Een vlucht die op Schiphol meer dan 30 minuten te vroeg of te laat ten opzichte van het slot vertrekt of aankomt, geldt als aanzienlijk afwijkend. Gebeurt dat vaker dan één keer per IATA-seizoen, dan geldt het als herhaaldelijk. ACNL begint dan met een gesprek met de maatschappij; als laatste stap kunnen sancties volgen 20.

Vloot

Lawaaiige toestellen en nachtvluchten betalen sinds april 2025 naar verhouding meer havengeld. Schiphol deelt toestellen daarvoor in zeven geluidscategorieën in op basis van hun EPNdB-marge 15. Die prikkel werkt beter dan verwacht. Volgens Schiphol hoort ongeveer 40 procent van de vliegtuigen inmiddels bij de nieuwste en stilste generaties 1116. De vlootvernieuwing bleef achter: 8 van de 42 geplande nieuwe toestellen van KLM en Transavia werden later geleverd. Ook wisselde KLM minder vaak dan gepland een lawaaiig toestel in de nacht om met een stiller toestel overdag 15. Meer over de leveringsproblemen lees je in ons stuk over het tekort aan nieuwe vliegtuigen.

Geluidsarme procedures

De geluidsarme procedures voor de vlieger staan in de AIP van LVNL. Voor jets geldt op Schiphol tussen 22.30 en 6.30 uur Nederlandse tijd een geluidsarme continuous descent approach (CDA) naar de banen 06 en 18R. Na NIRSI, NARIX of SOKSI volgt een doorlopende daling zonder horizontale segmenten, met weinig vermogen en weinig weerstand. Een segment met minder dan 50 voet hoogteverlies over 2,5 NM telt als horizontaal 18. Met de klaring "descend via" optimaliseert de piloot daling en snelheid binnen de grenzen van de nachtelijke transitie. 's Nachts heeft een RNP-eindnadering de voorkeur 18. Voor vertrekkende jets wordt NADP2 aanbevolen; wie dat niet kan vliegen, meldt dat aan Schiphol Delivery. De naleving wordt automatisch gemonitord 18.

Op de grond

Het LVB regelt ook uitstoot. Een piloot moet aan de afhandelingsplaats de hulpmotor uitzetten en vliegtuigen moeten taxiën met zo min mogelijk motoren 21. Volgens het ontwerp geldt het APU-verbod als er een stroomvoorziening en geconditioneerde lucht aanwezig zijn. De taxiregel gaat ook gelden voor tweemotorige toestellen en vóór de start 3. Meer over de grootste werkgever op Schiphol lees je in de kennisbank: Wat is KLM als werkgever voor piloten?

Hoe het verder gaat

Na publicatie van het besluit volgt het beroep bij de Raad van State 13. De derde en laatste meting van de maatregelen volgt na november 11. Pas als het geluidsdoel van 20 procent is gehaald en de politiek daarover heeft besloten, kan het aantal vluchten stapsgewijs terug naar 500.000; zie ook ons verslag van het Kamerdebat van eind september. Daarnaast wil het kabinet het geluid in de nacht met 50 procent terugdringen; begin 2027 volgt daarover technisch overleg met de sector 17. Karremans is geen voorstander van een nachtsluiting 2.