In Europa zijn op dinsdag 3 november minstens zeven passagiersvluchten getroffen door bommeldingen. Toestellen op weg naar Warschau, Rome, Murcia en Sofia werden omgeleid of na de landing doorzocht. Nergens werd een explosief gevonden 12. Er is geen claim en geen enkele autoriteit heeft iemand als dader aangewezen 1. Een dag eerder was al een vlucht naar Sofia door een bommelding uitgeweken naar Boedapest 12.

Rhys Jones van het luchtvaartrisicobureau Osprey Flight Solutions noemt zeven bevestigde bommeldingen op één dag uitzonderlijk. "Het ontbreken van een duidelijk doelwit, of het nu een land, een maatschappij of een route is, wijst erop dat algemene verstoring van de luchtvaart het doel is", zei hij tegen Reuters 1.

Polen: LOT-vlucht uit Londen uitgeweken naar Modlin

Om 9.54 uur werd alarm geslagen over een mogelijke bom aan boord van een LOT-vlucht van Londen-Heathrow naar Chopin, de hoofdluchthaven van Warschau, meldde luchthaven Warschau-Modlin 34. De Boeing 737 MAX werd naar Modlin omgeleid en landde daar om 10.01 uur met 181 mensen aan boord 34. Het toestel werd naar een afgelegen opstelplaats gebracht, waar explosievenspecialisten de afhandeling overnamen 34. Modlin ging dicht voor al het verkeer. Een ander toestel week daardoor uit naar Poznań 4.

Volgens luchthavendirecteur Jacek Kowalski doorzochten explosievenexperts van de Poolse grenswacht de hele cabine en het bagageruim 4. LOT meldde dat er niets aan boord was gevonden 2. Om 11.50 uur hervatte Modlin de vluchten. Om 12.21 uur werd het alarm ingetrokken en was de luchthaven weer volledig in bedrijf 3. LOT besloot de vlucht in Modlin te beëindigen, de passagiers hun bagage te geven en hen per bus naar Warschau te brengen 42. "Elk signaal over een mogelijke dreiging, hoe klein ook, moet uiterst serieus worden genomen", zei Kowalski 4.

Bijna tegelijk kreeg Chopin een melding over een mogelijk gevaarlijk voorwerp aan boord van een SAS-vlucht uit Kopenhagen 25. De luchthaven zette de standaardprocedures in gang en sloot een van de banen 2. Het toestel landde volgens plan op Chopin, waarna de passagiers uitstapten 52. SAS heeft de zaak aan de Poolse politie overgedragen 2. Chopin bleef open en ook aan boord van dit toestel werd niets gevonden 1.

Italië: twee Ryanair-vluchten doorzocht op Fiumicino

Op Rome Fiumicino landden in de ochtend twee Ryanair-vluchten, uit Lissabon en uit Dublin, nadat per e-mail was gemeld dat er een bom aan boord zou zijn 26. De Italiaanse luchtmacht begeleidde de vlucht uit Dublin tot aan de landing 12. Na aankomst controleerden explosievenexperts van de politie de toestellen, de passagiers, de bemanning en de bagage. Ze vonden niets 26. Volgens een bron bij luchthavenexploitant ADR had het alarm geen gevolgen voor andere vluchten 1.

Spanje: Ryanair-toestel uit Manchester ontruimd in Murcia

In Spanje gold het alarm een Ryanair-vlucht van Manchester naar de internationale luchthaven van de regio Murcia in Corvera 71. Het operationele centrum van Ryanair meldde de dreiging toen het toestel nog in de lucht was 72. Volgens luchthavenbeheerder Aena landde het toestel om 10.30 uur, op schema. Op de baan stonden beveiligers en medisch personeel klaar 7. Op de luchthaven werd een crisiscomité gevormd met de leidinggevenden van de verschillende diensten 7. Aan boord waren 114 passagiers en zeven bemanningsleden 8. Alle passagiers gingen van boord en werden door de Policía Nacional gecontroleerd 7. Explosievenexperts van de Guardia Civil uit Alicante doorzochten het toestel en vonden geen explosieven 78. Daarna hervatte de luchthaven het normale vliegverkeer 1.

Bulgarije: twee vluchten naar Sofia gecontroleerd

Het Bulgaarse ministerie van Transport meldde bommeldingen voor een Wizz Air-vlucht uit Milaan-Bergamo met 176 passagiers en een Ryanair-vlucht uit Dublin met ruim 180 passagiers 12. Beide toestellen landden zonder uit te wijken in Sofia en werden daar doorzocht. Er werden geen explosieven gevonden 91. Minister Georgi Peev zei dat alle protocollen in werking waren gezet en dat er geen gevaar was 910. Eerder op de dag werd ook een vlucht uit Israël genoemd, maar volgens de autoriteiten was die vlucht niet bedreigd 19.

Op maandag 2 november werd een Wizz Air-vlucht van Londen-Luton naar Sofia na een bommelding naar Boedapest omgeleid. Een Hongaarse Gripen begeleidde het toestel naar de luchthaven Liszt Ferenc, meldde de Hongaarse minister van Defensie 21. Ook daar werd geen dreiging gevonden 2. Op zondag 18 oktober landde in Sofia al een Austrian Airlines-vlucht van Tel Aviv naar Wenen na een bommelding 112.

Zo verloopt de afhandeling van een bommelding

In Murcia belde het operationele centrum van Ryanair het noodnummer 112 terwijl het toestel nog in de lucht was 72. Volgens SKYbrary, een kennisbank over luchtvaartveiligheid, neemt de werklast in de cockpit na zo'n melding toe, omdat de bemanning de situatie beoordeelt en beslist hoe de vlucht verder gaat 12. Piloten vragen dan meestal om niet verder te klimmen of om naar een lagere vlieghoogte te mogen dalen. Ook vragen ze om een landing op de dichtstbijzijnde geschikte luchthaven 12. Op welke luchthaven het toestel landt, beslist de gezagvoerder, zei de Bulgaarse minister Peev 9. Lees ook wie beslist of een vlucht uitwijkt.

Volgens SKYbrary hoort de luchtverkeersleiding ander verkeer op afstand te houden, het toestel zo mogelijk om bewoond gebied heen te leiden en op verzoek ruimte te geven voor een lange eindnadering. De verkeersleiding mag nooit de oorzaak zijn van een doorstart 12. Vindt de bemanning een verdacht voorwerp, dan kan de gezagvoerder het laten verplaatsen naar de plek met het minste risico, in het Engels de least risk bomb location. Dat is een vooraf aangewezen plek, meestal bij een buitendeur in de achterste keuken (galley) 12.

Hoe dat op de frequentie klinkt, is te horen in eerdere opnames. In de ATC-audio van United 2092 wijkt een bemanning met een vermoedelijke bom aan boord uit naar Pittsburgh en plant ze een evacuatie op de baan. In de opname van Emirates 177 hoort een bemanning bij de nadering van Warschau-Chopin dat er een bom aan boord zou zijn, terwijl de luchthaven zich voorbereidt om dicht te gaan.

Na de landing gaat het toestel naar een opstelplaats op afstand van gebouwen en andere vliegtuigen 12. In Modlin werd het naar een afgelegen opstelplaats gebracht 3. De bemanning kan besluiten om direct op de baan te evacueren. Verkeersleiders regelen daarom extra trappen en houden rekening met vertraging voor ander verkeer 12. Daarna volgt de doorzoeking. In Rome controleerden explosievenexperts toestel, passagiers, bemanning en bagage 26. In Modlin doorzochten ze de cabine en het bagageruim 4. In Murcia doorzocht de Guardia Civil het toestel en controleerde de politie de passagiers 7. SKYbrary wijst erop dat hoge stress bij de bemanning normaal is, ook als de bemanning rustig overkomt 12. Lees ook over de ontruimde Delta-vlucht in Tel Aviv en het bomalarm door een wifinaam op een KLM-vlucht.

Wie zit erachter?

Dat is niet bekend. Niemand heeft de dreigingen opgeëist en geen enkel land heeft een dader aangewezen 12. Op Fiumicino en in Sofia kwamen de meldingen per e-mail binnen 29. De Bulgaarse grenspolitie zei dat de dreigingen tegen beide vluchten naar Sofia in één e-mail stonden 9. Ook een cruiseschip op weg naar Israël werd dinsdag doorzocht, bij het Griekse eiland Syros, nadat een onbekende had gemeld dat er een explosief aan de romp zat. Bij de eerste controles werd niets gevonden. Specialisten van de kustwacht zouden het schip nog verder onderzoeken 12.

De golf komt op een moment dat Europese functionarissen Rusland en Iran beschuldigen van hybride aanvallen en sabotage. Beide landen ontkennen dat 12. Eric Schouten, directeur van luchtvaartbeveiligingsbedrijf Dyami, vindt dat de golf van dreigingen in een breder beeld past. "Van het spoor tot de voedselinfrastructuur, met de gehackte koelsystemen en allerlei andere operaties: het past in het verhaal van Russische staatsactoren die Europa willen verstoren", zei hij tegen Reuters 1. Dat is zijn inschatting. Een officiële toeschrijving is er niet.

India kreeg tot half november 2024 bijna duizend valse dreigingen

In India ontvingen luchtvaartmaatschappijen van januari tot half november 2024 bijna duizend valse bommeldingen, waarvan 666 alleen al in oktober, meldde staatssecretaris van Luchtvaart Murlidhar Mohol in het Indiase parlement 1314. Er werden 256 aangiftes gedaan en twaalf mensen opgepakt 13. Volgens Mohol kwamen de dreigingen van willekeurige plekken en niet uit één bepaalde regio. De Indiase beveiligingstoezichthouder BCAS heeft een draaiboek voor bommeldingen, met op elke luchthaven een comité dat dreigingen beoordeelt 14.

Gevolgen voor reizigers en piloten

Voor de reizigers uit Londen eindigde de reis in Modlin, op een andere luchthaven dan geboekt. Ze zouden per bus verder reizen naar Warschau 4. Voor de overige passagiers in Modlin bleef het volgens Kowalski bij enkele tientallen minuten vertraging 4. De Europese passagiersverordening noemt beveiligingsproblemen als voorbeeld van buitengewone omstandigheden 15. Bij buitengewone omstandigheden kunnen de verplichtingen van een maatschappij worden beperkt of vervallen. Bij een annulering hoeft ze dan geen compensatie te betalen 15. De verordening regelt daarnaast de verzorging van passagiers bij een lange vertraging 15. Lees ook wanneer een maatschappij een vertraging als buitengewone omstandigheid mag aanmerken.

Voor (aspirant-)piloten beschrijft de SKYbrary-richtlijn voor verkeersleiders ook wat een bommelding voor de bemanning betekent. De bemanning beoordeelt de dreiging en beslist hoe de vlucht verder gaat, vaak met een verzoek om op de dichtstbijzijnde geschikte luchthaven te landen. Na de landing kan ze besluiten tot een evacuatie op de baan 12. De verkeersleiding helpt door het luchtruim rond het toestel vrij te maken, niet-dringende oproepen te laten wachten en de bemanning tijd te geven om de situatie te beoordelen 12.