Twee vluchten naar Rome Fiumicino kregen donderdagochtend 5 november 2026 een valse bommelding via een e-mail die was ondertekend door de "combattenti dello Stato Maschile". Die naam verwijst naar de Russische ultranationalistische beweging Muzhskoye Gosudarstvo 12. Het ging om Finnair-vlucht AY1761 uit Helsinki en Aer Lingus-vlucht EI402 uit Dublin 34. Italiaanse Eurofighters begeleidden het Finnair-toestel naar Fiumicino, terwijl Franse straaljagers het Aer Lingus-toestel naar de luchtmachtbasis bij Évreux brachten 56. Op geen van beide toestellen zijn explosieven gevonden 76. Of de groep zelf achter de e-mail zit, is niet vastgesteld 8.

Finnair landde in Rome, Aer Lingus week uit naar Normandië

De Finnair-vlucht landde rond 9.30 uur op Fiumicino, begeleid door twee Eurofighters van de Italiaanse luchtmacht die vanaf Grosseto waren opgestegen 95. Explosievenexperts van de politie doorzochten het toestel daarna volgens de vaste veiligheidsprocedure 9.

De Aer Lingus-vlucht, een Airbus A320, was om 6.24 uur lokale tijd uit Dublin vertrokken 3. Aan boord waren 151 passagiers en zes bemanningsleden 6. De Franse autoriteiten besloten het toestel uit voorzorg niet over de regio Parijs te laten vliegen 6. Een Mirage 2000-5 en een Rafale, die rond 9.00 uur van de basis Saint-Dizier waren vertrokken, begeleidden het naar luchtmachtbasis 105 bij Évreux 6. De passagiers werden na controles eerst in een sporthal op de basis opgevangen en later met bussen opgehaald 6. Het parket van Évreux bevestigde dat aan boord geen explosieven waren gevonden 6.

E-mail in het Italiaans, ondertekend met Stato Maschile

De e-mail kwam in de vroege ochtend binnen bij Aeroporti di Roma (ADR) en bij andere bedrijven op de luchthaven 87. ADR beheert Fiumicino en Ciampino 7. Het bericht was in het Italiaans geschreven en had als onderwerp "segnalazione minaccia", dreigingsmelding 8. Volgens de tekst waren er explosieven geplaatst op AY1761 en op de vlucht uit Dublin. De explosie zou "over 60 minuten" plaatsvinden 31. De afzenders noemden zich strijders van de "Mannelijke Staat" en richtten zich tegen wat zij "jullie feministische regime" noemden 25. Volgens Il Fatto Quotidiano gebruikte de afzender een adres bij een domein dat anonimiteit garandeert, op een server die waarschijnlijk in het buitenland staat 7.

Muzhskoye Gosudarstvo ontstond volgens het in Nederland gevestigde International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) in 2016 in Rusland 10. Een rechtbank in Nizjni Novgorod verklaarde de beweging in oktober 2021 extremistisch en verbood haar in Rusland 8. Volgens ANSA is ze opgericht door Vladislav Pozdnyakov 2. Of de e-mail van dezelfde groep komt of van anderen die haar naam gebruiken, is niet bekend 8.

Polaria en Polizia Postale onderzoeken de afzender

De Italiaanse luchthavenpolitie Polaria en de Polizia Postale onderzoeken de e-mail 111. Hun eerste rapporten gaan naar de bevoegde parketten, die daarna onderzoeksdossiers openen 111. Via internationale samenwerkingskanalen proberen de onderzoekers de servers en IP-adressen te achterhalen. De berichten zouden zijn verstuurd vanaf gehackte adressen of via anonieme maildiensten zoals Proton Mail 1. Europol zegt nationale autoriteiten op verzoek te willen ondersteunen 1. Een verband met eerdere valse meldingen over vluchten en over ongeveer 280 Italiaanse scholen wordt niet uitgesloten 1.

Zo verloopt een bommelding aan boord

De dreigingen tegen de vluchten naar Rome en tegen enkele vluchten naar Milaan-Malpensa kwamen donderdag per e-mail binnen bij partijen op de grond: bij ADR in Rome en bij een kantoor op Malpensa 78. Op Malpensa lichtte de politie de bemanningen van drie vluchten in. De passagiers moesten van boord tot de controle op een afgeschermde plek was afgerond 8. Volgens SKYbrary, een kennisbank over luchtvaartveiligheid, beoordeelt de cockpitbemanning na zo'n melding de situatie. Afhankelijk van de vluchtfase en de positie beslist ze hoe de vlucht verdergaat 12. Verkeersleiders kunnen verwachten dat de bemanning direct om een lager vliegniveau vraagt en gegevens wil over geschikte luchthavens in de buurt, zoals de baan die in gebruik is, de baanlengte en de naderingshulpmiddelen 12.

Vindt de bemanning een verdacht voorwerp, dan kan de gezagvoerder het laten verplaatsen naar de daarvoor aangewezen plek aan boord, de "least risk bomb location". Die ligt meestal bij een buitendeur in de achterste galley, de keuken aan boord 12. Na de landing kan de bemanning besluiten het toestel direct op de baan te evacueren 12.

Volgens SKYbrary kunnen verkeersleiders het ASSIST-principe volgen, een aanbevolen werkwijze. Ze bevestigen de melding, houden het toestel vrij van ander verkeer en geven het zo nodig voorrang. Ze beperken niet-dringende oproepen, lichten de betrokken diensten in, geven de bemanning de informatie waar ze om vraagt en laten haar de tijd om de situatie te beoordelen 12. Verkeersleiders zorgen er volgens SKYbrary voor dat het toestel op de grond op afstand van gebouwen en andere vliegtuigen komt te staan 12.

Straaljagers en de vraag wie bepaalt waar het toestel landt

In 2016 meldde The Aviationist dat de Italiaanse luchtmacht vanaf Grosseto dag en nacht Eurofighters paraat hield voor Quick Reaction Alert (QRA) boven Midden- en Noord-Italië 13. Vanaf die basis vertrokken donderdag de twee Eurofighters die het Finnair-toestel begeleidden 5. Ook dinsdag begeleidden Italiaanse Eurofighters een Ryanair-vlucht uit Dublin naar Fiumicino 14.

Volgens de Europese luchtverkeersregels heeft de gezagvoerder het laatste woord over het toestel zolang hij het bevel voert (SERA.2015) 15. Wordt een burgertoestel onderschept, dan moet de gezagvoerder volgens SERA.11015 direct de instructies van het onderscheppende toestel opvolgen. Daarnaast licht hij zo mogelijk de verkeersleiding in, zoekt hij contact op noodfrequentie 121,5 MHz en stelt hij transpondercode 7700 in, tenzij de verkeersleiding anders aangeeft 15.

Het Aer Lingus-toestel van vlucht EI402 werd door Franse straaljagers naar Évreux begeleid. Volgens het kabinet van de Franse premier Sébastien Lecornu werkte de gezagvoerder niet mee zoals van hem werd verwacht, waarna de premier opdracht gaf het toestel te onderscheppen en te begeleiden 3. Aanklager Rémi Coutin van Évreux zegt dat de gezagvoerder eerst zou hebben geweigerd op een militaire basis te landen omdat hij de voorkeur gaf aan een burgerluchthaven 316. Volgens France 3 noemde de gezagvoerder onder meer Beauvais en Nantes 6. Coutin heeft drie onderzoeken laten openen naar het gedrag van de gezagvoerder 6. De Ierse gezagvoerder wordt verhoord zonder te zijn aangehouden; daarna beslist de aanklager of hij in verzekering wordt gesteld 6. De onderzoekers willen ook de Britse copiloot horen en de vluchtrecorder uitlezen 6. Aer Lingus noemde de uitwijking naar Normandië een voorzorgsmaatregel 3. Het parket van Évreux zegt dat het onderzoek pas in een beginfase is 6.

Lees ook: Wie beslist eigenlijk of een vlucht uitwijkt naar een andere luchthaven?

Reeks valse dreigingen tegen de Europese luchtvaart

Volgens Il Fatto Quotidiano kregen donderdag meer dan 25 vluchten in Europa een dreiging, onder meer naar Praag, Sofia, Boekarest, Wenen en Milaan 16. Ook LOT-vlucht LO235 van Warschau naar Brussel kreeg een dreiging 1610. ANSA telt ongeveer twintig toestellen, waarvan er minstens zeven van of naar Italië vlogen 1. Op een Ryanair-vlucht van Pescara naar Charleroi stond het woord "bomba" in een toilet geschreven, waarna het toestel bij aankomst werd doorzocht 15. Twee dagen eerder, op dinsdag 3 november, waren al zeven vluchten in Italië, Polen, Bulgarije en Spanje doelwit van een valse bommelding 14. ADR ontving volgens IrishCentral ook toen een vergelijkbare e-mail die met Stato Maschile was ondertekend 3. Op 2 november week een Wizz Air-vlucht van Londen naar Sofia onder militaire begeleiding uit naar Boedapest 14. In februari 2025 week American Airlines-vlucht AA292 van New York naar New Delhi na een dreiging per e-mail uit naar Fiumicino, begeleid door twee Italiaanse straaljagers 17.

De golf valt samen met andere verstoringen, zoals hackaanvallen op vriezers van supermarkten en op een Franse bloedbank 514. Denemarken, Polen en Roemenië beschuldigden Rusland eerder van hybride aanvallen. Rusland ontkent dat het hybride oorlog voert 10. De Italiaanse minister van Defensie Guido Crosetto noemde de dreigingen van donderdag voorbeelden van "guerra sotto soglia", oorlog onder de drempel 1. EU-commissaris voor Transport Apostolos Tzitzikostas vindt het nog te vroeg om conclusies te trekken over een verband tussen de incidenten 1. Ben Smith, topman van Air France-KLM, zei tegen de Financial Times dat zijn concern tot dan toe niet het doelwit was geweest 16. Later die dag kreeg KLM-vlucht KL461 van Schiphol naar Tel Aviv wel een bommelding, kort voor een geplande tussenstop in Boekarest. Lees daarover: KLM-vlucht KL461 krijgt bommelding, toestel staat stil in Boekarest.