De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA heeft BETA Technologies toestemming gegeven om met potentiële klanten aan boord te vliegen in zijn elektrische ALIA A250, een toestel dat verticaal opstijgt en landt. Het gaat om een Special Airworthiness Certificate for market surveys, een speciaal luchtwaardigheidsbewijs voor marktonderzoek. Volgens BETA is het de eerste keer dat zo'n bewijs wordt afgegeven voor een elektrisch VTOL-toestel, ook wel eVTOL genoemd. De eerste vlucht onder de nieuwe vergunning vond plaats op dinsdag 20 oktober 1.

Van New York naar Vermont in twintig minuten

Bij die eerste vlucht steeg de A250 verticaal op vanaf Plattsburgh International Airport in de staat New York (VS), schakelde over op vliegen met de vleugels en landde verticaal op Patrick Leahy Burlington International Airport in Vermont. Het toestel legde 34 zeemijl af, ongeveer 63 kilometer, in twintig minuten. De route ging over Lake Champlain 12. BETA maakte het nieuws woensdag 21 oktober bekend tijdens de zakenluchtvaartbeurs NBAA-BACE in Las Vegas 3.

Passagiers aan boord, maar nog geen commerciële vluchten

De vergunning is uitgegeven onder Part 21 van de Amerikaanse luchtvaartregels. BETA mag daarmee vliegen met operators en andere belangrijke betrokkenen aan boord, zodat zij het toestel zelf kunnen ervaren. Ook mag BETA op meer plaatsen vliegen dan voorheen, binnen de beperkingen die de FAA stelt 1. Betalende passagiers zijn er nog niet bij: volgens Aviation Week staat de vergunning geen commerciële vluchten toe, maar kunnen toekomstige operators wel alvast wennen aan de operatie, de infrastructuur, de procedures en het onderhoud 3. Voor commerciële passagiersvluchten is een volledig typecertificaat nodig 4.

BETA-topman Kyle Clark noemt de vergunning "an important step toward commercial adoption". Operators kunnen het toestel volgens hem nu zelf ervaren en plannen hoe het in hun bedrijf past, van het verbinden van gemeenschappen tot het goedkoper vervoeren van mensen en goederen 1. Tegen Aviation Week zei Clark dat BETA ruim meer dan de 50 vlieguren in een stabiele configuratie heeft gemaakt die volgens hem de drempel zijn voor deze vergunning. "There are days when I look at the charts, and we'll have close to a dozen flights with two pilots in the airplane", aldus Clark 3.

Vijf passagiers of 540 kilo vracht

De A250 heeft dubbele besturing voor twee piloten en is ontworpen voor maximaal vijf passagiers of meer dan 1.200 pond vracht, ruim 540 kilo. BETA mikt op vracht en logistiek, medisch vervoer, defensie en passagiersvervoer 14. Het toestel kan vanaf plekken met en zonder startbaan opereren en deelt de aandrijving, vluchtcomputers, accu's en laadsystemen met de ALIA CX300, de elektrische variant die wel een startbaan nodig heeft. Volgens Aviation Week gaat het om ongeveer 80 procent gemeenschappelijke onderdelen 13. Samen hebben de twee toestellen volgens BETA al meer dan 250.000 zeemijl gevlogen 1.

Eerdere mijlpalen, ook in Nederland en Noorwegen

Volgens BETA vloog het bedrijf in 2024 als eerste een bemande elektrische VTOL-transitie, de overgang van verticaal naar horizontaal vliegen, en kreeg eerder al een vergunning voor marktonderzoek voor de CX300 1. Die CX300 was rond eind mei ook in Nederland. Het toestel vloog demonstratievluchten met tussenstops van Schiphol naar Den Helder Airport, Lelystad Airport en Rotterdam The Hague Airport, en vertrok daarna naar Oostende in België. De vluchten testten onder meer geluidsreductie, laadinfrastructuur en de samenwerking met de luchtverkeersleiding 5. In Noorwegen vloog operator Bristow ongeveer zes maanden lang testvluchten met de ALIA op een vrachtroute tussen Stavanger en Bergen, in totaal 126 vluchten. Bristow-piloot Jeremy Degagne landde op 28 januari de laatste vlucht in Stavanger 6.

De lijn van BETA is eerst de CX300 en dan de A250. "There's a one-year split; everything we do in the VTOL happens about one year after the CTOL", zei Clark tegen Aviation Week. Met de CX300 doet BETA mee aan het Amerikaanse eVTOL Integration Pilot Program (eIPP), waarvan volgens Clark vijf van de zeven geplande lanceringen achter de rug zijn. Daarna wil BETA commerciële vluchten onder Part 135 3. Volgens de krant Seven Days verwacht BETA de volledige certificatie van het eVTOL-toestel in 2028 2.

Waar staat de eVTOL-certificering?

In de Verenigde Staten stelde de FAA in oktober 2024 de regels vast voor de categorie powered-lift, waar eVTOL-toestellen onder vallen. Het pakket bevat een speciale regeling (SFAR) die tien jaar geldt en trad op 21 januari 2025 in werking 7. Joby Aviation meldde in augustus dat het in de vijfde en laatste fase van de Amerikaanse typecertificering zit en dit jaar de eerste passagiers wil vervoeren 8. China gaf in oktober 2023 als eerste land een typecertificaat aan een eVTOL: de tweezitter EH216-S van EHang, die zonder piloot aan boord vliegt 9.

Ook in Europa staat het regelkader. In 2024 nam de Europese Commissie een regelpakket aan voor drones en VTOL-toestellen, en in juli 2025 volgde EASA met uitwerkingen voor de operatie en de opleiding tot typebevoegdheid 1011. Het Duitse Lilium vroeg in februari 2025 voor de tweede keer insolventie aan; de activiteiten werden stilgelegd 12. Eerder schreven we over de Britse fabrikant Vertical Aerospace en over elektrisch vliegen vanaf Antwerpen-Deurne. In India toonde ePlane onlangs het prototype van zijn elektrische luchttaxi.

Wat betekent dit voor (aankomende) piloten?

Een eVTOL vlieg je niet op een gewoon vliegtuig- of helikopterbrevet. De FAA eist voor elk type powered-lift een eigen typebevoegdheid. Volgens de FAA is een powered-lift in feite een hybride: een piloot met alleen een vliegtuigopleiding mist de ervaring met verticaal opstijgen en landen, en een piloot met alleen een helikopteropleiding mist de ervaring met horizontaal vliegen. De meeste alternatieve eisen in de nieuwe regeling gelden alleen voor piloten die al een commercieel brevet en een instrumentbevoegdheid hebben voor een ander soort luchtvaartuig 7. In Europa kiest EASA voor een vergelijkbare aanpak: houders van een commercieel brevet voor vliegtuigen of helikopters, CPL(A) of CPL(H), kunnen een typebevoegdheid voor een VTOL-toestel krijgen 10.

De eerste eVTOL-piloten komen dus uit de bestaande luchtvaart. In Noorwegen vloog operator Bristow de ALIA met een eigen piloot 6, en bij de testvluchten van BETA zitten vaak twee piloten in het toestel 3. Joby zoekt op dit moment een manager voor de instructeurs op de S4, zijn elektrische eVTOL voor vijf personen. Daarvoor vraagt Joby een Amerikaans commercieel brevet met instrumentbevoegdheid voor vliegtuigen, minimaal 1.000 uur als gezagvoerder en ervaring als instructeur en testvlieger. Een brevet voor vliegtuigen, powered-lift en helikopters tegelijk is een pré 13. Wie nu begint, kan dus via beide routes richting eVTOL. Lees wat de eisen zijn om helikopterpiloot te worden, hoeveel training je nodig hebt om van een vleugelbrevet naar een helikopterbrevet te gaan en of helikopter- of tiltrotortijd meetelt bij een airline. Op ons kennisplatform over defensie en helikopters vind je meer over de helikopterroute, en in het overzicht van vliegscholen staan ook de helikopterscholen. Elektrisch leren vliegen kan in Nederland al: lees over de elektrische ATPL-opleiding van Corendon en E-Flight Academy. Ben je al piloot, kijk dan bij de vacatures voor helikopterpiloten en alle pilotenvacatures.