Welke rangen zijn er in de cockpit?
Bijgewerkt 17:20 · 7 bronnen
7 bronnen verwerkt
In een verkeersvliegtuig wijst de maatschappij één piloot aan als gezagvoerder, in de Europese regels pilot-in-command of commander genoemd en in de praktijk captain. De andere piloot vliegt als co-piloot, bij de meeste maatschappijen first officer genoemd1. Gezagvoerder in de commerciële luchtvaart mag je pas zijn met een ATPL, waarvoor minimaal 1 500 vlieguren nodig zijn. Als co-piloot mag je al vliegen met een CPL of een MPL2. Bovenop die twee wettelijke rollen gebruiken maatschappijen eigen functienamen, zoals second officer, senior first officer en training captain. Afgestudeerden van de KLM Flight Academy stromen bijvoorbeeld door naar KLM als second officer op de Boeing 777/787 of als first officer op de Embraer 1703.
Het antwoord in 9 onderdelen
De Europese licentieregels (Part-FCL) definiëren de pilot-in-command als de piloot die is aangewezen als gezagvoerder en verantwoordelijk is voor de veilige uitvoering van de vlucht2. Een co-pilot is volgens Part-FCL een piloot die niet als gezagvoerder vliegt op een toestel waarvoor meer dan één piloot nodig is; een piloot die alleen aan boord is om les te krijgen voor een licentie of bevoegdheid telt niet mee2. Een derde rol die Part-FCL apart benoemt, is de cruise relief co-pilot: een piloot die de co-piloot tijdens de kruisvlucht boven FL 200 aan de besturing aflost, in een vlucht met meerdere piloten2. Een straalvliegtuig, en een turboprop met meer dan negen passagiersstoelen, moet onder instrumentvliegregels of 's nachts minimaal met twee piloten worden gevlogen. Daarom zitten er in een verkeersvliegtuig altijd ten minste een gezagvoerder en een co-piloot1.
Captain (gezagvoerder)De gezagvoerder is verantwoordelijk voor de veiligheid van bemanning, passagiers en lading vanaf het moment dat hij of zij aan boord komt tot het moment dat het toestel na de vlucht wordt verlaten, en voor de operatie en veiligheid van het vliegtuig. Iedereen aan boord moet zijn of haar rechtmatige veiligheidsbevelen opvolgen1. easyJet omschrijft de captain als de piloot in de linkerstoel die de beslissingen neemt waardoor de vlucht veilig en vlot verloopt en die de bemanning ondersteunt4.
First officer (co-piloot)De first officer is de co-piloot: een volwaardig opgeleide piloot in de rechterstoel. Voor die rol in de commerciële luchtvaart is een CPL voldoende, of een MPL, een licentie die uitsluitend geldt voor co-piloot op vliegtuigen die met een co-piloot moeten worden gevlogen2.
Senior first officereasyJet laat co-piloten afhankelijk van hun ervaring en vlieguren instromen als second officer, first officer of senior first officer; alle drie zitten in de rechterstoel. De senior first officer is dus een ervaren co-piloot, geen aparte licentie4.
Second officer (KLM)KLM gebruikt de functie second officer op de lange afstand: wie de KLM Flight Academy afrondt, stroomt door als second officer B777/787. Op de Embraer 170 begin je direct als first officer3.
Second officer (easyJet)Bij easyJet, dat alleen korte afstand vliegt, is second officer de instapfunctie voor co-piloten met de minste ervaring. Dezelfde titel betekent bij een andere maatschappij dus iets anders4.
Training captainRyanair noemt als doorgroeimogelijkheden voor piloten naast captain ook de functies SFI, LTC (line training captain), TRE en TRI: instructeurs en examinatoren die naast het lijnvliegen collega's opleiden en toetsen5.
Een ATPL geeft het recht om als gezagvoerder (PIC) te vliegen op vliegtuigen in de commerciële luchtvaart; met een CPL mag je in de commerciële luchtvaart alleen gezagvoerder zijn op een vliegtuig voor één piloot, en verder co-piloot2. Voor een ATPL(A) heb je een MPL nodig, of een CPL(A) met een meermotorige instrumentbevoegdheid en MCC-training, plus minimaal 1 500 vlieguren op vliegtuigen, waarvan ten minste 500 uur in operaties met meerdere piloten2. Van die 1 500 uur moet een deel als gezagvoerder zijn gevlogen: 500 uur als PIC under supervision, of 250 uur als PIC, of 250 uur waarvan minstens 70 als PIC en de rest als PIC under supervision. Verder vraagt de regel 200 uur overland, 75 uur instrumenttijd en 100 uur nachtvliegen2. PIC under supervision (PICUS) betekent dat een co-piloot onder toezicht van de gezagvoerder de taken van gezagvoerder uitvoert. Zo bouwt een first officer de gezagvoerdersuren op die nodig zijn voor de ATPL2. Wie de ATPL-theorie heeft gehaald maar de 1 500 uur nog niet heeft, vliegt als co-piloot op een CPL met instrumentbevoegdheid; in de wandeling heet dat een frozen ATPL. De volledige ATPL volgt als de uren zijn gehaald, na een praktijkexamen als gezagvoerder van een vliegtuig met meerdere piloten, in het vliegtuig of in een simulator2. Een piloot mag pas als gezagvoerder worden aangewezen als hij of zij de minimale ervaring uit het operationeel handboek heeft, de route en vliegvelden voldoende kent en, bij promotie van co-piloot naar gezagvoerder, de commandocursus van de maatschappij heeft afgerond1.
Op lange vluchten mag de co-piloot boven FL 200 worden afgelost door een cruise relief co-pilot. Die heeft minimaal een CPL met instrumentbevoegdheid en volgt de omscholing en typebevoegdheidstraining van de maatschappij, maar zonder de training voor starten en landen1. Bij de periodieke checks van een cruise relief co-pilot hoort geen start; landingen komen wel aan bod, ten minste in de rol van pilot monitoring1. Een cruise relief co-pilot krijgt een beperkte typebevoegdheid: die geldt alleen boven FL 200 en alleen als twee andere bemanningsleden een volledige typebevoegdheid hebben. Om de beperking op te heffen volgt een beoordeling en training bij een ATO, een praktijkexamen en daarna ervaring of vliegtraining met starts, landingen en doorstarts2. Een cruise relief co-pilot moet in de voorgaande 90 dagen minstens drie sectoren als cruise relief co-pilot op het type hebben gevlogen, of daarvoor training in een simulator, de periodieke training of een proficiency check hebben gedaan. Alle tijd in een pilotenstoel mag hij of zij als co-pilotentijd in het logboek schrijven2. De gezagvoerder zelf mag alleen worden afgelost door een andere gekwalificeerde gezagvoerder of, uitsluitend boven FL 200, door een piloot met een ATPL die de omscholing, de periodieke training en de route-instructie van de maatschappij heeft gevolgd. Welke ervaring een first officer daarvoor nodig heeft, legt de maatschappij vast in het operationeel handboek1. Bij KLM heet de second officer op de lange afstand volgens piloot.nl ook wel CoCo, van cruise co-pilot. Die lost tijdens de kruisvlucht af en start of landt niet6.
Na een typebevoegdheid volgt bij de maatschappij een omscholing met eerst een proficiency check, daarna lijnvluchten onder supervisie (LIFUS) en tot slot een line check1. Captain word je via de commandocursus: training in de simulator, een proficiency check als gezagvoerder, training in de verantwoordelijkheden van de gezagvoerder, minimaal 10 sectoren lijntraining als gezagvoerder onder supervisie, een line check als gezagvoerder en CRM-training1. Na een typebevoegdheid of commandocursus geldt een piloot als onervaren tot hij of zij op het type 100 vlieguren en 10 sectoren binnen 120 dagen heeft gevlogen, of 150 uur en 20 sectoren. Er mag niet meer dan één onervaren piloot in de cockpit zitten1. easyJet vraagt van rechtstreeks instromende captains minimaal 4 000 vlieguren, waarvan 1 000 uur als gezagvoerder op de A320 of op vliegtuigen boven 30 ton. Voor co-piloten is dat 500 uur op de A320, of zonder die typebevoegdheid 1 000 uur waarvan 500 op vliegtuigen boven 10 ton4. KLM vraagt van ervaren vliegers die rechtstreeks solliciteren onder meer een Class I medical, een (frozen) ATPL(A), MCC en minimaal 500 uur op een meermotorig vliegtuig van 5.700 kg of meer. Op welk type je na de selectie je Type Rating Course volgt, kies je niet zelf7. Ryanair zegt cadetten met weinig uren in 4 tot 5 jaar na hun eerste typebevoegdheidscursus tot gezagvoerder te kunnen opleiden, via een eigen Route to Command-programma5. Hoe lang je first officer blijft, hangt sterk af van de maatschappij en de economie; piloot.nl noemt een periode van 4 tot 20 jaar6.
Een TRI (type rating instructor) voor vliegtuigen met meerdere piloten geeft les voor het behalen, verlengen en vernieuwen van typebevoegdheden en voor MCC-training, en mag onder voorwaarden ook in de MPL-opleiding lesgeven2. Een TRE (type rating examiner) neemt de praktijkexamens voor typebevoegdheden af, de proficiency checks om typebevoegdheden en instrumentbevoegdheden te verlengen, en de praktijkexamens voor de ATPL(A)2. In de lijnvluchtfase van de MPL-opleiding vliegt de leerling onder supervisie van een line training captain of een TRI(A); een line training captain is een gezagvoerder die opleidt tijdens gewone lijnvluchten2.
Pilot flying en pilot monitoring zijn taken, geen rangen: zowel een gezagvoerder als een co-piloot moet in de voorgaande 90 dagen minstens 3 starts, naderingen en landingen als pilot flying hebben gedaan om passagiers te mogen vervoeren2. Krijgen piloten de rollen pilot flying en pilot monitoring toegewezen, dan worden ze bij de line check volgens EASA in beide functies beoordeeld1. In het EASA-sjabloon voor herstel uit een overtrek (stall) is de taakverdeling zo: de pilot flying bestuurt het toestel, de pilot monitoring bewaakt snelheid en stand en meldt afwijkingen1. In de praktijk wisselen captain en first officer de rollen pilot flying en pilot monitoring per vlucht af; de captain blijft ook als pilot monitoring eindverantwoordelijk6.
Aan het uniform zie je de rang: een captain draagt vier strepen, een first officer drie en een second officer twee6. Strepen zijn een gebruik van de maatschappijen. In de Europese licentieregels (Part-FCL) en de regels voor vliegoperaties komen ze niet voor; daar tellen alleen de rollen gezagvoerder, co-piloot en cruise relief co-pilot2.
Betekent second officer bij elke maatschappij hetzelfde?Nee. Bij KLM is de second officer een functie op de lange afstand (Boeing 777/787)3. Bij easyJet is second officer de instapfunctie voor co-piloten op de korte afstand4.
Mag een second officer starten en landen?Een cruise relief co-pilot niet: die lost alleen boven FL 200 af en krijgt geen training voor starten en landen. Wie als second officer wel moet starten en landen, heeft een volledige typebevoegdheid nodig1.
Heb je een ATPL nodig om first officer te zijn?Nee. Als first officer vlieg je op een CPL met instrumentbevoegdheid (vaak frozen ATPL genoemd) of op een MPL; een volledige ATPL heb je pas nodig om gezagvoerder te worden in de commerciële luchtvaart2.
Hoe lang duurt het voordat je captain bent?Dat verschilt sterk per maatschappij. Wettelijk zijn minimaal 1 500 vlieguren nodig voor de ATPL; Ryanair noemt voor zijn cadetten 4 tot 5 jaar na de eerste typebevoegdheid5.
VERDER IN DE KENNISBANK
- Wat is een captain?Kennisbank: de gezagvoerder→
- Hoe word je captain?Kennisbank: de command upgrade→
- Wat is een first officer?Kennisbank: de co-piloot→
- Wat komt er na first officer?Kennisbank: doorgroeien→
- Wat is een frozen ATPL?Kennisbank: de instaplicentie→
- Hoe werkt een type rating?Kennisbank: typebevoegdheid→
- Wat verdient een captain?Kennisbank: salaris per rang→
- Hoe verloopt de sollicitatie als piloot bij KLM?Kennisbank: instromen bij KLM→