United Airlines heeft een van zijn piloten opnieuw uit de dienst gehouden, bijna drie jaar nadat hij om een bericht op sociale media over de aanval van Hamas op Israël van 7 oktober 2023 al eens tijdelijk aan de grond werd gezet. "We hebben deze piloot uit de dienst gehouden in afwachting van een lopend onderzoek", verklaarde de Amerikaanse maatschappij afgelopen week tegenover meerdere media, waaronder The Daily Wire, Simple Flying en AeroTime. Wat het onderzoek precies inhoudt en of het om nieuwe berichten gaat, heeft United niet gezegd.

De zaak kwam terug in de belangstelling na de aanval in de cockpit van flydubai-vlucht FZ1073 op 30 september, die de vraag hoe maatschappijen hun piloten screenen breed op de agenda zette. Rond de United-piloot circuleerden in korte tijd drie verschillende claims, waarvan er volgens de Australische luchtvaartsite AirlineRatings maar één door de maatschappij is bevestigd: dat hij nu niet vliegt.

Wat er in 2023 gebeurde

Op 7 oktober 2023 beschreef de piloot de aanval van Hamas in een bericht op Facebook als "resistance by a brave people" (verzet van een dapper volk) en schreef hij dat de aanval niet onuitgelokt was, zo meldden Amerikaanse media destijds. United bevestigde in november 2023 dat het hem met behoud van salaris uit de dienst had gehaald terwijl het de zaak onderzocht. Daarna is hij weer gaan vliegen. Hoe lang hij toen aan de grond stond, is niet duidelijk: de berichten lopen uiteen van ongeveer een maand tot zes maanden. United heeft nooit publiek uitgelegd wat dat eerste onderzoek opleverde of waarom hij weer mocht vliegen.

Volgens luchtvaartmedia is hij gezagvoerder op de Boeing 757 en 767 en zou hij in Newark gestationeerd zijn. Airwork noemt zijn naam niet: United heeft die zelf niet bekendgemaakt en spreekt in zijn verklaringen alleen over "deze piloot".

De claims van de afgelopen week

De nieuwe ophef begon toen Libby Blanca Alon, correspondent van de Israëlische zender Channel 14, op X meldde dat de piloot nog altijd vloog. Volgens haar bronnen zouden twee andere United-piloten die als passagier meereisden naar een volgende dienst, wat in de luchtvaart deadheaden heet, hun stoel in de eerste klas hebben opgegeven om de hele vlucht in de cockpit mee te kijken, omdat ze hem niet vertrouwden. Alon meldde ook dat United hem in 2023 wilde ontslaan, maar dat de pilotenvakbond dat tegenhield. Later schreef ze dat hij na één dag van het rooster alweer vloog.

Geen van die claims is onafhankelijk bevestigd. Alon heeft de vlucht, de datum en de betrokken piloten niet genoemd. United zei tegen het Amerikaanse luchtvaartblog Live and Let's Fly dat de piloot op dit moment niet vliegt, zodat berichten over een terugkeer in de cockpit niet kloppen, en betwist ook het verhaal over de twee collega's in de cockpit. Ook de Amerikaanse reissite DansDeals meldde volgens AeroTime dat United een terugkeer ontkende. AirlineRatings kreeg van United dezelfde korte verklaring over het lopende onderzoek.

De Air Line Pilots Association (ALPA), de vakbond die de piloten van United vertegenwoordigt, heeft voor zover bekend niet publiek gereageerd op de claim dat zij een ontslag zou hebben tegengehouden. De piloot zelf heeft zich niet publiek uitgelaten.

Wat dit zegt over vertrouwen in de cockpit

De zaak raakt aan twee vragen die piloten en aspirant-piloten direct aangaan. De eerste is wat een werkgever mag doen met wat een piloot publiek zegt of post. In de Verenigde Staten beschermt de vrijheid van meningsuiting tegen ingrijpen van de overheid, niet tegen maatregelen van een particuliere werkgever, schrijft Live and Let's Fly. Tegelijk moet United zich houden aan het arbeidsrecht en aan de collectieve arbeidsovereenkomst met de piloten. Juist daar speelt de vakbond een rol: bij disciplinaire maatregelen staat de bond zijn leden bij. Waarom vakbondsdekking en een afdwingbaar contract voor piloten zo zwaar wegen, lees je in de kennisbank.

De tweede vraag gaat over vertrouwen tussen collega's. Een cockpit draait op samenwerking tussen twee piloten die elkaar blind moeten kunnen vertrouwen, en meereizende collega's kunnen soms op de jumpseat plaatsnemen. Live and Let's Fly noemt het wantrouwen dat zulke uitspraken bij collega's kunnen wekken een probleem dat een maatschappij niet kan negeren, ook al heeft het blog naar eigen zeggen geen aanwijzingen dat de piloot passagiers heeft bedreigd of iets tegen een toestel van plan was.

AirlineRatings waarschuwt voor de keerzijde. Maatschappijen kunnen volgens de site meer aandacht verwachten voor wat piloten online zeggen, en meer meldingen van collega's en passagiers die zich ongemakkelijk voelen. Het gevaar is volgens AirlineRatings dat kritiek op iemands gedrag overgaat in wantrouwen op basis van naam, geloof of achtergrond, zoals veel islamitische en Arabische luchtvaartmedewerkers na 9/11 meemaakten. De zaak begon met een eigen publiek bericht van de piloot en moet volgens de site worden beoordeeld op vastgestelde feiten.

Hoe maatschappijen en overheden piloten screenen, en waar de gaten zitten, staat in ons stuk over de screening van piloten na de flydubai-aanval en in het antwoord op de vraag hoe piloten worden gescreend op extremisme.

Wat nog niet bekend is

United heeft niet gezegd waar het lopende onderzoek over gaat, hoe lang het duurt en wat de mogelijke uitkomsten zijn. Ook is niet bekend wat er in 2023 tussen United en de vakbond is besproken. De claims over de twee meereizende piloten en over een terugkeer na één dag zijn niet onderbouwd met een vlucht of datum en worden door United betwist.