Wie dinsdag op een vluchttracker naar het zuidwesten van Missouri keek, zag geen gewone vliegroute maar een van de bekendste schilderijen ter wereld. De Amerikaanse piloot Benjamin McDaniel, online bekend als Pilot Picasso, vloog met zijn Cessna De Schreeuw van de Noorse schilder Edvard Munch na: de figuur met de handen tegen het hoofd, de brug met de leuning, de twee mannen op de achtergrond en de kolkende lucht boven het fjord. NU.nl zette een animatie van zijn vluchtgegevens online. Het is de tweede keer in korte tijd dat hij een wereldberoemd schilderij in de lucht zet: in september was de Mona Lisa aan de beurt.

McDaniel deelde het resultaat zelf op zijn kanalen, met de toevoeging dat hij elke lijn met de hand had gevlogen.

Bijna zeven uur in de lucht boven Missouri

McDaniel vloog met zijn Cessna R182 Skylane RG uit 1978, registratie N1810R. Volgens de openbare ADS-B-gegevens van het vrije netwerk adsb.lol vertrok hij dinsdag 13 oktober om 8.37 uur plaatselijke tijd (15.37 uur Nederlandse tijd) van Bentonville Municipal Airport in het noordwesten van Arkansas, en landde hij daar om 15.34 uur weer. De tekening zelf ligt een kilometer of 25 noordelijker, boven het zuidwesten van Missouri, met het stadje Neosho ongeveer onder de lucht van het schilderij. De westkant van de tekening loopt tot vlak bij de grens met Oklahoma.

Airwork zette de ADS-B-gegevens zelf op de kaart en rekende ze na. Het tekenen begon rond half tien in de ochtend en duurde tot ongeveer tien over drie in de middag, ruim vijfenhalf uur. De tekening is ongeveer 46 kilometer breed en 38 kilometer hoog, en de hele vlucht besloeg ruim 1.300 kilometer. Het grootste deel vloog McDaniel tussen ongeveer 9.000 en 11.500 voet, met een grondsnelheid rond de 110 knopen. Kort na vertrek daalde hij richting Monett, waar een vliegveld ligt; daar valt het signaal ruim een half uur weg, waarna het toestel klimmend weer verschijnt. Of hij daar geland is, bijvoorbeeld om te tanken, is niet bekend.

Hij had flink wat publiek. Flightradar24 meldde op Threads dat in totaal 250.000 mensen de vlucht op hun tracker hadden gevolgd.

Wie is Pilot Picasso?

McDaniel woont in Northwest Arkansas en maakte zijn naam begin oktober bekend in een interview met de lokale omroep 5NEWS. Hij begon in 2020 met vliegen en bouwde zijn uren op als vlieginstructeur. Naast het lesgeven begon hij met eenvoudige vormen en woorden, en pas sinds september deelt hij zijn tekeningen online.

Sindsdien gaat het snel. Op zijn YouTube-kanaal staan naast de Mona Lisa onder meer Spider-Man, een vlinder voor Dolly Parton, een kat, een hond, een draak uit de game Skyrim, een tafereel uit de Odyssee van Homerus, een wereldkaart en het oog van Sauron boven Mordor. Vorige week ging zijn halloweentekening met een spook en twee Ghostbusters rond. Een deel van de tekeningen maakt hij op verzoek van volgers.

Hoe werkt tekenen met een vliegroute?

Tekenen met een vliegroute heet ook wel sky art of GPS-tekenen. Het werkt dankzij ADS-B. Een toestel met een ADS-B-transponder zendt meerdere keren per seconde zijn eigen GPS-positie, hoogte, snelheid en roepnaam uit. Grondstations van netwerken als Flightradar24, FlightAware, AirNav Radar en het vrije adsb.lol vangen die signalen op en zetten ze als lijn op de kaart. Wat de piloot vliegt, tekent zich dus vanzelf, voor iedereen zichtbaar. In de Verenigde Staten is ADS-B Out sinds 2020 verplicht in een groot deel van het luchtruim, en ook veel kleine toestellen zenden het daarom uit.

Het eigenlijke werk zit in de voorbereiding. McDaniel vertelde 5NEWS dat hij meer tijd kwijt is aan plannen dan aan vliegen. Hij tekent het idee eerst uit en vertaalt het dan naar een route die zijn toestel echt kan vliegen, met koersen en bochten die passen bij de prestaties van de Cessna. Een bocht te vroeg of te laat en een tekening van uren kan mislukken. Bij De Schreeuw is goed te zien hoe precies dat moet: de ogen in het gezicht zijn lusjes van nog geen twee kilometer doorsnee, terwijl een Cessna bij 110 knopen in een standaardbocht, een volle cirkel in twee minuten, al een rondje van zo'n twee kilometer doorsnee vliegt. Volgens zijn eigen omschrijving vloog hij alle lijnen met de hand. Welke software hij gebruikt om de route te plannen, heeft hij niet verteld.

Mag dat zomaar?

Een tekening vliegen is in de Verenigde Staten gewoon een VFR-vlucht, een vlucht op zicht, en daarvoor gelden de normale regels. In de ADS-B-gegevens zond het toestel de hele vlucht transpondercode 1200 uit, de standaardcode voor VFR-verkeer dat geen eigen code van de luchtverkeersleiding heeft. Dat wijst erop dat hij niet onder radarbegeleiding van de verkeersleiding vloog, maar of hij onderweg contact had met de verkeersleiding, is niet bekend. Toestemming is voor zo'n vlucht ook niet nodig zolang de piloot buiten gecontroleerd luchtruim, militaire gebieden en tijdelijke beperkingen blijft, of daar netjes klaring voor vraagt.

Bij een vlucht van bijna zeven uur spelen een paar regels extra mee. Voor een VFR-vlucht overdag schrijft FAA-regel 91.151 voor dat je bij vertrek genoeg brandstof hebt voor de vlucht plus minstens dertig minuten reserve. Boven 12.500 voet moet de bemanning volgens regel 91.211 zuurstof gebruiken als ze daar langer dan dertig minuten vliegt; McDaniel bleef met zijn hoogste punt rond 12.000 voet daaronder. En voor VFR-verkeer in kruisvlucht boven 3.000 voet boven de grond gelden vaste kruishoogtes die afhangen van de koers: oneven duizendtallen plus 500 voet naar het oosten, even duizendtallen plus 500 voet naar het westen. Opvallend is dat de ingestelde hoogte die zijn toestel uitzond meestal 9.500 of 10.500 voet was, precies zulke VFR-hoogtes. Bij een tekening waarin de koers voortdurend verandert, blijft het een puzzel.

Het platteland van Missouri, Arkansas en Oklahoma biedt daarvoor veel ruimte. In Nederland zou een tekening van deze omvang veel lastiger zijn: het luchtruim is er kleiner en drukker, met verkeersgebieden rond Schiphol en de regionale luchthavens en grote militaire gebieden, en de ruimte voor VFR-verkeer in de hoogte is vaak beperkt.

Een schilderij uit 1893

Munch maakte de eerste versie van De Schreeuw in 1893; later volgden er meer. De bekendste geschilderde versie uit 1893 hangt in het Nationaal Museum in Oslo. Het werk is vrij van auteursrecht, want Munch overleed in 1944. Welke tekening Pilot Picasso nu gaat vliegen, houdt hij zoals altijd geheim. Wie wil meekijken, kan de registratie N1810R volgen op een vluchttracker.