De Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) wil dat luchtvaartmaatschappijen hun zwarte lijsten met ontspoorde passagiers ook over de grens met elkaar kunnen delen. Wie bij de ene maatschappij een vliegverbod krijgt, kan nu vaak gewoon een ticket boeken bij een andere. Vicevoorzitter Coen George van de VNV wees er deze week in een podcastgesprek op dat KLM en Transavia hun lijst wel onderling mogen delen, maar dat dit internationaal niet is toegestaan. Volgens hem komen incidenten met ordeverstorende passagiers steeds vaker voor, en speelt overmatig alcoholgebruik daarbij vaak een rol.

Het pleidooi van de verkeersvliegers staat niet op zichzelf. Het kabinet zet zich in Europa al maanden in voor het delen van zulke lijsten, en in de nationale aanpak die deze zomer naar de Tweede Kamer ging, krijgen de bonden de leiding over een taskforce die moet uitzoeken of een gedeelde no-fly list juridisch en praktisch haalbaar is. Tegelijk ligt er een lastige vraag op tafel: hoe ver mag je gaan met het delen van persoonsgegevens over iemand die (nog) niet door een rechter is veroordeeld?

Hoe groot is het probleem?

In Nederland gaat het volgens minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat om gemiddeld twee tot drie incidenten per dag, oftewel 75 tot 100 per maand. Dat schreef hij op 9 juli in een Kamerbrief. Bij KLM lag het aantal ordeverstorende passagiers in oktober 2024 52 procent hoger dan in oktober 2022, bij Transavia ging het in 2024 om een stijging van 168 procent ten opzichte van 2022. Het aantal strafzaken nam in dezelfde periode met ongeveer 110 procent toe. De cijfers over 2025 laten volgens de minister een stabieler beeld zien, met een gelijk niveau of een lichte stijging.

Het gaat niet alleen om schelden of het negeren van instructies van de bemanning. De minister noemt ook bedreigingen, intimidatie van medepassagiers, alcoholgerelateerde incidenten en een toenemend aantal gevallen van fysieke agressie tegen cabinepersoneel en passagiers. Een senior purser van KLM zei deze zomer tegen NH Nieuws: "Het is niet dat het nog sporadisch gebeurt. Het is echt bijna dagelijkse kost geworden."

Wereldwijd ziet het beeld er iets anders uit. Volgens de internationale luchtvaartorganisatie IATA, die zich baseert op ruim 93.000 meldingen van meer dan 140 maatschappijen, verbeterde het gemiddelde van één incident per 307 vluchten in 2024 naar één incident per 355 vluchten in 2025. Het Europese luchtvaartagentschap EASA meldde bij de start van zijn campagne #notonmyflight in 2019 dat de veiligheid van een vlucht binnen de EU elke drie uur in gevaar wordt gebracht door een ordeverstorende passagier.

Wat bestaat er nu al?

Luchtvaartmaatschappijen mogen passagiers die zich ernstig misdragen weigeren en houden daarvoor eigen interne lijsten bij. KLM en Transavia gingen in 2022 een stap verder. Sinds 29 september 2022 delen zij hun zwarte lijsten met elkaar: wie zich aan boord van een van beide maatschappijen misdraagt, is vijf jaar lang bij allebei niet meer welkom. De twee maatschappijen, die tot hetzelfde concern behoren, zeiden toen dat ze wereldwijd de eersten waren die zulke gegevens uitwisselen. Ze riepen de politiek op om het juridisch makkelijker te maken, zodat ook andere maatschappijen gegevens kunnen delen, uiteindelijk ook internationaal.

Verder kwam het niet. Met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zijn alleen verkennende gesprekken gevoerd, schreef het ministerie in september 2025 aan de Tweede Kamer. De AP wees daarbij op het internationale karakter van de luchtvaart en op de verantwoordelijkheid van de Europese toezichthouder. Een conceptprotocol is niet aan de toezichthouder voorgelegd.

Het kabinet was eerst sceptisch

Opvallend is dat de Nederlandse overheid eind 2024 nog een heel andere koers voer. Toenmalig minister Barry Madlener schreef de Kamer op 12 december 2024 dat het delen van zwarte lijsten tussen Nederlandse maatschappijen "niet het juiste middel is" om het aantal ordeverstorende passagiers terug te dringen. Ondanks de gedeelde lijst van KLM en Transavia was het aantal incidenten bij beide maatschappijen fors gestegen, en uit onderzoek bleek dat het aantal passagiers dat opnieuw in de fout ging "nihil" was. In de zaken die het Openbaar Ministerie bereikten, ging het steeds om andere passagiers.

De VNV reageerde destijds fel. "Het is van de zotte dat iemand zich vandaag ernstig misdraagt en de vliegveiligheid bedreigt in een vlucht naar Curaçao en volgende week gewoon met een andere luchtvaartmaatschappij ongestraft terug kan vliegen", zei de voorzitter van de vereniging in januari 2025 tegen persbureau ANP. Ook Airwork schreef toen over het ongenoegen van de verkeersvliegers.

De Roadmap Unruly Passengers

Inmiddels is de toon veranderd. Met de Kamerbrief van 9 juli stuurde minister Karremans de Roadmap Unruly Passengers 2026-2027 mee, een plan dat is opgesteld door Corendon, KLM, Transavia en TUI, de Koninklijke Marechaussee, het ministerie, de VNV, FNV Cabine, de Vereniging Nederlands Cabinepersoneel (VNC), het Openbaar Ministerie, Schiphol en de regionale luchthavens. Het doel van de minister: na jaren van stijging vanaf 2027 een dalende trend.

Een van de maatregelen is een taskforce voor de no-fly list. Die gaat de juridische, organisatorische en technische mogelijkheden onderzoeken om zwarte lijsten binnen de kaders van de privacywetgeving te delen, inclusief varianten, kosten en baten en het draagvlak in de sector. De taskforce staat onder leiding van de bonden. In de roadmap staat ook dat Europese regelgeving het uitwisselen van zulke lijsten tussen Nederlandse maatschappijen op dit moment ingewikkeld maakt, en dat de partijen gezamenlijk willen lobbyen voor aanpassing van die regels.

Daarnaast wordt het alcoholbeleid van luchthavens en maatschappijen onder de loep genomen. Zo wordt onderzocht of de verzegelde, doorzichtige tassen waarin alcoholische dranken op luchthavens worden meegegeven, kunnen worden voorzien van een waarschuwing over de gevolgen van wangedrag. Maatschappijen gaan hun trainingen in de-escalatie voor grond- en cabinepersoneel uitwisselen en verbeteren, en Nederland sluit aan bij de EASA-campagne, die deze zomer opnieuw wordt opgepakt. Ook wordt verkend of maatschappijen naast strafrechtelijke vervolging zelf een civielrechtelijke boete kunnen opleggen, naar het voorbeeld van de zogeheten SODA-aanpak uit de winkelsector. Hoe hoog die boete moet worden, is nog niet bepaald.

De Europese route

Een gedeelde lijst die alleen voor Nederlandse maatschappijen geldt, lost het probleem dat de VNV schetst maar ten dele op. Een passagier die bij KLM niet meer welkom is, kan uitwijken naar een buitenlandse maatschappij. Daarom zoekt het kabinet de oplossing in Europa. Tijdens de Europese Transportraad van 8 juni riep Karremans, mede namens Hongarije, Estland en Polen, op om te onderzoeken hoe Europese maatschappijen hun zwarte lijsten kunnen delen. Frankrijk, België en Roemenië spraken hun steun uit.

De minister wil de Europese Commissie formeel vragen om schriftelijk te bevestigen dat de Europese privacywet AVG (in het Engels GDPR) geen belemmering vormt voor het delen van deze lijsten. Daarmee hoopt hij twijfels bij andere lidstaten weg te nemen. Het plan van aanpak voor het delen van zwarte lijsten tussen Europese maatschappijen en de uitwerking daarvan zijn voorzien voor 2026 en 2027.

Voor en tegen

Voorstanders, onder wie de verkeersvliegers en het cabinepersoneel, wijzen vooral op de veiligheid aan boord. Een verstoorde vlucht kan leiden tot een uitwijking naar een andere luchthaven, en geweld tegen de bemanning raakt mensen die in een kleine ruimte op grote hoogte hun werk moeten doen. Een lijst die over maatschappijen heen werkt, zou volgens hen zowel preventief als afschrikwekkend werken. Ook in de roadmap wordt de maatregel gezien als "zowel repressief als preventief".

Daar staan serieuze bezwaren tegenover. Een plek op een zwarte lijst is een zware sanctie die een maatschappij zelf oplegt, vaak zonder dat een rechter eraan te pas is gekomen. Hoe meer partijen zo'n lijst gebruiken, hoe groter de gevolgen van een fout of een misverstand, en hoe belangrijker het wordt dat iemand weet dat hij op een lijst staat, bezwaar kan maken en na afloop van de termijn weer wordt verwijderd. Het ministerie schreef zelf in 2025 aan de Kamer dat plaatsing op een lijst die door meerdere maatschappijen wordt gedeeld, ertoe kan leiden dat iemand niet meer naar (verre) bestemmingen kan reizen, en noemde dat "een ingrijpende inperking van de grondrechten van de betrokkenen". Het gaat bovendien om gevoelige persoonsgegevens die goed beveiligd moeten worden. De Leidse hoogleraar privacyrecht Gerrit-Jan Zwenne legde tegenover NH Nieuws uit waarom het delen van zulke gegevens juridisch ingewikkeld is, en volgens de omroep moeten landen en maatschappijen nog afspraken maken over beveiliging en over de voorwaarden waaronder iemand op de lijst komt. En dan is er de vraag of het werkt: het kabinet concludeerde eind 2024 nog dat de Nederlandse lijst van KLM en Transavia het aantal incidenten niet zichtbaar omlaag bracht.

Straffen en vervolging

Naast een vliegverbod riskeert een ordeverstorende passagier strafvervolging. In het Wetboek van Strafrecht wordt het niet opvolgen van een bevel van de gezagvoerder gelijkgesteld met het negeren van een bevel van een ambtenaar, waarop maximaal drie maanden cel of een geldboete van de tweede categorie staat. Wie geweld gebruikt tegen iemand aan boord van een vliegtuig in de lucht, kan een gevangenisstraf van maximaal negen jaar krijgen als daardoor gevaar voor de veiligheid van het toestel te duchten is.

Internationaal is de vervolging lastiger. Het Verdrag van Tokio uit 1963 regelt de bevoegdheden van de gezagvoerder, maar volgens IATA zorgen gaten in dat verdrag ervoor dat veel ordeverstorende passagiers aan straf ontsnappen. Lidmaatschappijen van IATA noemen dat de reden dat in ongeveer 60 procent van de gevallen geen vervolging volgt. IATA roept regeringen daarom op het Protocol van Montreal uit 2014 te ratificeren, om belemmeringen voor vervolging weg te nemen. Dat protocol trad op 1 januari 2020 in werking en geldt sinds 1 mei 2021 voor het Europese en Caribische deel van Nederland. De Europese pilotenorganisatie ECA roept alle Europese landen op het protocol snel over te nemen.

Maatschappijen zoeken ook zelf de grenzen op. Ryanair voerde in 2025 een vaste boete van 500 euro in voor passagiers die door hun gedrag van boord worden gezet, en kreeg in februari van een rechtbank in Dublin een schadevergoeding van 15.000 euro toegewezen van een passagier wiens gedrag in april 2024 een uitwijking naar Porto veroorzaakte.

Wat betekent dit voor passagiers?

Voor de overgrote meerderheid van de reizigers verandert er niets. Een gedeelde lijst is er nog niet, en de taskforce moet eerst uitzoeken onder welke voorwaarden die er kan komen. Wie zich wel misdraagt, kan nu al bij KLM en Transavia samen voor vijf jaar worden geweerd, kan aangifte en vervolging verwachten en kan bij sommige maatschappijen de kosten van een uitwijking op zijn bord krijgen. Komt er een Europese lijst, dan wordt het moeilijker om na een vliegverbod naar een andere maatschappij uit te wijken.

Wat er aan boord gebeurt als een passagier de orde verstoort, en welke afwegingen de bemanning dan maakt, lees je in het kennisplatform van Airwork: wat gebeurt er als er tijdens een vlucht een disruptieve passagier aan boord is? en welke bevoegdheden en beperkingen heeft het cabinepersoneel?