Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) krijgt een nieuwe rol bij de integratie van drones in het Nederlandse luchtruim. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft LVNL aangewezen als Common Information Service-provider, kortweg CIS-provider. Dat maakte LVNL donderdag 8 oktober bekend. De CIS moet de centrale informatievoorziening voor drone-operaties worden: een plek waar actuele gegevens over het luchtruim worden samengebracht, gecontroleerd en gedeeld met iedereen die ze nodig heeft.

Wat is U-space?

De aanwijzing hoort bij U-space, het Europese kader om droneverkeer op grotere schaal veilig te organiseren. De basis is Uitvoeringsverordening (EU) 2021/664, die sinds 26 januari 2023 rechtstreeks geldt in alle lidstaten. De verordening omschrijft U-spaceluchtruim als een door de lidstaten aangeduide geografische zone waarin activiteiten met drones alleen mogen plaatsvinden met ondersteuning van U-spacediensten. Dat zijn digitale, sterk geautomatiseerde diensten die veilige toegang moeten bieden aan een groot aantal drones tegelijk. Een lidstaat moet zo'n gebied onderbouwen met een luchtruimrisicobeoordeling.

In elk U-spaceluchtruim gelden minstens vier verplichte diensten: netwerkidentificatie, geobewustzijn (informatie over actuele luchtruimbeperkingen en geografische dronezones), vluchtvergunningen voor drones en verkeersinformatie. Die diensten worden geleverd door gecertificeerde U-spacedienstverleners, in het Engels U-space Service Providers of USSP's. Bij zo'n dienstverlener vraagt een drone-operator voor elke vlucht een vluchtvergunning aan, en pas als die vergunning is geactiveerd mag de vlucht beginnen.

Wat doet een CIS?

De CIS is de gemeenschappelijke informatielaag onder die diensten. De verordening definieert een gemeenschappelijke informatiedienst als een dienst die statische en dynamische gegevens verspreidt om U-spacediensten mogelijk te maken. Per U-spaceluchtruim gaat het onder meer om de horizontale en verticale grenzen van dat luchtruim, de eisen die er gelden, een lijst van gecertificeerde USSP's die er actief zijn, de relevante geografische dronezones en vaste of tijdelijke luchtruimbeperkingen. Ook operationele gegevens van de luchtverkeersdienstverlening horen erbij, net als de voorwaarden die USSP's voor hun diensten hanteren.

Toegang tot die informatie moet op niet-discriminerende basis worden verleend aan autoriteiten, luchtverkeersdienstverleners, USSP's en drone-operators, met hetzelfde niveau van gegevenskwaliteit. Lidstaten mogen een enkele verlener aanwijzen die de dienst exclusief levert in alle of sommige delen van hun U-spaceluchtruim. Zo'n enige verlener moet volgens de verordening worden gecertificeerd.

LVNL beschrijft de eigen taak zo: CIS brengt relevante data van verschillende betrokken partijen samen, LVNL valideert die informatie en stelt haar beschikbaar voor droneoperators en andere betrokken partijen. Daarmee moet een betrouwbaar en actueel informatiebeeld ontstaan waarop gebruikers hun operaties en dienstverlening kunnen baseren.

Waarom LVNL?

Volgens LVNL bouwt het ministerie met de aanwijzing voort op de expertise van de organisatie in het beheren van het Nederlandse luchtruim. De rol sluit aan bij de luchtvaartkundige en operationele kennis van LVNL en bij de luchtruiminformatie waarover LVNL al beschikt. Het ministerie had een gemeenschappelijk informatieplatform al eerder hoog op de agenda gezet. In de memorie van toelichting bij de begroting van Infrastructuur en Waterstaat voor 2027 heet de realisatie van Common Information Services "één van de focuspunten" bij de verantwoorde integratie van civiele onbemande luchtvaart. In dezelfde begroting staat dat opdrachten voor de ontwikkeling van U-space onder meer door LVNL worden uitgevoerd.

LVNL-topman Joost Meijs noemt de nieuwe rol een logische stap. "Drones worden steeds vaker ingezet en de mogelijkheden nemen snel toe", zegt hij in het persbericht. Dat vraagt er volgens hem om dat bemande en onbemande luchtvaart veilig naast elkaar gebruikmaken van het luchtruim. "Met CIS leggen we daarvoor een belangrijke basis."

Wat betekent dit voor dronepiloten?

Het persbericht noemt geen nieuwe regels of verplichtingen voor dronevliegers. LVNL ontwikkelt de CIS stapsgewijs. De komende periode staat in het teken van praktijktesten met gebruikers en partners, waarna de dienstverlening op basis van die ervaringen gefaseerd wordt uitgebreid.

Ondertussen lopen er wel andere veranderingen in het Nederlandse droneluchtruim. Sinds 1 september kunnen drone-operators hun vluchtplannen voor de militaire CTR's indienen via GoDrone, de weg die al gold voor de CTR's rond de civiele luchthavens. Vanaf 26 november geldt in de civiele CTR's van Schiphol, Rotterdam, Lelystad, Maastricht en Groningen een nieuwe geozonering, waardoor in bepaalde zones zonder voorafgaande toestemming van de luchtverkeersleiding gevlogen mag worden. Airwork schreef eerder over die nieuwe zones rond de vijf luchthavens. De geozones worden op 26 november zichtbaar in de GoDrone-app. Hoe deze bestaande systemen zich straks verhouden tot de CIS, vermeldt LVNL niet.

Wat betekent dit voor de bemande luchtvaart?

Voor de luchtverkeersleiding betekent CIS volgens LVNL onder meer dat informatie over geautoriseerde dronevluchten op een uniformere manier beschikbaar komt. Dat moet het situationeel bewustzijn vergroten en een veilige en efficiënte afhandeling van al het vliegverkeer ondersteunen. Voor verkeersvliegers in gecontroleerd luchtruim legt de Europese verordening vast dat een lidstaat die U-spaceluchtruim binnen gecontroleerd luchtruim afbakent, met dynamische luchtruimherconfiguratie moet zorgen dat bemande toestellen die luchtverkeersleiding krijgen en drones gescheiden blijven. Wie wil weten hoe de klaringen en luchtruimklassen daar werken, vindt een uitleg in het kennisbankantwoord over gecontroleerd luchtruim voor VFR.

Voor de kleine luchtvaart en helikopters is vooral een begeleidende verordening van belang. Uitvoeringsverordening (EU) 2021/666 heeft aan de Europese luchtverkeersregels (SERA) toegevoegd dat bemande luchtvaartuigen die in U-spaceluchtruim vliegen zonder luchtverkeersleidingsdienst, zich voortdurend elektronisch zichtbaar moeten maken voor de U-spacedienstverleners. U-spaceluchtruim moet worden bekendgemaakt in de luchtvaartgidsen. Die eis gaat pas spelen waar Nederland daadwerkelijk U-spaceluchtruim aanwijst, en welke gebieden dat worden en wanneer, staat niet in de aankondiging. Eerder ging de Airwork-kennisbank al in op wat veranderingen in het Nederlandse luchtruim betekenen voor de kleine luchtvaart.

Veiligheid en weerbaarheid

LVNL wijst ook op een veiligheidsfunctie. Door geautoriseerde drone-operaties centraal inzichtelijk te maken, ontstaat een beter beeld van de activiteiten in het luchtruim. Dat ondersteunt volgens LVNL de samenwerking tussen luchtvaartpartijen, overheidsorganisaties en veiligheidsdiensten en helpt ongeautoriseerde drone-activiteiten sneller te herkennen. Het ministerie werkt daarnaast met partners in de veiligheidsketen aan weerbaarheid tegen ongeautoriseerd dronegebruik, onder meer via de uitvoering van het Europese actieplan voor drones en counter-drone, zo staat in de begroting voor 2027.

Wat nog onduidelijk is

Veel praktische details liggen nog open. LVNL noemt geen datum waarop de CIS operationeel wordt en geen planning voor de fasen na de praktijktesten. Ook is niet bekendgemaakt welke gebieden in Nederland U-spaceluchtruim worden, of LVNL de dienst gaat leveren als enige verlener in de zin van de Europese verordening, en welke informatie voor welke gebruikers beschikbaar komt. Een eigen bericht of besluit van het ministerie over de aanwijzing was bij het schrijven van dit artikel nog niet openbaar. Meer nieuws over drones en luchtruim staat op de themapagina Drones en luchtruim.