Econoom Arnoud Boot stelt in een column bij BNR Nieuwsradio van 9 november dat geen enkele piloot wakker ligt van de plannen van KLM 1. Onze lezing is dat vliegers inderdaad sterk staan aan de cao-tafel, maar dat het argument van schaarste zwakker wordt nu KLM het tekort aan vliegers grotendeels opgelost noemt 2. Intussen vraagt KLM om minstens 8 procent meer productiviteit in 2028 en een zeer gematigde loonontwikkeling, terwijl het principeakkoord over de cao voor vliegers tot en met 28 februari 2027 loopt 23.

Dit is een beschouwing over die column. We leggen de beweringen naast de bronnen van KLM, de VNV, Air France-KLM en de overheid en geven daarna onze eigen weging.

Wat Boot in zijn column betoogt

Boot reageert op de boodschap van KLM-topvrouw Marjan Rintel dat het voortbestaan van KLM geen vanzelfsprekendheid is 2. “Geen enkele piloot ligt wakker van die boodschap. KLM verdwijnt niet”, zegt hij 1. Volgens Boot hebben piloten en cabinepersoneel een geweldige machtspositie binnen KLM en doen zij pas concessies als er geen winst wordt gemaakt en het mes op de keel staat 1. Hij vindt dat KLM de coronacrisis had moeten gebruiken om in te grijpen in de kostenstructuur. De uitspraak van Rintel ziet hij ook als onderhandelingstaal richting de vliegers en als onderdeel van de strategie richting overheid en milieuorganisaties 1. Dat zijn de meningen en interpretaties van een econoom en zo lezen we ze ook.

5.000 banen weg bij KLM, maar geen 5.000 ontslagen

In de inleiding bij de column staat dat er 5.000 banen verdwijnen bij KLM 1. Het aantal arbeidsplaatsen bij KLM daalt volgens de maatschappij met bijna 15 procent 2. KLM schrijft dat circa 5.000 banen op een andere manier worden georganiseerd en uitgevoerd. Daarvan wordt het werk van 1.250 banen bij KLM Catering Services sinds dit voorjaar al samen met gategroup uitgevoerd. Naar schatting 800 banen bij Ground Services gaan naar een externe partij en 2.000 banen naar Air France-KLM. De circa 1.000 overige banen vervallen door een hogere productiviteit 2. KLM verwacht dit op te vangen met natuurlijk verloop, vrijwillige regelingen en herplaatsing 2. Aantallen voor de cockpit of de cabine staan niet in de aankondiging 2.

De onderdelen die KLM met name noemt, zijn catering, grondafhandeling en het klantcontactcentrum. Ook onderzoeksjournalist Ties Joosten wees er in Nieuwsuur op dat piloten maar een klein deel van het personeel zijn 4. De opbouw van die 5.000 banen staat in ons artikel over de banen bij KLM.

Wat er wel bij vliegers op tafel ligt

Dat wil niet zeggen dat er voor vliegers niets verandert. KLM schrijft dat de arbeidsvoorwaarden eenvoudiger en concurrerender moeten worden en dat doorgaan op deze weg niet houdbaar is 2. De maatschappij koppelt minstens 8 procent meer productiviteit in 2028 aan een zeer gematigde loonontwikkeling 2. Volgens de NOS wil KLM vliegend personeel meer uren laten werken 5. Rintel laat open dat arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid alsnog op tafel komen als dat nodig is 2. Daarnaast worden de Boeing 737 en de Embraer E190 de komende jaren uitgefaseerd 2.

De VNV laat weten dat arbeidsvoorwaarden onderdeel kunnen zijn van een breder pakket binnen een solide totaalplan. De bond beoordeelt of de gevraagde inzet van medewerkers in verhouding staat tot de overige maatregelen 6. VNV-president Ruud Stegers zei in Nieuwsuur: “Minder salaris zal wellicht op tafel komen.” 4 Of individuele vliegers er wakker van liggen, valt niet te meten: een peiling onder KLM-vliegers hebben we niet gevonden.

Het tekort aan vliegers is volgens KLM grotendeels opgelost

Dat vliegers druk kunnen uitoefenen, is geen theorie. In september 2023 ging een stakingsuur van KLM-piloten niet door omdat KLM en de VNV een principeakkoord bereikten 7. In augustus 2025 maakten KLM en de VNV afspraken waardoor vliegers in het zomerseizoen van 2026 onder meer één dag per maand extra werken. Volgens NH Nieuws zou het pilotentekort daarmee opgelost zijn 8. Die extra inzet liep dus via afspraken met de VNV.

In het principeakkoord van juni 2026 sloot de loonontwikkeling volgens de VNV aan bij afspraken elders binnen KLM: een eenmalige uitkering van 1 procent en per 1 januari 2027 een stijging van 1,5 procent, gekoppeld aan productiviteitsmaatregelen 3. Wel bereikte de VNV onder meer herstel bij de reisregeling 3. Onze lezing: dat past minder bij het beeld van een groep die alleen beweegt als het mes op de keel staat, al volgde ook dit akkoord op een lang onderhandelingstraject.

In de aankondiging van 5 november schrijft KLM dat het tekort aan vliegers en onderhoudspersoneel grotendeels is opgelost 2. De vacature voor ervaren vliegers stond op 9 november als vervuld op de vacaturesite van KLM 9. Mark Gerritsen, hoofd trainingen bij de KLM Flight Academy, zegt dat op het inhuren van ervaren vliegers van buiten wordt bezuinigd als er minder vliegers nodig zijn, terwijl de opleiding in Eelde op tachtig vliegers per jaar blijft 10. Hoe dat uitpakt, staat in ons artikel over de KLM Flight Academy. Onze lezing: vliegers houden als kleine groep de mogelijkheid de operatie te raken, maar het argument van schaarste op de arbeidsmarkt verzwakt als KLM genoeg vliegers heeft.

Het coronaverwijt naast de feiten

Dat KLM de crisis had moeten aangrijpen, is een oordeel. In 2020 koppelde het kabinet aan 3,4 miljard euro steun de eis dat de kosten met 15 procent omlaag moesten en dat werknemers die minstens driemaal modaal verdienden minimaal 20 procent van hun salaris moesten inleveren 1112. De piloten verzetten zich daartegen 12. Toen de bonden voor grond en cabine al hadden ingestemd, bracht de weigering van de piloten de steun nog even in gevaar. Begin november 2020 ging de VNV alsnog akkoord met loonmatiging tot 2025 13. Onze lezing: dat past bij het mechanisme dat Boot beschrijft.

KLM had de opgenomen 942 miljoen euro in juni 2022 terugbetaald en zegde in april 2023 ook de resterende steun op 14. Staatsagent Jeroen Kremers schreef in zijn laatste rapportage dat het effect van de structurele kostenmaatregelen in 2023 een kwart (250 miljoen euro) tekortschoot, oplopend tot bijna de helft (475 miljoen euro) in 2025. Hij noemde een winstdelingsregeling voor het personeel over 2022 in strijd met de afspraken 15. Onze lezing: Boots verwijt is dus niet uit de lucht gegrepen. Tegelijk meldt KLM inmiddels een structurele verbetering van ruim 750 miljoen euro, die volgens de maatschappij nog niet genoeg is 2.

Winst maken en toch onderhandelen over het voortbestaan

Boot stelt dat concessies pas komen als er geen winst wordt gemaakt 1. KLM Groep boekte in het derde kwartaal een bedrijfsresultaat van 458 miljoen euro en over de eerste negen maanden 526 miljoen euro 16. De operationele marge kwam over die negen maanden uit op 4,8 procent, terwijl de groep streeft naar meer dan 8 procent 17. KLM maakt dus winst, maar volgens financieel directeur Bas Brouns te weinig 16. De cijfers staan in onze analyse van het derde kwartaal. Boots voorwaarde dat er geen winst wordt gemaakt, is dus niet vervuld. Onze lezing: anders dan in 2020 is er nu ook geen noodlening als drukmiddel.

Dat de zin over het voortbestaan ook onderhandelingstaal is, blijft een interpretatie. Onze lezing: de timing past erbij. Dezelfde aankondiging vraagt om nieuwe cao-afspraken en het cao-akkoord voor vliegers loopt tot en met 28 februari 2027 23. KLM geeft er tegelijk concrete doelen bij, zoals een jaarlijks resultaat dat 1 miljard euro hoger ligt 2. Het ene sluit het andere niet uit.

“KLM verdwijnt niet” is een voorspelling die niet te toetsen is. De Nederlandse staat bezit 9,1 procent van Air France-KLM en 5,9 procent van KLM, maar volgens het ministerie van Financiën zijn de formele bevoegdheden als minderheidsaandeelhouder beperkt, al noemt het die invloed mede via andere wegen doeltreffend 1819. Het ministerie zei op 5 november dat het van belang is dat KLM zijn financiële positie versterkt 20. Een toezegging dat de staat KLM overeind houdt, hebben we niet gevonden. Over die rol van de staat ging ook het opiniestuk van Menno Swart in Wynia's Week.

Geluid en lobby: wat niet te bewijzen valt

Boot leest de boodschap ook als signaal aan overheid en milieuorganisaties: “niet te veel zeuren over geluid” 1. Dat verband staat niet in het persbericht. KLM noemt wel de druk op de luchtvaart en een schonere, stillere en zuinigere vloot. Brouns koppelt de resultaatsverbetering aan investeringen in een nieuwe generatie vliegtuigen 2. Dat het vluchtenplafond op Schiphol KLM raakt, beschreven we in ons artikel over het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit, maar de uitleg als lobbyboodschap is van Boot. Een bevestiging of weerlegging daarvan hebben we niet gevonden.

Ook dat KLM heel veel tijd aan lobbyen besteedt, is maar deels te controleren en alleen voor Brussel. Volgens de gegevens uit het EU-transparantieregister, zoals LobbyFacts die weergeeft, gaf KLM voor 2025 lobbykosten op van 100.000 tot 199.999 euro met 3 fte 21. Air France-KLM gaf voor 2025 800.000 tot 899.999 euro op met 5,75 fte 22. LobbyFacts telt sinds december 2014 in totaal 39 gesprekken op hoog niveau met de Europese Commissie voor KLM en 57 voor Air France-KLM. Op 20 februari 2025 sprak KLM met de Europese Commissie onder meer over de balanced approach voor Schiphol, de Europese procedure voor geluidsmaatregelen 2122. Dat KLM in Brussel over Schiphol praat, staat dus vast. Hoeveel tijd dat kost en of die verspild is, valt daaruit niet af te leiden.

De beweringen op een rij

• Voortbestaan KLM is geen vanzelfsprekendheid: klopt als citaat van Rintel uit het persbericht van 5 november 2.
• Er verdwijnen 5.000 banen bij KLM: klopt voor banen bij KLM. Het werk verhuist grotendeels, circa 1.000 banen vervallen door hogere productiviteit 2.
• Geen enkele piloot ligt wakker: mening. Geen peiling gevonden; de VNV toetst de plannen wel op evenredigheid 6.
• Piloten hebben een machtspositie: deels onderbouwd. Verzet in 2020 en een afgeblazen staking in 2023, maar KLM noemt het tekort nu grotendeels opgelost 1372.
• KLM had corona moeten aangrijpen: mening. De staatsagent constateerde in 2023 dat de structurele kostenmaatregelen tekortschoten 15.
• KLM verdwijnt niet: voorspelling, niet te toetsen. De staat heeft een minderheidsbelang met beperkte formele bevoegdheden 19.
• Veel tijd aan lobbyen, ook over geluid: deels te controleren en alleen voor Brussel: bedragen, fte en gesprekken staan in het EU-register, de tijd niet 2122.

Wat er na februari 2027 op tafel ligt

Boot stelt dat KLM niet verdwijnt. Onze vraag is een andere: onder welke voorwaarden vliegen KLM-vliegers als het cao-akkoord op 28 februari 2027 afloopt? KLM noemt meer productiviteit en een zeer gematigde loonontwikkeling, de NOS meer uren voor vliegend personeel en de maatschappij faseert de Boeing 737 en de Embraer E190 uit 25. Onze lezing: Boots stelling dat vliegers sterk staan is deels onderbouwd, al noemt hij de arbeidsmarkt niet. Die is wel veranderd nu KLM het tekort aan vliegers grotendeels opgelost noemt 2.

Voor wie verkeersvlieger wil worden, blijft het aantal opleidingsplaatsen in Eelde volgens de school gelijk: tachtig per jaar 10. Hoe het salaris van een KLM-vlieger is opgebouwd, staat in het antwoord over wat een piloot bij KLM verdient.