De Amerikaanse clusterballonvaarder Jonathan Trappe is zaterdag 3 oktober aan 94 heliumballonnen van Albuquerque in New Mexico naar Arizona gevlogen. Hij vertrok kort voor 9.00 uur plaatselijke tijd vanaf Balloon Fiesta Park, op de openingsdag van de Albuquerque International Balloon Fiesta, en landde rond 17.00 uur bij Show Low in Arizona, meldt de Albuquerque Journal. Omstanders filmden de start en de landing; die beelden gingen dinsdag rond, onder meer via NU.nl.

Van Balloon Fiesta Park naar Show Low

Volgens de Albuquerque Journal begon een ploeg van ongeveer dertig mensen midden in de nacht met het vullen van de ballonnen. Rond 13.00 uur zat Trappe zo'n 130 mijl (ongeveer 210 kilometer) ten zuidwesten van Albuquerque, om 15.18 uur stak hij de grens met Arizona over. AZFamily meldt dat hij rond 17.00 uur landde in de buurt van State Route 260 en Woolford Road in Show Low. Omdat New Mexico en Arizona in oktober dezelfde kloktijd hebben, duurde de vlucht volgens die tijden ongeveer acht uur. De maximale hoogte en de afgelegde afstand zijn niet bekendgemaakt.

Het aantal ballonnen was een bewuste keuze. Trappe noemde de 94 ballonnen tegenover de Albuquerque Journal een eerbetoon aan Jean Piccard, die in 1937 met 95 ballonnen vloog. AZFamily schrijft dat dit de eerste vlucht met een gascluster op de Balloon Fiesta was.

Vooraf aangekondigd

De vlucht was geen verrassing. Trappe kondigde op zijn eigen site aan dat hij op 3 oktober 2026 met 94 heliumballonnen en een speciale lichte Tsjechische gondel zou opstijgen tijdens de Balloon Fiesta. KOB 4 sprak hem een dag eerder op het startveld. Daar vertelde hij dat er acht maanden voorbereiding in zat, dat er geen brander aan boord zou zijn en dat de bestemming pas in de lucht zou blijken. Het team had de hele periode van de Fiesta gereserveerd om op veilig weer te wachten. Zaterdagochtend duurde het volgens KOB 4 anderhalf uur om alle 94 ballonnen te vullen.

Hoe je stuurt zonder brander

Een clusterballon werkt anders dan een heteluchtballon. Elke heliumcel levert een deel van de lift en er is geen brander om de hoogte met warmte te regelen. In de video van KOB 4 legt Trappe uit hoe hij dat oplost. Wil hij niet verder stijgen, dan prikt hij een cel lek: er verdwijnt gas, de lift neemt af en hij daalt. Wil hij juist niet dalen, dan gooit hij ballast overboord, zand of water dat volgens hem onschadelijk uiteenwaait op weg naar de grond. Zand is daarom kostbaar: zijn team heeft weleens voedsel overboord gegooid om zand te sparen voor de landing. Voor de landing trekt hij ballonnen naar beneden en steekt ze met een mes kapot, zodat het gas ontsnapt. Ook de Albuquerque Journal noemt zandzakken en waterzakken als ballast en het kapotmaken van de onderste ballonnen om te dalen.

Geen onbekende in de clusterwereld

Trappe is een van de bekendste clusterballonvaarders ter wereld. Op zijn site beschrijft hij hoe hij in 2010 het Kanaal overstak van Engeland naar Frankrijk, in 2011 over de Alpen vloog en in 2013 vanuit Maine 466 mijl aflegde tot in Newfoundland, waarvan 318 mijl boven open water. AZFamily noemt hem de piloot die ook bekende namen als MrBeast en David Blaine aan ballonnen de lucht in hielp.

Hij vliegt niet als hobbyist zonder papieren. Volgens zijn site heeft hij een FAA-bevoegdheid voor zowel hetelucht- als gasballonnen en vliegt hij volgens de Federal Aviation Regulations. In het luchtvaartuigregister van de FAA staat op zijn naam de N878UP, een ballon in de klasse Experimental, categorie Exhibition, met een registratie die geldig is tot juli 2027. Zijn site noemt dat zijn belangrijkste clustertoestel. Of de vlucht van zaterdag met precies dat geregistreerde toestel werd gemaakt, is niet bevestigd.

Welke regels gelden in de VS

Voor een bemande clusterballon is FAA Part 101 niet het juiste kader. Part 101 gaat over afgemeerde ballonnen, vliegers, amateurraketten en onbemande vrije ballonnen. Part 103 regelt ultralights: toestellen voor één persoon, alleen voor sport of recreatie, zonder luchtwaardigheidsbewijs en zonder motor lichter dan 155 pond (ongeveer 70 kilo). Wie zoals Trappe een geregistreerd toestel met een experimenteel luchtwaardigheidsbewijs vliegt, valt buiten die ultralightregeling. Onder welk regime deze vlucht precies viel, of er een NOTAM was uitgegeven en of er afspraken met de luchtverkeersleiding waren, hebben de berichtgevers niet gemeld.

Van Lawnchair Larry tot nu

Het bekendste voorbeeld van hoe het mis kan gaan blijft Larry Walters. Hij bond op 2 juli 1982 in San Pedro bij Los Angeles ongeveer 42 weerballonnen aan een tuinstoel en steeg tot zo'n 16.000 voet (4.900 meter), waar twee verkeersvliegtuigen hem zagen, beschrijft Wikipedia. Hij schoot ballonnen kapot met een luchtbuks om te dalen, liet die buks vallen en bleef in Long Beach in hoogspanningskabels hangen, wat een stroomstoring van twintig minuten veroorzaakte. De FAA legde hem een boete op van 4.000 dollar, in beroep teruggebracht tot 1.500 dollar, onder meer omdat hij zonder radiocontact door het verkeersgebied van een luchthaven vloog.

Dat clusterballonvaren echt gevaarlijk kan zijn, liet de Braziliaanse priester Adelir Antônio de Carli zien. Hij steeg in april 2008 op met ongeveer duizend ballonnen, verloor boven zee het contact en wordt sindsdien dood verondersteld, staat in het overzicht van clusterballonvaren. De risico's zijn duidelijk: weinig controle over richting en daalsnelheid, afhankelijkheid van het weer en een landing waarbij je ballonnen één voor één moet opofferen.

En in Nederland?

In Nederland houdt de ILT-Luchtvaartautoriteit toezicht op ballonvaren. Wie zelfstandig met een luchtballon wil varen, heeft volgens de ILT een Balloon Pilot Licence (BPL) nodig, plus een Bewijs van Inschrijving en een Bewijs van Luchtwaardigheid, en de ballon moet worden goedgekeurd door een erkende onderhoudsorganisatie. De regels staan in het EASA Balloon Rulebook. Over clusterballonnen zegt de ILT op die pagina niets. Of zo'n toestel hier ingeschreven en luchtwaardig verklaard kan worden, is dus niet bevestigd. Over ballonvaren in Nederland schreven we eerder in Luchtballonpiloot niet vervolgd voor dodelijk ongeluk in Friesland.

Volgens LiveNOW from FOX komen de beelden van de start en de landing van Tonya Crosby en werden ze verspreid via Storyful.