Ook voor ervaren verkeersvliegers is de golf van valse bommeldingen in Europa iets nieuws. “Ik vlieg zelf al 20 jaar en ik heb het nog nooit zelf meegemaakt”, zei Rudy Pont van de Belgian Cockpit Association (BeCA) tegen Het Nieuwsblad. Pont is gezagvoerder op een Airbus A320. “Wij zijn als piloten momenteel wel allemaal een beetje flabbergasted (verbijsterd, red.). We zijn echt wel verrast door de hoeveelheid bommeldingen” 1. Op vrijdag 6 november kwamen er voor de derde keer die week bommeldingen binnen voor Europese vluchten, onder meer op de luchthavens van Kopenhagen en Praag en in het Franse en Hongaarse luchtruim. Ook een vlucht van Brussel naar Sofia kreeg te maken met een dreiging 1.

Ook vluchten van en naar België geraakt

Op donderdag 5 november kreeg Brussels Airport een verdachte melding over een vlucht van de Poolse maatschappij LOT uit Warschau. De federale politie analyseerde de melding en vond extra maatregelen niet nodig. Het toestel landde veilig in Zaventem 23. Dezelfde dag werd om 13.13 uur aan boord van een Ryanair-toestel van het Italiaanse Pescara naar Charleroi in een van de toiletten het woord “bom” aangetroffen 45. De gezagvoerder waarschuwde de verkeerstoren, die de luchthavenautoriteiten inlichtte 4. In Charleroi gingen de passagiers geleidelijk van boord. Ze werden één voor één met hulp van speurhonden gecontroleerd. Ook alle bagage werd doorzocht. Er werd niets gevaarlijks gevonden 5. Het parket van Charleroi heeft een onderzoek geopend 4.

Op vrijdag werd een Airbus A321 die van Brussel naar Sofia vloog boven Hongarije begeleid door Hongaarse Gripen-straaljagers. De NAVO gaf om 9.48 uur het alarm. De escorte begon bij Kaposvár in het zuidwesten van Hongarije en duurde tot het toestel het Hongaarse luchtruim richting Servië verliet, zei de Hongaarse minister van Defensie Romulusz Ruszin-Szendi 6. Volgens Al Jazeera ging het om een vlucht van Wizz Air 7.

Thomas De Spiegelaere, woordvoerder van de FOD Mobiliteit en Vervoer, zei tegen Het Nieuwsblad dat de bevoegde diensten de situatie nauwlettend volgen. Naast het Directoraat-generaal Luchtvaart zijn ook de luchtvaartpolitie en de ontmijningsdienst DOVO betrokken. Volgens An Berger van de federale politie zijn in België voorlopig geen extra veiligheidsmaatregelen nodig, maar zal er “snel geschakeld” worden als dat nodig is 1.

Geen overhaaste noodlanding

Komt er in de cockpit een bommelding binnen, dan volgen piloten specifieke procedures. Wat die precies inhouden, mag Pont om veiligheidsredenen niet vertellen. “We gaan nooit een overhaaste noodlanding doen, maar soms is het wel beter om een toestel aan de grond te zetten”, zei hij tegen Het Nieuwsblad. Zo’n noodlanding betekent volgens hem niet dat je binnen vijf minuten aan de grond staat. De bemanning neemt de kaarten erbij, coördineert, beoordeelt het weer, bereidt de landing voor in de boordcomputer en houdt een briefing. Binnen Europa ligt er volgens Pont altijd wel een luchthaven op 15 tot 20 minuten vliegen 1.

De Europese veiligheidskennisbank SKYbrary beschrijft hoe de werkdruk in de cockpit dan oploopt. De bemanning beoordeelt de situatie en beslist, afhankelijk van de fase van de vlucht en de positie van het toestel, hoe de vlucht verdergaat. Verkeersleiders moeten rekening houden met veel stress aan boord, ook als de piloten kalm klinken. Piloten vragen vaak meteen om een lagere vlieghoogte en om gegevens van luchthavens in de buurt, zoals de baan die in gebruik is, de baanlengte en de naderingshulpmiddelen. Verkeersleiders geven het toestel zo nodig voorrang bij de landing, beperken het radioverkeer zo veel mogelijk en geven de bemanning tijd om na te denken 8. Wie beslist waar zo’n toestel heen gaat, lees je in de uitleg “Wie beslist eigenlijk of een vlucht uitwijkt naar een andere luchthaven?”.

Hoe serieus een dreiging is, bepaalt de bemanning niet alleen. Volgens Joji Waites van de Britse pilotenvereniging BALPA legt een maatschappij een dreiging voor aan een team van beoordelaars. Dat team deelt de dreiging in als rood (geloofwaardig), oranje (deels geloofwaardig) of groen (niet geloofwaardig). Oranje is volgens Waites geen passende beoordeling als het toestel in de lucht is 7. De Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers zegt dat piloten bij zo’n melding een vaste checklist doorlopen. Alle KLM-vliegers hebben dit scenario het afgelopen halfjaar opnieuw in de simulator geoefend 9. Ook Pont wijst op de training: “Wij krijgen allemaal training in simulators. Hetzelfde bij het cabinepersoneel” 1.

Op de grond naar een afgelegen plek

Op de meeste luchthavens ligt ook een vast protocol klaar. “Een vliegtuig wordt dan naar een afgelegen parkeerplek geleid, waar veiligheidsdiensten of ontmijningsdiensten gemakkelijker aan het toestel kunnen en waar er minder schade aan de omgeving is in geval van een explosie”, zei Pont 1. SKYbrary noemt ook de mogelijkheid dat de bemanning het toestel direct na de landing op de baan laat evacueren. Vindt de bemanning een verdacht pakket aan boord, dan kan de gezagvoerder besluiten het naar de plek te brengen waar een explosie het minste kwaad doet, meestal bij een buitendeur in de achterste keuken (galley) 8.

Straaljagers erbij

Sommige landen sturen bij een bommelding gevechtsvliegtuigen de lucht in om een toestel te begeleiden, zei luchtvaartbeveiligingsexpert Eric Schouten van Dyami tegen VRT NWS 10. Hongarije stuurde vrijdag drie keer Gripens op pad 6. In Frankrijk onderschepten straaljagers een Airbus A320 van Aer Lingus op weg van Dublin naar Rome en begeleidden die naar de militaire basis Évreux 3. Lees daarover ook ons artikel over de gezagvoerder van Aer Lingus EI402. Voor het luchtruim van België, Nederland en Luxemburg staan altijd twee bewapende gevechtsvliegtuigen paraat voor de Quick Reaction Alert (QRA). België en Nederland wisselen die taak af: de Belgische F-16’s stijgen op vanaf Kleine-Brogel of Florennes, de Nederlandse F-35’s vanaf Leeuwarden of Volkel. Afhankelijk van de opdracht begeleiden ze een toestel naar een nabijgelegen vliegbasis 11. Bij een bommelding in mei 2022 onderschepten twee Belgische F-16’s op verzoek van de Nederlandse luchtgevechtsleiding een vrachttoestel van Air China Cargo boven Nederland. Ze begeleidden het naar zijn eindbestemming Luik. Ook die melding bleek vals 1213. Bekijk ook de RENZE-video over bommeldingen in Europa en de inzet van straaljagers.

Een week vol valse meldingen

Op dinsdag kregen zeker zeven vluchten een bommelding. Op donderdag ging de teller volgens Het Nieuwsblad boven de 25 1. Lees ook over de zeven vluchten op dinsdag, over de meldingen voor vluchten naar Rome op naam van een Russische groep, over KLM-vlucht KL461 in Boekarest en over de negen vluchten in Praag, waaronder een KLM-vlucht. Tot nu toe bleken alle meldingen vals 1. Wie erachter zit, is niet duidelijk 3. Sommige meldingen waren ondertekend door de Strijders van de Mannelijke Staat, maar of die Russische extreemrechtse groep er echt achter zit, is niet bevestigd 2. Eurocommissaris Apostolos Tzitzikostas vindt het te vroeg om te zeggen of de meldingen met elkaar samenhangen 2.

Pont wil passagiers geruststellen. “Binnen de luchtvaart zeggen ze dat je als piloot 200 jaar moet worden voordat je meemaakt dat je een motor verliest. Ik denk dat je voor een bommelding nog ouder moet worden.” Volgens hem zijn de regels in Europa streng en is angst niet nodig. “Ik weet dat het niet leuk is om telkens je waterflesjes weg te gooien en je babyvoeding te laten testen, maar we hebben die regels met een reden” 1.