Pan American World Airways (Pan Am) PA1736: ongeval (Startbaan van luchthaven Los Rodeos (nu Tenerife Noord), tussen afrit C-3 en C-4, Tenerife, Canarische Eilanden, 1977)

Wat gebeurde er

Pan Am-vlucht 1736, een Boeing 747 uit Los Angeles en New York op weg naar Las Palmas, werd op 27 maart 1977 na een bomaanslag op de luchthaven van Las Palmas omgeleid naar Los Rodeos op Tenerife. In dichte mist taxiede het toestel over de startbaan en reed het voorbij de opgedragen derde afrit, toen de startende KLM-vlucht 4805 er bovenop botste. Van de 396 inzittenden kwamen er 335 om; 61 mensen, allen uit het voorste deel, overleefden.

Oorzaak en analyse

Volgens het Spaanse eindrapport lag de fundamentele oorzaak bij de KLM-gezagvoerder, die zonder startklaring opsteeg terwijl Pan Am-vlucht 1736 nog op de baan was. Dat Pan Am de derde afrit niet nam, noemde het rapport een bijdragende factor, maar niet erg relevant omdat Pan Am de baan nooit vrij had gemeld en juist twee keer had gemeld nog op de baan te taxiën.

Eindrapport · Subsecretaría de Aviación Civil, Comisión de Accidentes (Spanje); NTSB als geaccrediteerde vertegenwoordiger · 1 januari 1978 · Colisión aeronaves Boeing 747 PH-BUF de K.L.M. y Boeing 747 N 736 PA de PANAM en Los Rodeos (Tenerife) el 27 de marzo de 1977 →

Bijdragende factoren

•Pan Am-vlucht 1736 nam in slecht zicht de opgedragen derde afrit (C-3) niet en vroeg niet na of C-3 of C-4 werd bedoeld (Spaans rapport).
•Volgens de ALPA-studie vroeg afrit C-3 een bocht van 148 graden, voor een Boeing 747 praktisch onmogelijk; volgens Nederlandse tests was de manoeuvre wel redelijk uitvoerbaar.
•De afritten waren niet met borden of markeringen aangegeven en de bemanning gebruikte een kleine kaart.
•De waarschuwing van Pan Am dat het toestel nog op de baan was, viel weg door een gelijktijdige uitzending van de toren.
•Dichte, snel wisselende mist en drukte door omgeleide toestellen.

Betekenis voor de luchtvaartveiligheid

Samen met KLM-vlucht 4805 het dodelijkste ongeval in de luchtvaartgeschiedenis; het ongeval staat aan de basis van strengere fraseologie en aandacht voor baanincursies.

Wat er daarna veranderde

•In de standaardfraseologie wordt 'takeoff' alleen nog gebruikt bij het geven of intrekken van de startklaring; daarvoor geldt 'departure'. (Wikipedia)
•Grondradar op Los Rodeos (Tenerife Noord) en opening van Tenerife Zuid in 1978. (Wikipedia)
•Standaard, beknopte en ondubbelzinnige luchtvaarttaal gebruiken. (aanbeveling Comisión de Accidentes (Spanje) 3.2)
•Afritten van start- en landingsbanen voorzien van duidelijk herkenbare markeringen die overeenkomen met de taxikaarten. (aanbeveling Raad voor de Luchtvaart I.F)
•Grondradar installeren op alle luchthavens voor lijnvluchten. (aanbeveling ALPA VI.5)
•Commerciële toestellen niet laten taxiën bij zicht onder 150 meter zonder geschikte taxiverlichting of grondradar. (aanbeveling ALPA VI.6)

Over Tenerife 1977

Wat gebeurde er bij de vliegramp van Tenerife? →KLM Royal Dutch Airlines KL4805Boeing 747-206B · Startbaan 30 van luchthaven Los Rodeos (nu Tenerife Noord), Tenerife, Canarische Eilanden

Bronnen

Colisión aeronaves Boeing 747 PH-BUF de K.L.M. y Boeing 747 N 736 PA de PANAM en Los Rodeos (Tenerife) el 27 de marzo de 1977 (Engelstalige eindrapportversie, met correctiebrief van 16 november 1978) → Subsecretaría de Aviación Civil, Comisión de Accidentes (Spanje), 1978
Dutch comments on the Spanish Report: KLM B-747 PH-BUF and Pan Am B-747 N736 collision at Tenerife Airport Spain on 27 March 1977 → Rijksluchtvaartdienst (Netherlands Department of Civil Aviation) en Raad voor de Luchtvaart, 1979
Aircraft Accident Report / Human Factors Report on the Tenerife Accident (Pan American World Airways B747 N737PA, KLM B747 PH-BUF) → Air Line Pilots Association (ALPA), Engineering and Air Safety, 1978
Lessons Learned from Transport Airplane Accidents: KLM Boeing 747-206B PH-BUF and Pan Am Boeing 747-121 N736PA, Tenerife → Federal Aviation Administration (FAA), 2026-10-01
Tenerife airport disaster → Wikipedia, 2026
https://en.wikipedia.org/wiki/Pan_Am_Flight_1736 →

Pan American World Airways (Pan Am) PA1736

Vergelijkbare ongevallen