GPS-jamming boven Nederland: NRC over landingen op Schiphol
NRC-journalist Karlijn Kuijpers over GPS-jamming boven Nederland. Zeven toestellen landden op Schiphol op mondelinge aanwijzingen van de verkeersleiding.
De video uitgelegd
Presentator Bram Endedijk bespreekt met NRC-onderzoeksjournalist Karlijn Kuijpers een incident waarbij tientallen vliegtuigen boven Nederland hun GPS-signaal verloren. Kuijpers legt uit dat jamming het opzettelijk overstemmen van het GPS-signaal is. Een vliegtuig ontvangt dat signaal van satellieten, maar vanaf land kan het signaal worden overstemd. Daardoor weten vliegtuigen niet meer goed waar ze zijn. In de video wordt genoemd dat dit om ongeveer tien over zes op een maandagavond gebeurde en ongeveer twintig minuten later voorbij leek. Zeven vliegtuigen die bezig waren met een landing op Schiphol hadden er last van en moesten met mondelinge aanwijzingen van de luchtverkeersleider landen. Bram Endedijk vraagt of dit levensgevaarlijk is.
Wat de verstoring deed
Een vliegtuigspotter in Friesland dacht eerst dat zijn apparatuur kapot was, omdat veel vliegtuigen van zijn scherm verdwenen. Vliegtuigen hebben een cijfer voor nauwkeurigheid dat normaal tussen de 8 en 10 ligt. In dit geval viel dat cijfer bij veel vliegtuigen naar nul. De spotter zag dus dat het niet zijn systeem was, maar een verstoord signaal. Kuijpers noemt dat een risico. De Nederlandse luchtvaartautoriteit waarschuwde begin dit jaar voor de risico's van geopolitieke spanningen voor het vliegverkeer en noemde verstoring van het GPS-signaal als een van de risico's. De Europese luchtverkeersveiligheidsorganisatie waarschuwde ook voor toenemende risico's en maakte een handboek over de omgang ermee. Ook de internationale luchtvaartorganisatie spreekt volgens de video van significante risico's.
Risico's en eerdere incidenten
Kuijpers zegt dat Schiphol een van de drukste luchthavens van Europa is, waardoor het risico groter is als hier iets misgaat. Bram Endedijk vraagt naar voorbeelden waarbij verstoring van het GPS-signaal heeft geleid tot ongelukken. Kuijpers noemt Azerbaijan Airlines, waar analisten verstoring van het GPS-signaal als een van de oorzaken van een crash zien, met tientallen doden. Ook noemt Kuijpers een vliegtuigcrash dit jaar in New Mexico, waar luchtvaartautoriteiten verstoring van het GPS-signaal als oorzaak zien; dit kwam door een militaire oefening. In de video wordt gezegd dat grote vliegvelden zijn uitgerust met meer reservesystemen, maar dat het risico toeneemt.
Mogelijke herkomst en reacties
Over de vraag of dit een technische fout was, zegt Kuijpers dat de schaal van tientallen vliegtuigen die hun signaal verloren wijst op iets dat is aangezet. Er wordt een vermoedelijke locatie genoemd op zee ten noorden van Texel. Volgens een data-analist die de verstoring in kaart bracht, is de kans groot dat het van een schip komt. In het gebied lagen zes schepen met een Russische vlag, waarvan drie deel uitmaakten van een wapenkonvooi. Kuijpers vertelt dat verstoring van het GPS-signaal in Europa sinds de invasie van Oekraïne toeneemt, vooral in Oost-Europa. Bekend zijn aanvallen vanaf het Russische vasteland, Sint-Petersburg, de Krim, bezet gebied en Kaliningrad. Volgens Litouwen stonden er vorig jaar drie stoorzenders in Kaliningrad en dit jaar 36. De video noemt dit de tweede aanval in Nederland, na een eerdere in juli. Kuijpers zegt dat autoriteiten teams hebben opgezet om dit te onderzoeken. Bram Endedijk vraagt wat er tegen te doen is. Kuijpers zegt dat experts oproepen tot een duidelijke grens, omdat Rusland volgens hen steeds opschuift. Volgens de video is de actie makkelijker dan de reactie.
Lees verder op Airwork
- NIEUWSNederland: gps-signaal van tientallen vliegtuigen verstoord, hinder bij landingen op Schiphol
- NIEUWSNederland: KLM-piloot meldde vlak voor landing op Schiphol dat beide gps-systemen waren uitgevallen
- NIEUWSNederland: zo schat een analyse de bron van de gps-verstoring boven de Noordzee
- NIEUWSNederland: Nieuwsuur laat eerdere jammingmelding van SAS-piloten aan Schiphol horen