De basisleegmassa (BEM) is het vliegtuig met vaste uitrusting, motorolie en niet-bruikbare vloeistoffen, maar zonder brandstof, bemanning of bagage. De nuttige lading is het verschil tussen de maximale startmassa (MTOW) en de BEM. Het zwaartepunt (CG) is de positie waar alle massa in evenwicht is, gemeten als arm vanaf het door de fabrikant gekozen datumpunt.

Voor elk laadstation vermenigvuldig je de massa met de arm om het moment te krijgen. Alle momenten opgeteld en gedeeld door de totale massa geeft de CG-positie, die binnen de envelop uit het vlieghandboek moet vallen. AVGAS heeft een soortelijke massa van 0,72 kg per liter, waarmee je getankt volume omrekent naar massa.

Een Cessna 172 heeft een BEM van 757 kg en een MTOW van 1111 kg, dus de nuttige lading is 1111 min 757 is 354 kg. Zitten piloot en passagier van samen 150 kg voorin op arm 0,94 m en ligt 20 kg bagage op arm 2,00 m, dan zijn de momenten 141 en 40 kilogram-meter. Tank je 100 liter AVGAS, dan laad je 100 maal 0,72 is 72 kg brandstof aan boord.

Een klassieke misvatting is dat een lage totale massa het controleren van het zwaartepunt overbodig maakt. Bij een solovlucht met weinig brandstof kan de CG juist te ver naar voren schuiven, wat een hogere overtrek- en landingssnelheid geeft. Een te ver naar achteren liggend zwaartepunt is gevaarlijker, want het vermindert de langsstabiliteit en maakt herstel uit een overtrek moeilijk.

Het examen vraagt om massa-, moment- en zwaartepuntberekeningen en om de omrekening tussen brandstofvolume en massa. Verder moet je de begrippen BEM, OEW, MTOW, MLW en nuttige lading uit elkaar houden en de gevolgen van een te voorlijk of te achterlijk zwaartepunt kennen.