Een AI-assistent voor piloten heeft vijf vluchten meegevlogen in drie KC-46A Pegasus-tankvliegtuigen van de Amerikaanse luchtmacht. Dat meldt de maker, het Californische bedrijf Beacon AI 1. Het systeem heet Murdock en maakte in augustus en september in drie weken ongeveer twintig vlieguren, op drie vliegvelden 12. Murdock geeft de bemanning advies, maar neemt de besturing niet over. De beslissingen blijven bij de piloten 12.

Wat er is getest

De eerste vluchten waren tijdens de oefening Emerald Flag op Eglin Air Force Base in Florida. Daarna volgden vluchten vanaf twee andere vliegvelden, waaronder een burgerluchthaven 1. Het ging om toestellen van operationele eenheden, gevlogen door hun eigen bemanningen en dus niet om testvliegtuigen 1. Beacon vloog onder een contract met Air Mobility Command, het commando van de transport- en tankvliegtuigen. Dat contract liep via AFWERX, de innovatietak van de luchtmacht 12. Bij de aankondiging in januari ging het om in totaal 4 miljoen dollar aan geld van Defensie en private investeerders 34.

Murdock is een draagbaar systeem met een eigen computer en een tablet voor de bemanning 5. Volgens Axios past het in een koffer die de bemanning mee aan boord neemt 6. Het systeem leest gegevens uit de gecertificeerde avionica, geeft de bemanning advies en registreert elke vlucht 1. Volgens Axios helpt het bemanningen bij checklists en procedures, bij het plannen van routes en bij het bewaken van hun eigen conditie, zoals vermoeidheid 6. Aan de systemen die cruciaal zijn voor de vlucht verandert niets 12. "Deze vliegtuigen hebben heel veel instrumenten. Er zijn duizenden en duizenden parameters. Die nemen wij op", zei medeoprichter en topman Matt Cox, een voormalig jachtvlieger van de Amerikaanse marine, tegen Axios 6.

Beacon presenteert het als een stap van testvliegtuig naar de echte vloot. "De juiste manier om een systeem als dit de cockpit in te brengen is stapsgewijs: geef het in handen van echte bemanningen op echte missies, bouw voort op wat het al goed doet en breid de mogelijkheden uit naarmate operationele ervaring en bewijs dat ondersteunen", zegt Cox 1. Volgens het bedrijf is Murdock het eerste commercieel ontwikkelde AI-systeem voor pilotenondersteuning dat in meerdere operationele vliegtuigen heeft gevlogen 1.

Wat de test wel en niet laat zien

Cox noemt de vluchten een heel belangrijke stap. Cijfers over minder fouten of een lagere werkdruk heeft Beacon niet gepubliceerd 1. De reacties waren volgens Cox: "Goed gedaan. Ga door, doe meer." 6 De luchtmacht zelf komt in het persbericht aan het woord via Tiffany Robinson van AFWERX. Zij zegt dat het programma "veelbelovende technologie richting operationeel gebruik" helpt 1. De gegevens over de vluchten komen van Beacon zelf.

Murdock gaat volgens Cox nog in twee andere toestellen vliegen: opnieuw een groot toestel en een kleiner type 6. Beacon wil het systeem uitbreiden naar de hele cyclus van een vlucht, van de planning tot de nabespreking 12. In april tekende het bedrijf al een contract van maximaal 49,5 miljoen dollar voor vier jaar met het Amerikaanse commando voor speciale operaties 7. Volgens Tectonic kan de software daardoor onder meer in de C-17, de KC-135 en de C-130 komen 8.

Advies is iets anders dan zelf vliegen

Een autopiloot doet wat de piloot instelt en volgt vaste regels. Beacon noemt dat in zijn eigen indeling niveau 1, samen met de autothrottle en de digitale motorregeling 9. Murdock zit op niveau 2: het systeem redeneert, zet informatie op een rij en geeft een aanbeveling, maar de piloot voert de handeling uit 91. Die nummering is van Beacon zelf en staat los van de indeling die EASA gebruikt voor AI in de luchtvaart. Airwork schreef eerder over hoe EASA AI in de cockpit toetst.

Bij het bekendste AI-experiment van de Amerikaanse luchtmacht ging het wel om vliegen. In het DARPA-programma Air Combat Evolution (ACE) bestuurden AI-algoritmes de X-62A VISTA, een aangepaste F-16 van de testvliegerschool op Edwards Air Force Base. Ze vlogen luchtgevechten op korte afstand tegen een F-16 met een menselijke vlieger 1011. Tussen december 2022 en september 2023 waren er 21 testvluchten 12. De toestellen kwamen tot op 2.000 voet van elkaar, bij 1.200 mijl per uur. Er zaten veiligheidsvliegers aan boord die de AI konden uitschakelen, maar dat was geen enkele keer nodig 11. Toenmalig luchtmachtminister Frank Kendall vloog in mei 2024 zelf mee. Tegen een vlieger met twee- tot drieduizend uur ervaring was het volgens hem "ongeveer een gelijkopgaand gevecht" 12.

Waarom een tankvliegtuig

De KC-46A is de nieuwe tanker van de Amerikaanse luchtmacht. Hij tankt andere vliegtuigen in de lucht bij en vervoert ook vracht, passagiers en patiënten. Het eerste exemplaar werd in januari 2019 geleverd 13. De KC-46A is een militaire afgeleide van de Boeing 767 1. Cox noemde de transportvloot in januari "de dichtstbijzijnde benadering van de heel grote commerciële markt" 4. Kevin Stamey, voormalig programmadirecteur voor de transportvloot van de luchtmacht en nu adviseur van Beacon, wijst op de bemanningen. "Missies worden complexer en langer, wat de piloten en bemanningen zwaarder belast", zegt hij 1.

En de burgerluchtvaart?

Beacon ziet de 767 als brug naar de burgerluchtvaart en werkt naar eigen zeggen al met drie luchtvaartmaatschappijen 1. In Europa ligt de vraag hoeveel piloten er in een cockpit moeten zitten stil. Een onderzoek voor EASA concludeerde dat een cockpit met één piloot tijdens de kruisvlucht met de huidige techniek niet aantoonbaar even veilig is als met twee 14. EASA richt zich daarom eerst op nieuwe cockpittechnologie in de gewone operatie met twee piloten. Een slimme cockpit die onder meer de werkdruk verlicht en de alertheid van de piloten bewaakt, kan later de basis zijn voor nieuwe concepten. Dat kan pas als zulke technologie zich in de praktijk met twee piloten heeft bewezen 14. Lees ook waarom het plan voor één piloot in de cockpit stilligt en over de single-pilot-uitzonderingen voor oudere Cessna Citations.

De European Cockpit Association, de koepel van Europese pilotenbonden, stelt een duidelijke voorwaarde. "Nieuwe cockpittechnologie moet de veiligheid duidelijk en aantoonbaar verbeteren. Ze moet het bewezen model met meerdere menselijke piloten aanvullen en niet vervangen", zei Juan-Carlos Lozano van de ECA in juni 2025 15. Beacon zegt hetzelfde uitgangspunt te hanteren: het systeem moet de bemanning ondersteunen, niet vervangen 1.

Wat betekent dit voor jou?

Voor wie militair of verkeersvlieger wil worden, laat deze test zien waar AI in de cockpit nu staat. Het systeem leest mee, waarschuwt en adviseert. Het besluit en de verantwoordelijkheid liggen bij de bemanning 1. Dat vraagt van piloten dat ze informatie snel kunnen beoordelen, systemen kunnen bewaken en onder druk goede beslissingen nemen. Precies die vaardigheden worden in selecties getest. Op Airwork kun je gratis de vliegerselectie van de luchtmacht oefenen of met de pilotencheck kijken of het vak bij je past.