De landelijke grondstop in de Verenigde Staten begon bij gewoon onderhoud aan het telecomnetwerk van de luchtverkeersleiding. Dat zei de Amerikaanse minister van Transport Sean Duffy zaterdag op een persconferentie in Washington. Of een fout van de aannemer of een defecte router de oorzaak was, is nog niet bekend 34. Ondertussen vielen zaterdag opnieuw duizenden vluchten uit 2.

Wat er volgens de autoriteiten gebeurde

Volgens Duffy was een aannemer op ten minste één afgelegen locatie van de FAA bezig om oude koperen telecomlijnen te vervangen door glasvezel 3. Die aannemer is L3Harris, het bedrijf dat het netwerk beheert 14. Een nieuwe router die bij dat werk werd geplaatst, begon volgens Duffy andere routers in het systeem van de luchtverkeersleiding te overspoelen. Het ging volgens de minister om meer dan 1000 verbindingspogingen elke vier tot vijf seconden. Daardoor raakten de communicatie met vliegtuigen en de radarbeelden verstoord, waarna het luchtruim uit veiligheidsoverwegingen werd gesloten 3.

FAA-baas Bryan Bedford vertelde dat er eerst losse meldingen binnenkwamen van frequenties die wegvielen, waarna verkeersleidingsposten moesten overschakelen op reserveverbindingen. “Als het om één locatie was gegaan, hadden we dat wel opgevangen”, zei Bedford. Toen het aantal getroffen locaties opliep tot zeventien en de FAA de storing niet snel kon verklaren, volgde de landelijke grondstop 4. Het duurde volgens de autoriteiten ongeveer drie kwartier om de oorzaak te vinden. Bedford benadrukte dat er geen systemen helemaal waren uitgevallen 4.

Toen de apparatuur op die locatie was losgekoppeld van de rest van het netwerk, werkten alle systemen volgens Duffy weer 3. Na ruim vier uur werd de grondstop opgeheven 3. In een eerste verklaring had de FAA vrijdag gesproken van communicatieproblemen bij meerdere regionale verkeersleidingscentra 10.

Geen aanwijzingen voor een aanval

Volgens Bedford is er “geen enkel bewijs” voor kwade opzet en wijst niets op een rol van kunstmatige intelligentie. “We hebben een probleem met apparatuur”, aldus Bedford 3. Ook Duffy zei dat het ministerie niet denkt dat het om een cyberaanval of een aanval door een vijandige buitenlandse staat ging 2.

Fout van de aannemer of een defecte router

Het ministerie onderzoekt nu “of we te maken hadden met incompetentie”, zei Duffy. Daarmee bedoelt hij een fout van de monteur van L3Harris. De andere mogelijkheid is dat er een defecte router is geplaatst 24. Bedford zei dat de FAA nog uitzoekt wat er precies mis was met het apparaat. Na afronding van het onderzoek naar de oorzaak wil hij de uitkomst delen 3. L3Harris was volgens de Los Angeles Times niet direct bereikbaar voor commentaar 1.

Een verouderd netwerk

Het netwerk heet FAA Telecommunications Infrastructure (FTI) en verbindt de verkeersleidingsposten in het hele land 4. “Alle overheidsinstanties hebben dit FTI-systeem al meer dan twintig jaar aangemerkt als een kritieke zwakke plek”, zei Bedford. Hij noemde de noodzaak om het te vervangen een publiek geheim 4. Ook Duffy wees op het zeer oude telecomsysteem van de luchtverkeersleiding 2.

Duffy wil het Congres uiterlijk maandag een gedetailleerd verzoek om extra geld sturen 4. Het Congres trok vorig jaar 12,5 miljard dollar uit voor de modernisering van de luchtverkeersleiding 1. Duffy vraagt nu 30 miljard dollar voor onder meer een nieuwe telecomarchitectuur, nieuwe software en nieuwe verkeerstorens. Alles bij elkaar zou volgens hem ongeveer 50 miljard dollar nodig zijn 4. Volgens Duffy is president Trump achter de schermen “volledig betrokken”. In het openbaar had Trump zich volgens de Los Angeles Times nog niet over de storing uitgelaten 1.

Herstel op zaterdag

Hoeveel vluchten vrijdag precies uitvielen, verschilt per telling. Volgens de Los Angeles Times werden meer dan 9000 vluchten van, naar en binnen de VS geannuleerd en liepen er ruim 7400 vertraging op 1. The Guardian spreekt van meer dan 8000 annuleringen 2. Voor zaterdag verwachtte Bedford dat tot 5000 van de ongeveer 41.000 geplande vluchten zouden worden geschrapt 4. Rond 11.00 uur in Washington waren volgens The Guardian al meer dan 4000 vluchten geannuleerd 2. Bedford bood reizigers excuses aan. Volgens hem verwachten de luchtvaartmaatschappijen dat hun dienstregeling zondag aan het eind van de dag weer helemaal op orde is 2.

Ook zaterdag stelde de FAA nog een plaatselijke grondstop in, op verzoek van Delta. Die gold voor vluchten van Delta naar LaGuardia in New York, van 09.00 tot 10.30 uur plaatselijke tijd met kans op verlenging 8. Delta meldde dat reizigers op zaterdag rekening moesten houden met vertragingen en extra aanpassingen in de dienstregeling, omdat bemanningen en toestellen op de juiste plek moesten komen. Wie flexibel is, kan volgens Delta zonder extra kosten omboeken naar maandag 16 november of later 6. De Britse luchtvaartautoriteit CAA waarschuwt dat er ook op vluchten tussen het Verenigd Koninkrijk en de VS nog vervolghinder kan zijn 7.

Politieke reacties

De gouverneur van de staat New York, Kathy Hochul, riep Duffy zaterdag op om af te treden. Volgens haar zijn de tekorten aan verkeersleiders en de herhaalde communicatiestoringen onder zijn leiding een patroon geworden. Ze vraagt het Congres om een volledig onderzoek 5. Sam Graves, voorzitter van de vervoerscommissie van het Huis van Afgevaardigden, noemde samen met Rick Larsen, de hoogstgeplaatste Democraat in die commissie, de storingen in de communicatie van de luchtverkeersleiding vrijdag al “zorgwekkend”. De commissie gaat de oorzaken van de grondstop grondig onderzoeken 9. Volgens de Los Angeles Times kreeg de regering ook kritiek op de trage en onduidelijke communicatie op vrijdag 1.

Wat nog niet bekend is

De autoriteiten hebben niet gezegd op welke locatie het werk plaatsvond. Ook is nog niet duidelijk of de monteur of de router zelf de fout veroorzaakte. Bedford beloofde de uitkomst van het onderzoek naar de oorzaak openbaar te maken 3.

Het volledige verloop van vrijdagavond staat in ons artikel over de landelijke grondstop. Lees ook hoe elf KLM-vluchten uit de VS werden verstoord. Eerder schreven we over de student-piloot die tijdens de grondstop op zijn eerste solo-overlandvlucht was. Hoe de communicatie tussen vliegers en verkeersleiding is geregeld, staat in de ATPL-theorie over communicatie en in de ATPL-theorie over luchtrecht en luchtverkeersdiensten. Oefenvragen over deze vakken staan in de ATPL-theoriesets.