De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA heeft vrijdag al het vertrekkende vliegverkeer op alle luchthavens in de Verenigde Staten stilgelegd. Het commandocentrum van de FAA stelde om 20.53 uur UTC (21.53 uur Nederlandse tijd, 15.53 uur in Washington) een landelijke grondstop in “wegens buitengewone omstandigheden en om veiligheidsredenen” 1. Volgens minister van Transport Sean Duffy volgde de maatregel op een communicatieprobleem dat alle Amerikaanse regionale verkeersleidingscentra trof 2. Technici van de FAA onderzoeken het probleem 2.

Wat de FAA precies heeft bevolen

In de melding aan alle luchtvaartmaatschappijen en andere exploitanten staat dat voor alle luchthavens een grondstop geldt en dat al het vertrekkende verkeer tot nader order aan de grond blijft. Binnenkomende internationale vluchten worden per geval beoordeeld 1. De melding heeft een looptijd tot 04.00 uur UTC, 05.00 uur zaterdagochtend Nederlandse tijd, maar in de tekst zelf staat “tot nader order” 1.

Toestellen die al in de lucht waren, mochten volgens de Amerikaanse zender WTVR doorvliegen naar hun bestemming 3. Het commandocentrum waarschuwde in een aparte melding dat vliegers in het hele Amerikaanse luchtruim door uitval van apparatuur rekening moeten houden met wachttijden in de lucht voordat ze kunnen landen. Die melding geldt van 21.00 tot 03.00 uur UTC 4. Ook blijven ingediende vliegplannen langer geldig: alle regionale centra houden ze tot 240 minuten na de geplande vertrektijd vast, “vanwege een landelijke storing in de communicatie”, aldus de FAA 5.

De regionale verkeersleidingscentra, in de VS Air Route Traffic Control Centers genoemd, begeleiden het verkeer op grote hoogte tussen de luchthavens. De FAA heeft er 22 6. Volgens ABC News gaat het om vluchten boven ongeveer 18.000 voet 7.

Eerst Chicago, daarna het hele land

Ruim een half uur voor de landelijke maatregel gold er al een grondstop voor Chicago O’Hare: toestellen met die luchthaven als bestemming mochten niet vertrekken. Die grondstop begon om 20.10 uur UTC, vanwege een apparatuurstoring die de communicatie verstoorde 8. Om 20.17 uur UTC volgde Chicago Midway, ook wegens een storing in apparatuur 9.

FAA: tijdelijke uitval van telecommunicatie

Ruim een uur na de aankondiging noemde de FAA “een tijdelijke uitval van de telecommunicatie” als oorzaak van de grondstop. Volgens de FAA zijn alle vluchten uit voorzorg stilgelegd en zijn alle toestellen in beeld 10. Minister van Binnenlandse Veiligheid Markwayne Mullin zei in het Witte Huis dat er op dit moment geen aanwijzingen zijn dat het om een bedreiging van de Verenigde Staten gaat. Hij wilde geen enkele oorzaak uitsluiten, ook geen cyberaanval 10. Volgens Mullin staat de storing los van de wereldwijde storing bij Microsoft van donderdag 10. Een termijn voor het herstel is er niet. Volgens Mullin gaat het herstel tijd kosten en is het probleem niet binnen een uur opgelost 10.

Wat nog niet bekend is

De FAA en het ministerie van Transport hebben niet gezegd welk telecommunicatiesysteem precies uitviel, waardoor dat gebeurde en wanneer het verkeer weer op gang komt 210. Hoeveel vluchten zijn getroffen, heeft de FAA nog niet bekendgemaakt.

Vluchten tussen de VS en Nederland en België

Omdat de grondstop geldt voor al het vertrekkende verkeer vanaf Amerikaanse luchthavens, vallen daar ook de avond- en nachtvluchten naar Europa onder, zolang de maatregel duurt 1. KLM, Delta en United vliegen vanuit de VS onder meer op Schiphol en Brussels Airport. Vluchten vanuit Europa naar de VS worden volgens de FAA per geval beoordeeld 1. American Airlines verwacht voor de rest van de dag verstoringen, afhankelijk van hoe lang de grondstop duurt 10. Brancheorganisatie Airlines for America raadt getroffen reizigers aan contact te houden met hun luchtvaartmaatschappij 10. KLM en Delta hadden vrijdagavond op hun nieuwssites nog niet op de grondstop gereageerd. Bij de winterstorm van januari adviseerde de FAA reizigers om de status van hun vlucht bij hun luchtvaartmaatschappij na te gaan en de actuele toestand per luchthaven te volgen op nasstatus.faa.gov 6.

Hoe een grondstop werkt

Een grondstop is volgens de regels van de FAA een van de zwaarste vormen van verkeersbeperking: toestellen die aan bepaalde criteria voldoen, moeten op de grond blijven. Een grondstop heeft voorrang op alle andere maatregelen en een vlucht mag pas vertrekken met toestemming van de dienst die de stop heeft ingesteld 11. Een grondstop kan gelden voor één luchthaven, een deel van het luchtruim of bepaalde toestellen, bijvoorbeeld bij zwaar weer of een gesloten baan. Grondstops worden volgens de FAA vaak met weinig of geen waarschuwing ingesteld 11. De landelijke stop van vrijdag kwam van het commandocentrum van de FAA 1.

Eerdere landelijke grondstops

Een landelijke grondstop is zeldzaam 10. Op 11 september 2001 stelde het commandocentrum van de FAA om 09.25 uur Amerikaanse oostkusttijd een landelijke grondstop in. Om 09.42 uur volgde de ongekende opdracht om alle toestellen bij het dichtstbijzijnde vliegveld te laten landen. Ongeveer 4500 vliegtuigen landden daarna zonder incidenten 12.

Op 11 januari 2023 schortte de FAA alle binnenlandse vertrekken tot 09.00 uur oostkusttijd op, na een storing in het systeem voor NOTAM’s, de veiligheidsberichten voor vliegers 13. Om 08.50 uur werd die grondstop opgeheven 13. Uit later onderzoek van de FAA bleek dat medewerkers van een externe partij per ongeluk bestanden hadden gewist; de FAA vond geen aanwijzingen voor een cyberaanval 13.

Dit artikel wordt bijgewerkt zodra de FAA of de luchtvaartmaatschappijen meer bekendmaken.