Een passagier die te laat was voor een binnenlandse vlucht van Lion Air in Indonesië is via de gate tot aan het uiteinde van een vliegtuigslurf gekomen, terwijl het toestel al was losgekoppeld en vertrok. Vanaf de rand van de slurf vroeg hij of het vliegtuig terug wilde komen om hem alsnog mee te nemen. Beelden van het voorval gaan sinds dinsdag rond op sociale media en zijn onder meer door Indonesische zenders en door het Belgische HLN uitgezonden.

Het gebeurde op maandagochtend 5 oktober op Domine Eduard Osok Airport in Sorong, in de provincie Papua Barat Daya in het westen van Nieuw-Guinea. De passagier zou meevliegen naar Jayapura. Volgens een beveiliger die detikNews sprak, kwam hij om 06.47 uur lokale tijd bij de gate aan; het voorval op de slurf vond volgens de maatschappij om 06.49 uur plaats.

Wat de beelden laten zien

De opnames zijn vanaf afstand gemaakt, vanuit het luchthavengebouw. Ze tonen het uiteinde van een slurf die niet meer aan het toestel vastzit, met de passagier in de open opening. Op de achtergrond is de rode staart van een toestel van Lion Air te zien. Een medewerker op het platform gebaart dat hij terug moet. Daarna proberen beveiligers hem van de rand weg te halen; er wordt geduwd en getrokken, tot twee andere medewerkers helpen en hij naar binnen wordt gebracht. Het vliegtuig vertrok zonder hem.

Wie de beelden maakte, is niet bekendgemaakt. detikNews zag ze op het Instagram-account van de luchthaven, en HLN vermeldt het videobureau KameraOne als bron. Dat het om een echt voorval gaat en niet om een in scène gezette video, bevestigen zowel de maatschappij als de luchthaven, die er allebei publiekelijk op hebben gereageerd.

Wat de maatschappij zegt

Suhardi, stationmanager van de Lion Air-groep in Sorong, zegt tegen Metro TV en detikNews dat het instappen volgens de procedure is verlopen. Eerst werden passagiers naar de wachtruimte geroepen, daarna volgden een eerste, tweede en derde instapoproep, en wie dan nog ontbrak werd op naam omgeroepen. De passagier kwam volgens hem pas in de wachtruimte aan toen de deur van het vliegtuig al dicht was en de slurf door de platformdienst al was teruggetrokken.

Dat hij toch tot aan het uiteinde van de slurf kwam, komt volgens Suhardi doordat hij zich bij de gate tegen de beveiliging verzette en een beveiliger sloeg. De beveiliger zelf vertelt aan detikNews dat ze hem bij de arm probeerde tegen te houden, dat ze daarbij bijna viel en dat hij langs haar heen naar de slurf rende. Volgens de maatschappij probeerden de medewerkers op de slurf vooral te voorkomen dat hij naar beneden zou vallen. Lion Air heeft aangifte gedaan bij de politiepost van de luchthaven, meldt Kompas.

Luchthaven scherpt toezicht aan

Het hoofd van de luchthaven, Asep Soekarjo, zegt tegen persbureau Antara dat de beslissing om een passagier aan boord te laten bij de maatschappij ligt, en dat de medewerkers bij de boarding gate geen luchthavenpersoneel zijn, maar van de maatschappij of haar afhandelaar. Hij betreurt dat er geen communicatie was tussen de medewerkers bij de gate en de medewerkers bij het vliegtuig. Voortaan moeten na afloop van het instappen zowel de boarding gate als de deur naar de slurf dicht. Blijkt bij het onderzoek dat een medewerker bij de kaartcontrole nalatig was, dan wil hij dat die medewerker die taak niet meer krijgt en zo nodig zijn luchthavenpas kwijtraakt.

Waarom een vliegtuig niet terugkomt

Voor wie in de luchtvaart werkt, is de afloop geen verrassing. Een toestel dat al van de gate is, keert in de regel niet terug voor een passagier die te laat is, en daar zijn meerdere redenen voor.

De eerste is de klok. Lion Air sluit de boarding gate volgens de eigen vervoersvoorwaarden 15 minuten voor vertrek, en wie dan niet bij de gate is, wordt als no-show behandeld en vliegt niet mee. Bij binnenlandse vluchten sluit de incheckbalie al 30 minuten voor vertrek. KLM hanteert een vergelijkbare grens: het instappen sluit daar ongeveer 15 minuten voor het geplande vertrek. Twee minuten voor de geplande vertrektijd aan de gate staan, zoals hier, is dus ruim te laat.

Daarnaast heeft een vertrekkend toestel toestemming nodig. Voor een pushback op het door de luchtverkeersleiding gecontroleerde platform is een klaring via de radio nodig, en tijdens het duwen is de grondploeg tijdelijk verantwoordelijk voor het veilig manoeuvreren. Terugkeren betekent een nieuwe klaring, een vrije opstelplaats en een slurf die opnieuw moet aansluiten. In Europa komt daar vaak een vertrekslot bij: de berekende starttijd (CTOT) van de netwerkmanager van Eurocontrol heeft een marge van 5 minuten ervoor tot 10 minuten erna. Wie die mist, moet opnieuw in de rij. Lees meer over hoe slotcoördinatie werkt en waarom een crew bij een lange slotvertraging de motoren uitzet.

Dan is er de veiligheid op het platform. Een slurf is zo gebouwd dat hij bij aankomst en vertrek uit de veiligheidszone rond het vliegtuig kan worden weggehaald. Draaien de motoren eenmaal, dan is de straal achter het toestel een gevaar voor materieel, gebouwen en mensen in de buurt. Een persoon aan de open rand van een losgekoppelde slurf, een paar meter boven het platform, is precies de situatie die medewerkers willen voorkomen.

Bagage en de rol van de gezagvoerder

Een passagier die niet aan boord is, heeft ook gevolgen voor zijn bagage. De Europese beveiligingsregels (uitvoeringsverordening 2015/1998) verplichten maatschappijen om ruimbagage te herkennen van passagiers die niet aan boord zijn gegaan. Die bagage geldt dan als onbegeleid en mag alleen mee als de reden is vastgelegd of als er extra beveiligingscontroles zijn gedaan. In de praktijk betekent een no-show met ingecheckte koffer vaak dat de koffer weer uit het ruim moet. Ook het aantal passagiers en de belading op de loadsheet moeten kloppen, zoals we eerder uitlegden. Of de passagier in Sorong ruimbagage had ingecheckt, is niet bekend.

Het laatste woord over het toestel ligt bij de gezagvoerder. Volgens de luchtvaartregels van de ICAO heeft de gezagvoerder zolang hij het bevel voert het uiteindelijke gezag over het vliegtuig. De Europese basisverordening (2018/1139) geeft hem de bevoegdheid om alle opdrachten te geven die nodig zijn voor de veiligheid van het toestel en de inzittenden, en de Europese regels voor vliegoperaties (965/2012) geven hem het recht om iedereen van boord te laten gaan die een mogelijk gevaar vormt voor de veiligheid. Dat zijn Europese regels; de vlucht in Sorong viel onder Indonesisch toezicht. Een gezagvoerder die terugkeert voor een passagier die zich met geweld een weg naar de slurf heeft gebaand, is dan ook moeilijk voor te stellen.

Wat niet bekend is

Het vluchtnummer en het toesteltype zijn niet bekendgemaakt, en ook niet of het vertrek door het voorval vertraging opliep. Hoe de passagier later alsnog naar Jayapura reisde en wat de politie met de aangifte doet, is evenmin bekend. Wie de beelden oorspronkelijk maakte, is niet naar buiten gebracht.