Lufthansa begint aan het afscheid van de Boeing 747-400. Aan het einde van de zomerdienstregeling, eind oktober 2026, zet de maatschappij twee van deze vierstrahligers voor de hele winter aan de grond. Het definitieve afscheid van het type staat volgens Lufthansa voor volgend jaar gepland 1. Daarmee sluit een hoofdstuk dat ook een Nederlands staartje heeft. In de zomer van 2020 stalde Lufthansa zes 747-400's op Twente Airport bij Enschede. Landen mocht. Opstijgen bleek een ander verhaal, en het duurde ruim een jaar en een reeks juridische ruzies voordat de laatste weer vertrok. Wij zetten de geschiedenis van de Lufthansa-jumbo, het Twentse avontuur en de vraag wat er met een afgedankt verkeersvliegtuig gebeurt op een rij.

Ruim 56 jaar jumbo bij Lufthansa

Lufthansa kreeg haar eerste Boeing 747 op 9 maart 1970: een 747-130 met de registratie D-ABYA, intern de "Yankee Alpha" genoemd. Op 26 april 1970 vloog het toestel voor het eerst van Frankfurt naar New York. Daarmee was Lufthansa na het Amerikaanse Pan Am de tweede internationale maatschappij en de eerste Europese die passagiers met de jumbo vervoerde. Na de 747-100 vloog Lufthansa ook de 747-200 en de 747-400. Op 2 mei 2012 kreeg de maatschappij als eerste passagiersmaatschappij ter wereld de nieuwste versie, de 747-8 2.

De 747-400 is nu aan de beurt. In april 2026 kondigde de Lufthansa Group een pakket maatregelen aan omdat de kerosineprijzen sinds het begin van de oorlog rond Iran meer dan verdubbeld waren. Lufthansa haalt de laatste vier Airbus A340-600's in oktober uit de vloot en zet daarnaast twee 747-400's vanaf oktober voor de winter aan de grond. Volgens het concern worden zo vooral "particularly inefficient aircraft" vroegtijdig uit de operatie gehaald 1. Over de brede bezuinigingen van dat voorjaar schreven we eerder in ons artikel over de 20.000 geschrapte Lufthansa-vluchten. Welke twee toestellen als eerste stoppen, heeft Lufthansa niet gezegd. De 747-8 valt niet onder deze aankondiging 1.

Zes jumbo's naar Twente

Het Twentse verhaal begint in de coronazomer van 2020. Door het wegvallen van de vraag zette Lufthansa een groot deel van haar vloot aan de grond. Twente Airport bood parkeerplekken aan, en in juni landde de eerste 747-400. In de weken daarna volgden er nog vijf 3. Het ging om de D-ABTK, D-ABTL, D-ABVO, D-ABVP, D-ABVS en D-ABVX 4. De laatste kwamen in juli binnen, onder het oog van veel enthousiaste spotters 5. Het parkeerbeheer en het onderhoud deed Lufthansa Technik, de onderhoudsdochter van de Lufthansa Group, vanuit Amsterdam 3. Volgens het contract zouden de toestellen tot juni 2022 in Twente blijven staan 6.

Voor de luchthaven was het een mooie opdracht in een slechte tijd. Twente Airport hoopte volgens de NOS dat de jumbo's er lang zouden blijven en dat ze er uiteindelijk ook ontmanteld zouden worden 5. Op het terrein zit namelijk Aircraft End-of-Life Solutions (AELS), een bedrijf dat vliegtuigen uit elkaar haalt 3.

Wel landen, niet opstijgen

In het najaar van 2020 liep het mis. Lufthansa verkocht in het najaar vijf 747-400's aan de Amerikaanse recycler GE Aviation Materials. Volgens een woordvoerder van Lufthansa gingen die toestellen naar Mojave in Californië, waar de onderdelen na hercertificering via de tweedehandsmarkt weer in omloop zouden komen en de romp gedemonteerd en gerecycled zou worden 4. Ook toestellen uit Twente moesten naar de Verenigde Staten. De eerste zou op maandag 26 oktober vertrekken, maar dat ging niet door 57.

Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) mocht Twente Airport Boeing 747's alleen laten landen als ze daarna ter plaatse werden ontmanteld 5. Voor het vertrek van zulke grote en zware vliegtuigen voldeed de luchthaven niet aan de internationale eisen van de ICAO. Een woordvoerster van de ILT zei tegen aeroTELEGRAPH dat de infrastructuur "momenteel niet geschikt" was voor de start van grotere en zwaardere vliegtuigen, en dat ook de vertrekprocedures nog niet waren goedgekeurd 7. Het ging om twee dingen: draaiplekken aan de uiteinden van de baan, zogenoemde turnpads, waarop een groot toestel op eigen kracht 180 graden kan keren, en bermen langs de baan die stevig genoeg zouden moeten zijn 89. De ILT legde de luchthaven een dwangsom op om zeker te weten dat de toestellen bleven staan 5.

De inspectie was ook kritisch over de gang van zaken. Volgens de ILT waren de eerste twee jumbo's geland in strijd met het veiligheidscertificaat dat toen gold, en wist de luchthaven al vóór de landing van de laatste vier dat die niet meer zouden mogen vertrekken 7. Directeur Meiltje de Groot van Twente Airport vergeleek het tegenover Tubantia met een parkeergarage die je wel in, maar niet meer uit mag: "Te absurd voor woorden" 5.

Een eenmalige ontheffing

Op 29 oktober 2020, kort voordat een kort geding zou dienen, kwamen de luchthaven en de ILT tot een akkoord. Twente Airport kreeg een eenmalige ontheffing, op voorwaarde dat de toestellen bij vertrek zo licht mogelijk waren en dus weinig brandstof aan boord hadden 5. De ILT paste het veiligheidscertificaat aan en verleende ontheffing van de eis van een verstevigde berm en een draaimogelijkheid aan de koppen van de baan 9. Volgens AeroTime waren beide partijen het erover eens dat de situatie zich niet mocht herhalen 4.

Op dinsdag 3 november 2020 vertrok de eerste jumbo 9. Dat was de D-ABVP, die via Frankfurt op weg ging naar Mojave. De D-ABVS en D-ABVO zouden volgens de planning in november en december volgen 4. Alle drie gingen naar Mojave om daar te worden ontmanteld 10.

Voor de laatste drie liep de ontheffing tot 30 juni 2021. Twente Airport wilde dat ze tot het einde van het parkeercontract in juni 2022 mochten blijven staan en schatte de schade bij een vervroegd vertrek op ruim 800.000 euro. In april 2021 stapte de luchthaven daarvoor naar de rechter 6, en die stelde haar in het gelijk 11. Toch vertrok de D-ABTK op 26 april 2021 al naar het Spaanse Teruel. Door slecht weer daar landde het toestel in Frankfurt. Volgens Lufthansa was het reactiveren al begonnen toen de rechter uitspraak deed 12.

Daarna veranderde de markt. Begin augustus 2021 haalde Lufthansa de D-ABVX op 1310. Op maandag 20 september 2021 om 13.54 uur vertrok de D-ABTL als laatste. Het toestel vloog in 41 minuten naar Frankfurt om weer op lijnvluchten te worden ingezet 1013. Volgens Up in the Sky misliep de luchthaven door het vroege vertrek zo'n 100.000 euro per toestel 10.

Het naspel: geen draaipaden

Twente Airport wilde daarna structureel grote toestellen kunnen ontvangen én laten vertrekken, bijvoorbeeld voor parkeren en onderhoud. De luchthaven vroeg de ILT om een vaste ontheffing voor de turnpads. Volgens de luchthaven zijn die op een rustig veld overbodig, omdat grote toestellen er na de landing door een trekker naar het platform worden geduwd 8. De ILT wees het verzoek af en de luchthaven stapte naar de bestuursrechter 11. In december 2022 oordeelde de rechtbank in Zwolle dat de ILT terecht geen permanente ontheffing had gegeven 14. In juli 2023 besloot Twente Airport de draaipaden definitief niet aan te leggen; de geschatte kosten waren inmiddels opgelopen tot 4,5 miljoen euro. Grote toestellen landen er daardoor alleen nog als AELS ze koopt om ze te ontmantelen 15. Dat Twente als stalling voor kleinere toestellen wel blijft werken, lees je in ons artikel over de ingepakte Embraers van KLM Cityhopper.

Hoe een vliegtuig wordt gesloopt en gerecycled

Dat de Lufthansa-jumbo's niet in Twente zijn gesloopt, wil niet zeggen dat er daar nooit een 747 uit elkaar ging. Op 6 december 2017 vloog KLM de PH-BFR "Rio de Janeiro" van Schiphol naar Twente, in opdracht van de nieuwe eigenaar APOC Aviation, om het toestel daar door AELS te laten demonteren 16. Op 25 januari 2018 volgde de PH-BFF 17.

AELS werd in 2006 opgericht door Derk-Jan van Heerden, die aan de TU Delft afstudeerde op wat er gebeurt met vliegtuigen die niet meer vliegen. Het bedrijf heeft inmiddels meer dan 75 vliegtuigen gedemonteerd en noemt onder meer KLM en Lufthansa als partners 18. De werkwijze begint met de aankoop van het toestel. Monteurs halen er daarna alles uit wat nog bruikbaar is. Onderdelen die weer kunnen vliegen, gaan naar een gespecialiseerde reparatiewerkplaats om te worden getest, gereviseerd en opnieuw gecertificeerd. Ze worden verkocht met 6 tot 12 maanden garantie. Andere onderdelen gaan "as removed" de deur uit, en elk onderdeel heeft volledige papieren, zodat de herkomst traceerbaar is 19.

De motoren zijn een verhaal apart. AELS richt zich op de romp en haalt de motoren zelf niet uit elkaar. Die gaan naar motorwerkplaatsen of fabrikanten, of terug naar de maatschappij of leasemaatschappij 20. Wat niet meer als onderdeel bruikbaar is, wordt grondstof: volgens AELS heeft het bedrijf zo al meer dan een miljoen kilo materiaal een nieuw leven gegeven. Cockpits en stukken cabine krijgen soms een tweede leven als trainingsmiddel, bijvoorbeeld voor piloten en cabinepersoneel 21. Hoeveel van een vliegtuig in totaal terugkomt, hangt af van het bedrijf en het toestel. Airbus schrijft dat de werkwijze van het Franse recyclingbedrijf Tarmac Aerosave ongeveer 90 procent van het gewicht van een vliegtuig terugwint 22.

Kun je de Lufthansa-jumbo nog zien?

Op Twente niet meer. De laatste Lufthansa-747 vertrok daar in september 2021 10, en een toestel van dat formaat mag er sinds het besluit over de draaipaden alleen nog landen om te worden ontmanteld 15. Wil je bij een volgende landing van een groot toestel kijken: bij de komst van de PH-BFR wees Twente Airport spotters de spottersheuvel naast de landingsbaan aan, en meldde de luchthaven dat het toestel tijdens het demonteren niet te bezoeken was 16. Hoe het met de vliegbewegingen op Twente gaat, lees je in ons artikel over de daling van het verkeer op Twente Airport.

In de lucht kun je de 747-400 van Lufthansa nog wel volgen. In de nacht van 17 op 18 oktober 2026 waren volgens de vrije ADS-B-gegevens van adsb.lol onder meer de D-ABVM en de D-ABVY in de lucht 23. Wie het type nog met Lufthansa wil vliegen, heeft volgens de aankondiging van de maatschappij tot ergens in 2027 1. Wat er daarna met de laatste toestellen gebeurt, verkoop, opslag of sloop, heeft Lufthansa nog niet bekendgemaakt.