In de VTM NIEUWS-reeks 'F-16' vertelden Belgische gevechtspiloten voor het eerst voor de camera over hun werk, ook over hun missies boven Irak en Syrië 1. De reeks liep vanaf 20 maart 2018 op VTM. Een jaar lang volgde een cameraploeg de piloten op de vliegbasis Kleine-Brogel, op oefening in het buitenland en bij operaties boven oorlogsgebied. De piloten traden op onder hun bijnaam, zoals in hun wereld gebruikelijk; hun echte naam werd voor hun veiligheid niet gebruikt 1.

Gadis en de eerste bom

Piloot Gadis, toen 27, werd gevolgd tijdens zijn eerste missie boven oorlogsgebied, in de strijd tegen IS in Irak en Syrië. In de eerste aflevering wierp hij voor het eerst in zijn loopbaan een bom af. Tegenover VTM zei hij: “Bij mijn eerste bom dacht ik vooral aan het beschermen van de andere jongens op de grond.” 1 Eén piloot, gevolgd bij zijn operaties boven Irak en Syrië, bleef onherkenbaar in beeld. Defensie wilde niet dat iemand die op de basis in Jordanië werkte, herkend kon worden 1.

De makers wilden volgens HLN ook laten zien wat het afwerpen van een bom met een piloot doet en welke morele keuzes daarbij horen 1. Over de risico's zegt Sprinkler dat piloten in de lucht met hun opdracht bezig zijn en niet te veel aan de gevaren mogen denken. Barry, met 24 jaar de jongste in de reeks, zegt dat zijn moeder er meer bij stilstaat dan hijzelf 1.

Een gesloten enveloppe op het bureau

In de derde aflevering komt de keerzijde aan bod. Piloten krijgen een opleiding om in vijandelijk gebied te overleven. In Jordanië toont een militair wat er in het overlevingspakket zit voor het geval een piloot zijn toestel met de schietstoel moet verlaten 2. De beelden van piloten die in Syrië en Irak door IS gevangen werden genomen, bleven volgens HLN nazinderen bij de piloten uit de reeks. Gizmo zegt daarover: “Op mijn bureau ligt wel een gesloten enveloppe klaar voor mijn echtgenote.” 2

Ook de dood van een collega komt ter sprake. De piloten van Kleine-Brogel blikken terug op de crash bij het Nederlandse Sellingen in april 2002, toen een Belgische F-16 tijdens een oefenvlucht met een ultralicht vliegtuig botste en een van de twee F-16-piloten omkwam 2. Veteraan Scalle: “Je denkt altijd, dat had ik kunnen zijn.” 2 Meer over dat ongeval en de andere verliezen: Belgische F-16-verliezen sinds 1979.

Van Libië tot Irak: de inzet van de Belgische F-16's

Ervaren piloten in de reeks, zoals Baseco en Scalle, vlogen eerder missies boven onder meer Afghanistan, Kosovo en Libië 1. In Afghanistan gaven Belgische F-16's zes jaar lang luchtsteun aan de NAVO-troepen op de grond. Ze voerden 2.840 missies uit in formaties van twee toestellen; bij 70 daarvan gebruikten ze volgens de luchtmacht het boordkanon of bommen 3. Voor de operatie boven Libië zette België in 2011 zes F-16's in, vanaf de Griekse basis Araxos 4. Volgens Defensie voerden die in zeven maanden 615 vluchten uit en wierpen ze 473 bommen af 5.

De strijd tegen IS was voor België Operatie Desert Falcon, onderdeel van de coalitieoperatie Inherent Resolve. Bij de eerste inzet, van oktober 2014 tot juni 2015, opereerden ruim honderd Belgische militairen met vier tot zes F-16's vanaf een vliegbasis in Jordanië. Een tweede inzet liep van juli 2016 tot december 2017 en de laatste van september 2020 tot september 2021. Bij de tweede inzet gaven de F-16's luchtsteun aan coalitietroepen, verzamelden ze beelden voor de inlichtingendiensten en voerden ze precisieaanvallen uit. Over de drie inzetten samen telde Defensie meer dan 300 missies 6. Meer daarover staat op de missiepagina van Defensie.

Regels voor geweldgebruik en burgerslachtoffers

Na de missie in Afghanistan zei de luchtmacht dat de Belgische F-16's geen nevenschade hadden veroorzaakt dankzij een strikte toepassing van de rules of engagement, de regels voor geweldgebruik 3. De Belgische minister van Defensie ontkende dat bij de strijd tegen IS burgers waren getroffen 7. In augustus 2017 meldde de monitoringsorganisatie Airwars, op basis van informatie van Belgische functionarissen, dat België in verband werd gebracht met twee aanvallen in Irak waarbij volgens de coalitie waarschijnlijk twee burgers omkwamen en vier gewond raakten 7.

Zo word je gevechtspiloot bij de Belgische luchtmacht

De reeks volgt ook de opleiding. Chipo, toen 27, begon met zweefvliegen bij de luchtcadetten, studeerde aan de Koninklijke Militaire School en vloog daarna een Marchetti in Beauvechain (Bevekom) en een Alpha Jet in het Franse Cazaux. Toen volgde zijn eerste solovlucht met de F-16 1. Barry en Sprinkler volgden de Element Lead Course, waarin je leert een formatie van twee toestellen te leiden. Tobi zat in de Flight Lead Course voor grotere formaties 1.

De basisopleiding verandert. Vanaf 2028 starten kandidaat-piloten in een nieuw opleidingscentrum op de basis van Bevekom, met de Pilatus PC-7 MKX als lesvliegtuig 8. De gevechtspiloten van de toekomst vliegen de F-35, die de F-16 uiterlijk in 2028 vervangt 9. Over dat toestel vertelt de Belgische F-35-piloot Juice in een interview. Meer over het nieuwe centrum staat op de pagina van Defensie.

Lees ook: Hoe word je piloot bij Defensie in België?