Gps-jamming en spoofing: hoe kwetsbaar is de luchtvaart?
Oud-AIVD'er Eric Schouten over gps-jamming en spoofing: piloten zijn erop getraind, maar alles tegelijk is volgens hem het echte risico.
De video uitgelegd
Tientallen vliegtuigen verloren boven Nederland hun gps-signaal. In de talkshow RENZE legt veiligheidsexpert en oud-AIVD'er Eric Schouten uit hoe kwetsbaar we zijn voor jamming (het verstoren van het signaal) en spoofing (het vervalsen van de positie). Zelf schrikt hij er niet van. Piloten worden op jamming getraind en in het Nederlandse luchtruim is er een vangnet: de luchtverkeersleiding werkt sowieso met radar. Zijn zorg zit in een opeenstapeling. Een cyberaanval op de luchtverkeersleiding met tegelijk jamming of spoofing aan boord kan te veel worden voor de vliegers. Hij noemt de reeks incidenten van de afgelopen maanden een soort proefballonnetjes die samen chaos kunnen veroorzaken.
Risicobeoordelingen voor airlines en zakenjets
Schouten maakt met zijn bedrijf risicobeoordelingen voor luchtvaartmaatschappijen en businessjet-operators wereldwijd. Daarin staat waar piloten op moeten letten. Ook traint zijn bedrijf vliegers in electronic warfare: in de simulator krijgen ze allerlei storingen tegelijk voor hun kiezen. Volgens Schouten is daar nog geen goede standaardprocedure voor. De industrie beweegt wel mee. Hij noemt Fokker als voorbeeld van een bedrijf dat systemen maakt die aan boord jamming en spoofing tegengaan.
Kaliningrad en de rest van Europa
Schouten verwacht dat de verstoringen toenemen. Rusland heeft in Kaliningrad een zender staan die harder en zachter wordt gezet. Het bereik vanuit die regio groeit: Zweden, de Baltische Staten en Polen hebben er last van tot over Berlijn. Aan de hand van een kaart laat hij zien dat het beeld per dag verandert. Rood staat voor intensieve jamming, geel voor matige en groen voor weinig activiteit. Ook het Midden-Oosten, de Zwarte Zee en de Middellandse Zee zijn bekende gebieden. Daar wordt volgens hem ook door de Amerikanen gejamd, dus het komt niet alleen uit Rusland of China.
Galileo, gps en oude radiobakens
Vliegtuigen kunnen meerdere satellietsystemen gebruiken, zoals het Europese Galileo naast het Amerikaanse gps. Schouten wijst erop dat gps in de praktijk vrijwel altijd wordt meegebruikt en dat Galileo niet in alle vliegtuigen is ingebouwd. Er is wel een back-up. Zweden, de Baltische Staten en andere landen zetten oude radiobakens die al waren uitgefaseerd weer in gebruik, zodat vliegers ook zonder satellieten kunnen navigeren.
Breder dan de luchtvaart
Gps zit ook in de logistieke keten, in vrachtwagens en in de apps op je telefoon, tot de maaltijdbezorging aan toe. Zakenreizigers in het Midden-Oosten staan soms met een taxi-app ineens in de woestijn, omdat lokale overheden de positie vervalsen om raketten en drones af te leiden. Schouten pleit daarom voor een sectorbrede blik en meer analoge vaardigheden: hij laat deelnemers aan zijn trainingen weer kaartlezen. Een andere tafelgast, zelf zeiler, sluit zich daarbij aan: kaartlezen en weten waar het noorden ligt horen er gewoon bij.
Lees verder op Airwork
- NIEUWSPiloot Dara ontving valse noodmelding door spoofing: "Direct in hoogste staat van paraatheid"
- NIEUWSNederland: KLM-piloot meldde vlak voor landing op Schiphol dat beide gps-systemen waren uitgevallen
- NIEUWSNederland: zo schat een analyse de bron van de gps-verstoring boven de Noordzee
- NIEUWSNederland: gps-signaal van tientallen vliegtuigen verstoord, hinder bij landingen op Schiphol