De piloot en zijn collega moesten onmiddellijk actie ondernemen, maar gelukkig bleek de dreigende berg niet echt te bestaan. Dit incident was een voorbeeld van spoofing, waarbij navigatiesystemen zoals GPS worden misleid. Dit probleem neemt in de luchtvaart toe.

Het vliegtuig gaf een harde waarschuwing en toonde een rood alarm op het scherm van de piloten. "Op dat moment schakel je meteen over naar de hoogste staat van paraatheid", legt Van Langen uit. De boordcomputers gaven de opdracht om snel omhoog te sturen om een botsing te vermijden. Maar de berg waar het systeem het over had, was er helemaal niet. "Gelukkig was het die dag helder en vlogen we niet in de wolken. We wisten meteen dat het een valse melding was. Toch blijft het even onrustig: je wil zeker weten dat er geen kern van waarheid in zit."

In de luchtvaart zijn piloten zich steeds meer bewust van de gevaren van spoofing en jamming, waarbij navigatiesignalen worden verstoord of uitgeschakeld. Deze verstoringen komen steeds vaker voor, met ongeveer duizend meldingen van spoofing in 2024 bij de Inspectie Leefomgeving en Transport. Dit probleem doet zich vaak voor boven conflictgebieden, zoals Rusland, Oekraïne en het Midden-Oosten, waar vijandige vliegtuigen of drones kunnen worden misleid. Helaas raakt ook de burgerluchtvaart hierdoor steeds vaker in de problemen.

Hoewel luchtvaartmaatschappijen proberen conflictgebieden te vermijden, kunnen vliegtuigen alsnog verstoorde signalen oppikken, bijvoorbeeld tijdens vluchten naar Scandinavië of het Oostblok, waar ze dicht bij deze risicogebieden komen.

De gevaren van spoofing kunnen zich versterken bij nachtvluchten of vluchten in de wolken. Ook kunnen onverwachte manoeuvres zoals plotseling klimmen tot problemen leiden, vooral in drukbevolkte luchtruimen. "Zo'n onverwachte actie kan voor verwarring zorgen bij de luchtverkeersleiding, die niet weet wat er gaat gebeuren. Dit is ook niet wenselijk in drukke luchthavens zoals Peking of Amsterdam", aldus Van Langen.

De pilotenvakbond noemt de risico's van spoofing en jamming groot. Voorzitter Camiel Verhagen van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) legt uit: "Piloten krijgen signalen die ze niet altijd kunnen verifiëren, wat hen wantrouwig maakt. Dit kan leiden tot verkeerde beslissingen of het negeren van belangrijke waarschuwingen." Soms wordt de verstoring pas later opgemerkt, zoals bij de ervaring van Dara en zijn collega boven Peking.

Spoofing kan zich verspreiden door de systemen van het vliegtuig, waardoor een reset nodig is om het probleem op te lossen. Het gevaar van GPS-spoofing is dat de verstoring lang kan aanhouden, zelfs nadat het signaal werd ontvangen. "Elke piloot heeft dit wel eens meegemaakt, zowel in Nederland als internationaal. Het is een probleem waar we voortdurend alert op moeten blijven."