In de Verenigde Staten is een Boeing 737 MAX 8 van United Airlines zaterdagavond 24 oktober kort na de start teruggekeerd naar Las Vegas. Een cabinemedewerker had gezien dat een passagier berichten typte over het kapen van het toestel 1. Vlucht 1681 was op weg naar Newark, met 150 passagiers en zes bemanningsleden aan boord 2. Het toestel landde veilig op Harry Reid International Airport 3. De politie van Las Vegas hield een 25-jarige man aan 45.

Wat er aan boord gebeurde

CBS News kreeg de geluidsopname van het radioverkeer tussen de cockpit en de luchtverkeersleiding in handen. Daarop meldt de piloot: "De cabinemedewerker zag hem typen dat hij het toestel ging kapen." 16 De bemanning ging volgens de piloot in "lockdown" en keerde terug naar Las Vegas 1. De verkeersleider vroeg of de passagier meewerkte of was vastgezet. Volgens People antwoordde de piloot dat de man niet was vastgezet en meewerkte, omdat hij niet wist wat er speelde 6.

United bevestigde dat vlucht 1681 veilig was teruggekeerd naar Las Vegas om "een mogelijk beveiligingsprobleem" aan te pakken 27. Een woordvoerder van de luchthaven sprak van een verstoring door een passagier 2. Ook de FAA meldt dat de bemanning een verstoring door een passagier doorgaf 3. Er raakte niemand gewond 46.

Het vluchtverloop volgens ADS-B

Het ging om de N17310, een 737 MAX 8 die sinds 2023 voor United vliegt 7. De ADS-B-gegevens van adsb.lol voor dit toestel, met de roepnaam UAL1681, laten zien dat het om 22.51 uur lokale tijd in de lucht kwam (in Nederland zondag 06.51 uur) 8. Het klom in oostelijke richting. Om 23.04 uur, op ruim 24.000 voet boven het noordwesten van Arizona, zond de transponder noodcode 7700 uit 8. Kort daarna, op het verste punt van bijna 150 kilometer van de luchthaven en een hoogte van ongeveer 25.700 voet, draaide de 737 om 8.

Op de terugweg daalde het toestel naar ongeveer 9.900 voet en vloog het ten zuidoosten van Las Vegas een lus, voordat het de nadering inzette 8. Volgens de opname meldde de piloot dat het toestel nog "flink te zwaar" was en eerst brandstof moest verbruiken 6. Het had brandstof aan boord voor de vlucht van bijna vijf uur naar Newark 7. Om 23.36 uur stond de 737 weer aan de grond, 45 minuten na de start 8. Code 7500, de transpondercode voor een kaping, komt in de gegevens niet voor 8.

Aanhouding en aanklacht

Volgens de Las Vegas Metropolitan Police Department (LVMPD) was het toestel al opgestegen toen de melding binnenkwam dat iemand aan boord terroristische dreigingen had geuit 5. Agenten hielden de man na de landing zonder problemen aan op de luchthaven 4. Hij is ingesloten in het Clark County Detention Center en wordt verdacht van het uiten van een dreiging of het geven van valse informatie over een terroristische daad 45. Dinsdag moet hij voor de rechter verschijnen 4. De LVMPD bevestigde de aanhouding maandag 9.

De FAA stelt een onderzoek in 3. De FBI gaf de Las Vegas Review-Journal zondag geen commentaar 2. Voor de passagiers liep de reis uit tot de volgende ochtend. Omdat de bemanning door haar maximale diensttijd heen was, vertrok de vlucht pas zondagochtend 2. Volgens de ADS-B-gegevens kwam hetzelfde toestel om 07.35 uur lokale tijd in de lucht en landde het om 14.55 uur plaatselijke tijd in Newark 8.

Pilotenhoek: 7500 of 7700?

Transpondercodes zijn vaste examenstof in elke ATPL-opleiding. Code 7500 betekent volgens het Aeronautical Information Manual (AIM) van de FAA: ik word gekaapt of gedwongen naar een andere bestemming te vliegen 10. De verkeersleiding kent 7500 nooit toe zonder dat de piloot eerst heeft gemeld dat het toestel te maken heeft met wederrechtelijke inmenging 10. Ziet een verkeersleider de code, dan vraagt hij de piloot die te bevestigen. Bevestigt de piloot of komt er geen antwoord, dan stelt de verkeersleider geen vragen meer, volgt hij de vlucht en waarschuwt hij de autoriteiten 10. Het handboek voor verkeersleiders, FAA Order JO 7110.65, schrijft voor dat de verkeersleider de kaping daarna niet meer noemt op de frequentie, tenzij de piloot daar zelf over begint 11.

Code 7700 is de algemene noodcode. Die laat op alle radarposities een alarm afgaan, waarna de piloot direct contact legt met de verkeersleiding 12. Voor een zogeheten special emergency, zoals een kaping of een andere vijandige handeling aan boord, zegt het AIM: gebruik als het kan de gewone nood- of spoedprocedures en geef de details door. Pas als de omstandigheden dat niet toelaten, volgen codewoorden of de transpondercode 7500 10. De bemanning van vlucht 1681 zette 7700 in en legde de situatie op de frequentie uit 81. Voor een echt gekaapt toestel vraagt het AIM de piloot, als dat veilig kan, niet sneller te vliegen dan 400 knopen ware luchtsnelheid en bij voorkeur tussen 10.000 en 25.000 voet 10. Eerder deze maand ging het wel om 7500, bij een Air India-vlucht die uitweek naar Jaipur en bij het kapingsalarm rond een Corendon-vlucht uit Corfu.

De cockpitdeur als eerste verdediging

Na de aanslagen van 11 september 2001 werd ICAO Annex 6 aangepast. Sinds 1 november 2003 moeten passagiersvliegtuigen met meer dan 60 stoelen of een maximale startmassa boven 45.500 kilogram een goedgekeurde cockpitdeur hebben die bestand is tegen kogels van handvuurwapens, granaatscherven en het forceren door onbevoegden. De deur moet vanaf beide pilotenstoelen te vergrendelen zijn 13. Volgens SKYbrary is die versterkte en vergrendelde deur zeer effectief gebleken tegen kapingen 13.

In de Amerikaanse regels zorgt de gezagvoerder ervoor dat de deur tussen cockpit en cabine tijdens de vlucht dicht en op slot is 14. Moet de deur onderweg open, dan stelt iemand in de cockpit eerst met een goedgekeurde audioprocedure en een visueel hulpmiddel vast dat de ruimte ervoor veilig is en dat wie naar binnen wil niet onder dwang staat 15. De keerzijde is dat de piloten achter een dichte deur minder zicht hebben op wat er in de cabine gebeurt 13. Bij vlucht 1681 kwam de waarschuwing van een cabinemedewerker 1.

Terugkeren met een zwaar toestel

Bij wederrechtelijke inmenging probeert een bemanning de verkeersleiding te waarschuwen, via de frequentie, een afwijking van de route, code 7500 of een datalinkbericht, zolang dat de situatie niet verergert 16. Verkeersleiders zijn getraind om de signalen te herkennen, waarschuwen de autoriteiten en houden vaak extra afstand tot ander verkeer 16.

Moet een verkeersvliegtuig kort na de start weer landen, dan kan het zwaarder zijn dan het maximale landingsgewicht. De piloot kiest dan tussen landen met overgewicht, eerst brandstof verbruiken in een wachtpatroon of brandstof lozen. Alle drie gelden als veilig. Na een landing met overgewicht volgt een speciale technische inspectie 17. De bemanning van vlucht 1681 koos ervoor eerst brandstof te verbruiken 68.