Mijn accountAccount
Nieuws
NIEUWS · OPLEIDING EN VLIEGSCHOLEN

VR-bril in de pilotenopleiding: FAA en EASA maken ruimte voor XR-simulatoren

Door , met de Airwork-redactie
9 bronnen · 20 nov 2026, 00:34

Helikoptersimulator met VR-bril op een bewegingsplatform in een hal, met een instructeursplek met beeldschermen ervoor
Een VR-simulator voor de Airbus H125-helikopter (archieffoto, 2022). Foto: Dgsdw via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
IN HET KORT
  • De FAA beschrijft in een informatiebulletin hoe een vluchtsimulator met een XR-bril kan worden gekwalificeerd.2
  • Dat geldt voorlopig alleen voor flight training devices voor helikopters, Level 4 tot en met 7, niet voor full flight simulators.2
  • Voor Level 6 en 7 moet de opleider aantonen dat de XR-simulator minstens even goed traint als een gewone simulator.2
  • EASA kwalificeerde in 2021 de eerste VR-simulator; het nieuwe Europese kader met eisen voor XR geldt vanaf 30 april 2028.345

Een simulator met een VR-bril kan in de Verenigde Staten meetellen in de pilotenopleiding, mits de FAA het apparaat kwalificeert 26. De Amerikaanse luchtvaartautoriteit beschrijft in informatiebulletin TSG IB 26-01 hoe opleiders een vluchtsimulator met extended reality (XR) kunnen laten goedkeuren 2. Volgens Flying Magazine is dat het eerste kader om XR in de pilotentraining in te passen 1. De richtlijnen gelden voorlopig alleen voor flight training devices voor helikopters, niet voor full flight simulators 2. Ook EASA maakt in nieuwe Europese regels ruimte voor XR 3.

Bril op, maar wel in een goedgekeurd apparaat

XR is volgens de FAA een verzamelnaam voor technieken met een bril op het hoofd: virtual reality (VR), augmented reality (AR) en mixed reality (MR) 2. Bij VR ziet de piloot alleen een computerbeeld, zowel buiten als in de cockpit. Bij MR zijn het uitzicht en delen van de cockpit virtueel, terwijl de piloot zijn eigen handen op echte knoppen en hendels ziet 2. Het bulletin gaat alleen over brillen in gekwalificeerde simulatoren. Een VR-set voor de klas of voor kennismaking met de cockpit valt er niet onder 2.

FAA-bulletinTSG IB 26-01
Geldt voorhelikopter-FTD's
Eerste VR-simulator EASAapril 2021
Nieuw EASA-kadervanaf 30 april 2028

De FAA wil voorlopig alleen XR-simulatoren van het type flight training device (FTD) kwalificeren, op Level 4 tot en met Level 7 en voor training met één piloot 2. Een full flight simulator met XR valt er nog niet onder. Het bulletin richt zich eerst op helikopters. Simulatoren voor vliegtuigen en voor training met meer piloten wil de FAA later behandelen 2.

Bewijzen dat het even goed werkt

Voor Level 4 en 5 hoeft de cockpit geen exacte kopie van het toestel te zijn. Daarvoor is volgens de FAA naar verwachting geen formele afwijking van de regels nodig 2. Voor Level 6 en 7 moet de aanbieder wel een afwijking aanvragen. Hij moet dan aantonen dat de XR-simulator minstens even goed traint als een gewone simulator 2. De FAA schrijft dat er nog weinig onderzoek is naar hoe effectief deze techniek is, zeker voor het oefenen van manoeuvres die nu een simulator of het toestel zelf vereisen 2.

Daarom kan een opleider de XR-simulator stap voor stap invoeren. Eerst mag een deel van de trainingstijd erin, de rest blijft in een gewone simulator of in het toestel 2. De FAA raadt aan om groepen leerlingen met steeds meer XR-uren te vergelijken. Na de training legt elke groep een vaardigheidstoets af in een full flight simulator of in het toestel 2.

Misselijkheid blijft een aandachtspunt

Volgens de FAA kan training met XR vaker en heviger simulatorziekte geven dan training in een gewone simulator. In sommige studies had meer dan 20 procent van de deelnemers klachten. Bij een deel waren die zo erg dat ze eerder moesten stoppen 2. De FAA adviseert opleiders om leerlingen na een les te ondervragen met een standaardvragenlijst 2. Het bulletin raadt een vertraging van het beeld van minder dan 20 milliseconden aan en minstens 90 beelden per seconde 2.

Een onderzoeker van het Amerikaanse bedrijf Aptima, die aan de richtlijnen meewerkte, zegt tegen Flying Magazine dat klachten vooral voorkomen bij eenvoudigere brillen met een lage beeldfrequentie 1. Ook het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) onderzoekt deze zogenoemde cybersickness. Het NLR vergeleek daarvoor gewone VR, VR met een raster en mixed reality 9.

Leerlingen willen vooral vlieguren

Volgens de onderzoeker van Aptima kan XR de betrokkenheid en motivatie van leerlingen vergroten. Ook kunnen leerlingen onveilige situaties oefenen 1. Volgens Flying Magazine is de techniek veel goedkoper dan een full flight simulator of een flight training device. Daardoor kan ze volgens het blad passen bij vliegscholen zonder geld of ruimte voor zulke systemen 1. Over de reacties van leerlingen zegt de onderzoeker: "Leerlingen vinden het goed, maar ze willen zich richten op het halen van hun vlieguren" 1. Met de nieuwe richtlijnen kan XR volgens haar onderdeel worden van de voortgang in de opleiding 1.

Europa: eerste VR-simulator al in 2021

EASA kwalificeerde in april 2021 de eerste vluchtsimulator op basis van VR 5. Het ging om een simulator voor de Robinson R22, de helikopter die wereldwijd het meest wordt gebruikt voor de eerste opleiding van helikopterpiloten 5. Omdat het de eerste VR-simulator was, paste EASA speciale voorwaarden toe 5. Ook de FAA kwalificeerde in 2024 een VR-helikoptersimulator van hetzelfde bedrijf. Volgens fabrikant Loft Dynamics was dat de eerste in de Verenigde Staten 6.

In juli 2026 kondigde EASA een nieuw Europees kader voor vluchtsimulatoren aan, vastgelegd in verordening (EU) 2026/781 3. Simulatoren worden dan niet langer ingedeeld in vaste typen en niveaus, maar beoordeeld op wat ze technisch kunnen 3. Het kader bevat volgens EASA ook eisen en richtlijnen voor XR-toepassingen 3. Opleidingsorganisaties (ATO's) en maatschappijen kunnen per trainingsdoel het passende apparaat kiezen 4. De regels gelden vanaf 30 april 2028 4.

Luchtmacht krijgt VR-bril in de opleiding

In Nederland krijgt de luchtmacht een nieuwe opleiding voor militaire vliegers, met acht nieuwe lesvliegtuigen van het type Pilatus PC-7 MKX 7. Per competentie bekijkt de luchtmacht welk leermiddel het best past: simulator, VR-bril, vliegtuig of theorie 7. Er komt onder meer een XR-proceduretrainer. Met VR kunnen leerlingen virtueel rond het toestel lopen, checks doen en vluchten voorbereiden, ook vanuit huis 7. België en Frankrijk volgen later als klant van hetzelfde systeem 7.

KLM Cityhopper liet piloten in 2020 al een deel van de opleiding voor de Embraer 175 en 190 thuis doen met een VR-bril 8. Ze konden daarmee alle grondprocedures oefenen, van het starten van de motoren tot het blussen van een brand. Vliegen kon er nog niet mee 8.

Praat mee

Reageren kan met een account; je volgt het gesprek daarna automatisch.

Nog geen reacties. Wat vind jij ervan?

Meer over opleiding en vliegscholen

ACHTERGROND · OPLEIDING EN VLIEGSCHOLENOnderzoeksbureau verwacht groei simulatormarkt, CAE schrapt juist simulatoren: waar je ze tegenkomt in je opleiding
NIEUWS · OPLEIDING EN VLIEGSCHOLENVS: student-piloot op eerste solo-overlandvlucht in de lucht tijdens landelijke grondstop
NIEUWS · OPLEIDING EN VLIEGSCHOLENAeronautX kiest Simorg voor trainingscentrum bij Schiphol
Stel een vraag over dit artikel
NIEUWS · OPLEIDING EN VLIEGSCHOLEN

VR-bril in de pilotenopleiding: FAA en EASA maken ruimte voor XR-simulatoren

De FAA beschrijft voor het eerst hoe een vluchtsimulator met een VR-bril kan worden goedgekeurd. Dat geldt voorlopig alleen voor flight training devices voor helikopters. Ook de nieuwe Europese regels van EASA bevatten eisen voor XR.

Door , met de Airwork-redactie · op basis van 9 bronnenGepubliceerd vr 20 nov 2026, 00:34 · 4 min lezen
Helikoptersimulator met VR-bril op een bewegingsplatform in een hal, met een instructeursplek met beeldschermen ervoor
Een VR-simulator voor de Airbus H125-helikopter (archieffoto, 2022). Foto: Dgsdw via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
IN HET KORT
  • De FAA beschrijft in een informatiebulletin hoe een vluchtsimulator met een XR-bril kan worden gekwalificeerd.2
  • Dat geldt voorlopig alleen voor flight training devices voor helikopters, Level 4 tot en met 7, niet voor full flight simulators.2
  • Voor Level 6 en 7 moet de opleider aantonen dat de XR-simulator minstens even goed traint als een gewone simulator.2
  • EASA kwalificeerde in 2021 de eerste VR-simulator; het nieuwe Europese kader met eisen voor XR geldt vanaf 30 april 2028.345

Een simulator met een VR-bril kan in de Verenigde Staten meetellen in de pilotenopleiding, mits de FAA het apparaat kwalificeert 26. De Amerikaanse luchtvaartautoriteit beschrijft in informatiebulletin TSG IB 26-01 hoe opleiders een vluchtsimulator met extended reality (XR) kunnen laten goedkeuren 2. Volgens Flying Magazine is dat het eerste kader om XR in de pilotentraining in te passen 1. De richtlijnen gelden voorlopig alleen voor flight training devices voor helikopters, niet voor full flight simulators 2. Ook EASA maakt in nieuwe Europese regels ruimte voor XR 3.

Bril op, maar wel in een goedgekeurd apparaat

XR is volgens de FAA een verzamelnaam voor technieken met een bril op het hoofd: virtual reality (VR), augmented reality (AR) en mixed reality (MR) 2. Bij VR ziet de piloot alleen een computerbeeld, zowel buiten als in de cockpit. Bij MR zijn het uitzicht en delen van de cockpit virtueel, terwijl de piloot zijn eigen handen op echte knoppen en hendels ziet 2. Het bulletin gaat alleen over brillen in gekwalificeerde simulatoren. Een VR-set voor de klas of voor kennismaking met de cockpit valt er niet onder 2.

De FAA wil voorlopig alleen XR-simulatoren van het type flight training device (FTD) kwalificeren, op Level 4 tot en met Level 7 en voor training met één piloot 2. Een full flight simulator met XR valt er nog niet onder. Het bulletin richt zich eerst op helikopters. Simulatoren voor vliegtuigen en voor training met meer piloten wil de FAA later behandelen 2.

Bewijzen dat het even goed werkt

Voor Level 4 en 5 hoeft de cockpit geen exacte kopie van het toestel te zijn. Daarvoor is volgens de FAA naar verwachting geen formele afwijking van de regels nodig 2. Voor Level 6 en 7 moet de aanbieder wel een afwijking aanvragen. Hij moet dan aantonen dat de XR-simulator minstens even goed traint als een gewone simulator 2. De FAA schrijft dat er nog weinig onderzoek is naar hoe effectief deze techniek is, zeker voor het oefenen van manoeuvres die nu een simulator of het toestel zelf vereisen 2.

Daarom kan een opleider de XR-simulator stap voor stap invoeren. Eerst mag een deel van de trainingstijd erin, de rest blijft in een gewone simulator of in het toestel 2. De FAA raadt aan om groepen leerlingen met steeds meer XR-uren te vergelijken. Na de training legt elke groep een vaardigheidstoets af in een full flight simulator of in het toestel 2.

Misselijkheid blijft een aandachtspunt

Volgens de FAA kan training met XR vaker en heviger simulatorziekte geven dan training in een gewone simulator. In sommige studies had meer dan 20 procent van de deelnemers klachten. Bij een deel waren die zo erg dat ze eerder moesten stoppen 2. De FAA adviseert opleiders om leerlingen na een les te ondervragen met een standaardvragenlijst 2. Het bulletin raadt een vertraging van het beeld van minder dan 20 milliseconden aan en minstens 90 beelden per seconde 2.

Een onderzoeker van het Amerikaanse bedrijf Aptima, die aan de richtlijnen meewerkte, zegt tegen Flying Magazine dat klachten vooral voorkomen bij eenvoudigere brillen met een lage beeldfrequentie 1. Ook het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) onderzoekt deze zogenoemde cybersickness. Het NLR vergeleek daarvoor gewone VR, VR met een raster en mixed reality 9.

Leerlingen willen vooral vlieguren

Volgens de onderzoeker van Aptima kan XR de betrokkenheid en motivatie van leerlingen vergroten. Ook kunnen leerlingen onveilige situaties oefenen 1. Volgens Flying Magazine is de techniek veel goedkoper dan een full flight simulator of een flight training device. Daardoor kan ze volgens het blad passen bij vliegscholen zonder geld of ruimte voor zulke systemen 1. Over de reacties van leerlingen zegt de onderzoeker: "Leerlingen vinden het goed, maar ze willen zich richten op het halen van hun vlieguren" 1. Met de nieuwe richtlijnen kan XR volgens haar onderdeel worden van de voortgang in de opleiding 1.

Europa: eerste VR-simulator al in 2021

EASA kwalificeerde in april 2021 de eerste vluchtsimulator op basis van VR 5. Het ging om een simulator voor de Robinson R22, de helikopter die wereldwijd het meest wordt gebruikt voor de eerste opleiding van helikopterpiloten 5. Omdat het de eerste VR-simulator was, paste EASA speciale voorwaarden toe 5. Ook de FAA kwalificeerde in 2024 een VR-helikoptersimulator van hetzelfde bedrijf. Volgens fabrikant Loft Dynamics was dat de eerste in de Verenigde Staten 6.

In juli 2026 kondigde EASA een nieuw Europees kader voor vluchtsimulatoren aan, vastgelegd in verordening (EU) 2026/781 3. Simulatoren worden dan niet langer ingedeeld in vaste typen en niveaus, maar beoordeeld op wat ze technisch kunnen 3. Het kader bevat volgens EASA ook eisen en richtlijnen voor XR-toepassingen 3. Opleidingsorganisaties (ATO's) en maatschappijen kunnen per trainingsdoel het passende apparaat kiezen 4. De regels gelden vanaf 30 april 2028 4.

Luchtmacht krijgt VR-bril in de opleiding

In Nederland krijgt de luchtmacht een nieuwe opleiding voor militaire vliegers, met acht nieuwe lesvliegtuigen van het type Pilatus PC-7 MKX 7. Per competentie bekijkt de luchtmacht welk leermiddel het best past: simulator, VR-bril, vliegtuig of theorie 7. Er komt onder meer een XR-proceduretrainer. Met VR kunnen leerlingen virtueel rond het toestel lopen, checks doen en vluchten voorbereiden, ook vanuit huis 7. België en Frankrijk volgen later als klant van hetzelfde systeem 7.

KLM Cityhopper liet piloten in 2020 al een deel van de opleiding voor de Embraer 175 en 190 thuis doen met een VR-bril 8. Ze konden daarmee alle grondprocedures oefenen, van het starten van de motoren tot het blussen van een brand. Vliegen kon er nog niet mee 8.

STEL EEN VRAAG

Bronnen

  1. 1Flying Magazine · How Extended Reality Could Help Shape Pilot Training19 nov 2026
  2. 2FAA · TSG IB 26-01: Flight Simulation Training Device Qualification with Extended Reality Systems5 jun 2026
  3. 3EASA · EASA modernises flight simulation training devices’ rules to support innovation and future pilot training15 jul 2026
  4. 4EASA · Flight Simulation Training Devices (FSTD)
  5. 5EASA · EASA approves the first Virtual Reality (VR) based Flight Simulation Training Device26 apr 2021
  6. 6Loft Dynamics · Loft Dynamics becomes world’s first VR flight simulation training device to receive FAA qualification31 jul 2024
  7. 7Defensie · Nieuwe vleugels voor de luchtmacht18 mrt 2026
  8. 8NH Nieuws · Zelfs KLM-piloten kunnen nu 'thuiswerken': met VR de cockpit in28 okt 2020
  9. 9NLR · From cybersickness to effective training: exploring VR and MR1 dec 2025
WIJZIGINGENvr 20 nov 2026 · 00:34 · Gepubliceerd.Hoe wij werken

Praat mee

Reageren kan met een account; je volgt het gesprek daarna automatisch.

Nog geen reacties. Wat vind jij ervan?

Meer over opleiding en vliegscholen