In Taiwan wil het ministerie van Defensie ervaren vliegers van de luchtmacht tot hun 58e in dienst houden. Nu moeten luitenant-kolonels en kolonels de luchtmacht rond hun 48e of 52e verlaten, en veel van hen stappen eerder over naar een luchtvaartmaatschappij, waar ze tot hun 65e mogen vliegen. Het ministerie heeft het plan op 4 september ter goedkeuring voorgelegd aan het kabinet, de Executive Yuan; een besluit is er nog niet. Defensieminister Wellington Koo lichtte het voorstel op maandag 12 oktober toe in het parlement, tien dagen nadat de eerste twee van 66 nieuwe F-16 Block 70's in Taiwan waren geland.

Wat het plan inhoudt

Volgens de Taiwanese wet op de militaire dienst van officieren mag een luitenant-kolonel maximaal 26 jaar en een kolonel maximaal 30 jaar in actieve dienst blijven, gerekend vanaf de dag dat hij officier werd. Voor vliegers komt dat volgens het ministerie neer op een vertrek rond 48 en rond 52 jaar. Het plan zou 72 extra plaatsen vrijmaken voor luitenant-kolonels en kolonels die minstens veertien jaar dienen en als zeer ervaren gelden. Zij zouden hun rang houden, als ze dat willen tot hun 58e mogen blijven en dan niet meer onder de grens van 26 of 30 dienstjaren vallen. De plaatsen komen bovenop de bestaande formatie, zodat ze geen functies van andere officieren innemen.

De vliegers zouden worden geplaatst bij de operationele squadrons en bij de eenheden met de vliegtuigen voor regeringsvervoer. Commando- of staffuncties hoeven ze niet te vervullen. "Hun taak zou simpelweg vliegen zijn", zei Koo volgens de South China Morning Post. Ze moeten wel blijven voldoen aan de fysieke eisen, en ze houden hun vliegtoelage en de bonus voor langer dienen. Die bestaande bonus bedraagt volgens de Taiwanese nieuwssite NOWnews voor vliegers die na 14 en voor 30 dienstjaren blijven, afhankelijk van toestel en rang, 720.000 tot 1,44 miljoen Taiwanese dollar per jaar. Het ministerie heeft het kabinet gevraagd de tabellen voor die bonus en voor de vliegtoelage aan te passen. Volgens de South China Morning Post kost de regeling meer dan 40 miljoen Taiwanese dollar.

"Als ze tot 58 kunnen dienen, is het verschil met verkeersvliegers, die tot hun 65e kunnen vliegen, niet zo groot meer", zei Koo volgens de South China Morning Post en de Taiwanese publieke omroep PTS tegen de parlementsleden. In Taiwan wordt het plan de "Tom Cruise-clausule" genoemd, naar de film Top Gun: Maverick, waarin het personage van Tom Cruise na tientallen jaren nog altijd vliegt terwijl zijn jaargenoten allang generaal zijn. Opvallend is dat 58 in dezelfde wet al bestaat: het is de leeftijd waarop majoors, luitenant-kolonels en kolonels volgens artikel 5 definitief uit militaire dienst gaan.

Waarom de luchtmacht vliegers verliest

In zijn schriftelijke rapport aan het parlement schrijft het ministerie dat 87,8 procent van de vliegersplaatsen bij de luchtmacht bezet is. Volgens de South China Morning Post kan dat stijgen naar 91,3 procent als vliegers die nu in opleiding zijn in januari hun kwalificatie halen. Dit jaar gingen tot nu toe 57 vliegers met pensioen, volgens Koo ongeveer evenveel als in eerdere jaren, en allemaal hadden ze hun minimale diensttijd volgemaakt. Het probleem zit volgens het ministerie bij de ervaren vliegers: na het verlaten van de luchtmacht krijgen zij geen vliegtoelage meer, terwijl een verkeersvlieger tot zijn 65e kan werken. Daarom kiezen sommigen ervoor om te vertrekken zodra hun verplichte diensttijd erop zit of na twintig dienstjaren. Het ministerie wijst ook op het herstel van de luchtvaart na de pandemie en op de grote aantallen nieuwe verkeersvliegtuigen, waardoor maatschappijen veel meer vliegers werven. Volgens het ministerie hebben luchtmachten wereldwijd hiermee te maken.

Begin september waarschuwde de Taiwanese defensieonderzoeker Chieh Chung al voor een groeiende uitstroom. De luchtmacht rekent voor 2027 op 50,59 miljoen Taiwanese dollar aan boetes van officieren en onderofficieren die vertrekken voordat hun verplichte diensttijd voorbij is, ongeveer 2,5 keer zoveel als de 20,26 miljoen die voor 2025 was begroot. Omdat vliegers bij vroeg vertrek veel hogere boetes betalen dan andere militairen, wijst die stijging volgens Chieh waarschijnlijk op meer vliegers die vroeg vertrekken. Volgens hem wil de luchtmacht 107 vliegers toevoegen aan de nieuwe eenheid voor de F-16 Block 70's. Met de instroom van nieuwe leerling-vliegers is volgens het ministerie weinig mis: de werving van leerling-vliegers haalde in 2024, 2025 en 2026 respectievelijk 96,2, 112 en 98,6 procent.

De nieuwe F-16's

De Verenigde Staten keurden in 2019 de verkoop goed van 66 F-16C/D Block 70's met motoren, radars en andere uitrusting, voor een geschatte 8 miljard dollar. De levering zou in 2023 beginnen en in 2026 klaar zijn, maar door technische problemen liep die vertraging op. Op vrijdag 2 oktober landden de eerste twee toestellen, met de staartnummers 6727 en 6728, na een vlucht vanuit Hawaï met een tussenstop op Guam op Chihhang Air Base in het oosten van Taiwan, ongeveer een maand later dan verwacht. Ze komen bij het 7th Tactical Fighter Wing, dat op 1 december 2023 werd opgericht en in drie fasen squadrons krijgt. Vliegers en technici gaan daarvoor in groepen naar de Verenigde Staten voor hun omscholing.

Volgens Koo zijn 63 van de 66 toestellen in productie en zijn er zes in de fase van testvluchten. Naast de twee in Taiwan blijven er twee in de Verenigde Staten voor de opleiding en zitten er twee in de acceptatieprocedure. Hij hoopt dat er voor eind oktober meer toestellen in Taiwan aankomen, maar wilde volgens de South China Morning Post niet beloven dat alle 66 eind volgend jaar geleverd zijn.

Hoe zit dat in Nederland?

In Nederland is de leeftijdsgrens voor beroepsmilitairen gekoppeld aan de AOW-leeftijd. Volgens het Algemeen militair ambtenarenreglement krijgt een militair leeftijdsontslag vijf jaar voordat hij de pensioengerechtigde leeftijd (de AOW-leeftijd) bereikt. Voor wie tussen 1 januari 1961 en 30 september 1964 is geboren, ligt de AOW-leeftijd volgens de SVB op 67 jaar en 3 maanden, wat neerkomt op leeftijdsontslag rond 62 jaar en 3 maanden; voor jongere generaties is de AOW-leeftijd nog niet definitief vastgesteld. Militairen die voor 2017 in dienst kwamen en tussen 2023 en 2029 zestig worden, kunnen op aanvraag op hun zestigste vertrekken. Voor kolonels en hogere rangen geldt een datum die per persoon wordt bepaald, tussen vijf jaar voor de AOW-leeftijd en de AOW-leeftijd zelf.

Ook in Nederland stappen militaire vliegers over naar de burgerluchtvaart. KLM en Defensie spraken in juli 2025 af dat KLM-vliegers vrijwillig als reservist bij Defensie kunnen vliegen. Volgens een woordvoerder van Defensie gaat het om KLM-vliegers die eerder ervaring opdeden in een gevechtsvliegtuig. KLM stelt daarvoor de capaciteit van vijf voltijdbanen beschikbaar, te verdelen over een grotere groep vliegers; voorlopig gaat het om vliegers in instapfuncties bij KLM, die bijvoorbeeld regelmatig op de F-35 kunnen trainen. Eind september meldde Up in the Sky dat KLM en de Koninklijke Luchtmacht op vliegbasis Volkel een overeenkomst hebben getekend waarmee luchtmachtvliegers die bij KLM vliegen hun militaire vliegvaardigheid op peil kunnen houden.

Voor verkeersvliegers in de Europese Unie geldt dezelfde grens die Koo noemt: wie 65 is, mag niet meer als vlieger aan commercieel luchtvervoer deelnemen. Het Hof van Justitie van de EU oordeelde in 2017 in de zaak van een Lufthansa-gezagvoerder dat die grens geldig is, omdat ze de veiligheid van de burgerluchtvaart dient. Ook de internationale norm van de ICAO laat vliegers in een meerkoppige bemanning op internationale commerciële vluchten werken tot ze 65 zijn.

Meer over de militaire route lees je in onze antwoorden over de vliegeropleiding van Defensie, wat er na die opleiding komt en wat een vlieger bij Defensie verdient.