Een Boeing 737 van de Poolse luchtmacht met president Karol Nawrocki aan boord keerde vrijdag 30 oktober boven Spanje om 12. Het toestel was onderweg van Polen naar Dakar, de hoofdstad van Senegal 13. Nawrocki brak de reis af vanwege de gebeurtenissen rond het Constitutioneel Tribunaal in Warschau, waar die avond de president van het hof was geschorst en de politie bij het gebouw stond 14. Rond 21.40 uur Poolse tijd landde het toestel met de president weer in Warschau 1.

Twee regeringstoestellen keerden om boven Spanje

Die middag vertrokken twee Boeing 737-800's van de Poolse luchtmacht uit Warschau naar het zuidwesten: de 0112 met roepnaam PLF101 en de 0111 met roepnaam PLF120 56. De 0112 steeg om 15.04 uur Poolse tijd op van het vliegveld Warschau Chopin. De route liep over Tsjechië, Oostenrijk, Noord-Italië en Zuid-Frankrijk, daarna over de Middellandse Zee naar Catalonië en vervolgens zuidwestwaarts over Spanje, op een kruishoogte van 34.000 tot 35.000 voet 5. Tussen 18.01 en 18.05 uur Poolse tijd keerde de 737 boven zee voor de kust bij Málaga in een bocht van ongeveer 180 graden om en zette koers terug naar het noordoosten. Het omkeerpunt lag in rechte lijn op ruim 2.600 kilometer van Warschau. De transponder zond geen noodcode uit. Om 21.42 uur stond de 0112 weer aan de grond in Warschau, na 6 uur en 38 minuten in de lucht 5.

De 0111 steeg veertien minuten later op. Dat toestel keerde tussen 18.04 en 18.07 uur Poolse tijd boven Andalusië op dezelfde manier om en landde om 21.31 uur in Warschau 6.

Na de berichten over de schorsing meldde Nawrocki op X dat hij de reis afbrak. "Op een moment als dit moet de president in Polen zijn. Ik breek de vlucht naar Senegal af. Ik keer terug", schreef hij 31.

Regeringsvloot van de 1e Basis voor Luchttransport

De Poolse regeringstoestellen zijn militaire vliegtuigen van de 1e Basis voor Luchttransport (1. Baza Lotnictwa Transportowego) in Warschau 78. Polen sloot op 31 maart 2017 een contract met Boeing voor drie Boeing 737's voor het vervoer van regeringsleiders en andere hoogwaardigheidsbekleders 8. De 0111 kreeg de naam "Roman Dmowski" en kwam op 7 oktober 2021 aan bij de basis 7. De 0112 "Ignacy Jan Paderewski" landde ruim drie weken later op het vliegveld Warschau Chopin (Okęcie) 8.

Beide toestellen zijn uitgevoerd als Boeing Business Jet. De 0111 heeft een aparte salon voor het staatshoofd met plaats voor vier passagiers, een VIP-gedeelte voor twee personen, twaalf stoelen in businessclass en achtenveertig in economyclass 7. De toestellen dienen ook als vliegende commandopost voor de staatsleiding. Daarvoor hebben ze versleutelde radio- en satellietverbindingen, het militaire navigatiesysteem TACAN en vriend-of-vijandherkenning (IFF mode 5) aan boord 8. Daarnaast heeft de basis twee kleinere Gulfstream G550's voor VIP-vervoer 8.

Schorsing bij het Constitutioneel Tribunaal

Rond 18.00 uur Poolse tijd verscheen op de website van het tribunaal het bericht dat Bogdan Święczkowski, de president van het hof, was geschorst 9. Ook vicepresident Bartłomiej Sochański werd geschorst. Het besluit kwam van rechter Anna Korwin-Piotrowska, de rechter met de langste staat van dienst bij het hof 104. Volgens de politie volgde de inzet van agenten bij het gebouw onder meer op een brief van Korwin-Piotrowska over mogelijk gevaar voor rechters en medewerkers 10. Het officiële X-account van het tribunaal noemde de gang van zaken een staatsgreep 4. Premier Donald Tusk schreef dat het herstel van de rechtsstaat de plicht van zijn regering is 3. Over de rechters van het tribunaal bestaat al jaren een conflict tussen de regering van Tusk en oppositiepartij PiS, die van 2015 tot 2023 regeerde 9.

In Dakar zou Nawrocki zaterdag de opening van de vierde zomereditie van de Olympische Jeugdspelen bijwonen en spreken op een top over sport en ontwikkeling. Voor zondag stond een gesprek met de Senegalese president Bassirou Diomaye Faye op het programma 3. Volgens zijn kabinetschef Paweł Szefernaker zou Nawrocki na zijn terugkeer Zbigniew Kapiński ontmoeten, de president van het Poolse Hooggerechtshof 12. In de nacht van vrijdag op zaterdag ging Nawrocki samen met Kapiński het gebouw van het tribunaal binnen, meldde Szefernaker op X 4.

Toestemming nodig voor militaire toestellen

Het Verdrag van Chicago, het basisverdrag van de internationale burgerluchtvaart, geldt niet voor staatsluchtvaartuigen. Het verdrag rekent toestellen in militaire dienst uitdrukkelijk tot de staatsluchtvaartuigen 11. De Poolse regeringstoestellen zijn militaire vliegtuigen van de luchtmacht 7. Artikel 3 van het verdrag bepaalt dat een staatsluchtvaartuig alleen boven een ander land mag vliegen of er mag landen als het daar toestemming voor heeft, via een bijzondere overeenkomst of op een andere manier. Het toestel moet zich dan aan de voorwaarden van die toestemming houden 11.

Zo'n toestemming om over een land te vliegen of er te landen heet een diplomatieke vliegvergunning (diplomatic clearance) 12.