Wie met KLM binnen Europa vliegt, krijgt sinds zondag 25 oktober in de Economy Class geen gratis broodje kaas, biertje of wijntje meer. Op die dag ging Grand Café KLM van start, het nieuwe cateringconcept voor Europese vluchten 12. Gratis blijven koffie, thee, water, jus d'orange en een stroopwafel 3. Op vluchten korter dan een uur zijn dat alleen water en een stroopwafel 45. Op de menukaart staat het broodje kaas nu voor 6 euro, een Heineken voor 5 euro en een flesje wijn voor 7 euro 46.

De Telegraaf beschreef op 25 oktober de eerste reacties onder de kop "Betalen voor broodje en biertje bij KLM nog niet bij iedereen geland: ‘Moeten even de ketchup zien te vinden’". Volgens de krant stapt KLM over op "betaalde catering met duurdere drankjes en meer keuze aan boord" 7.

Wat er verandert aan boord

KLM kondigde Grand Café KLM op 10 augustus aan. Passagiers kunnen voor de vlucht een maaltijd bestellen, zoals een pokébowl of een caesarsalade, of aan boord iets kiezen van de menukaart 3. "Passagiers krijgen meer keuze, meer flexibiliteit en een aanbod dat beter aansluit bij uiteenlopende behoeften", zegt Bas Gerressen, EVP Inflight Services van KLM 3. Het gratis broodje kaas, dat tot nu toe op langere Europese vluchten werd uitgedeeld, verdwijnt. Ook bier en wijn zijn niet meer gratis 8.

KLM zegt daarmee aan te sluiten bij een bredere ontwikkeling onder Europese full-service luchtvaartmaatschappijen 3. In een toelichting noemt de maatschappij ook de verspilling: zo'n 25 tot 30 procent van de broodjes werd niet opgegeten 1. Al in oktober 2024 maakte KLM bekend de catering in Europa te gaan onderzoeken, met als doel uiteindelijk minstens 100 miljoen euro per jaar aan extra inkomsten 9. Sindsdien hield KLM meerdere testrondes op verschillende bestemmingen 3.

Wat het kost

Op de menukaart van Grand Café KLM kost het broodje kaas met Beemster 6 euro. Een wrap met zalm en ei, een flatbread met kip en tzatziki, een croque monsieur en een tapasbox kosten elk 7 euro. Een blikje Coca-Cola of appelsap kost 3,25 euro, een Heineken of Heineken 0.0 5 euro, een flesje rode wijn van 187 milliliter 7 euro en een prosecco 8 euro 4. Wie een groot hapje met een frisdrank combineert, krijgt een euro korting 4.

Vooraf bestellen kan via Mijn Reis in de app of op de website. Een caesarsalade met kip kost dan 12,50 euro, een pokébowl met zalm 14,50 euro en pannenkoeken 13,50 euro. Vanaf Amsterdam kan dat tot 24 uur voor vertrek, op vluchten naar Amsterdam tot 36 uur ervoor 4. Volgens KLM zijn de prijzen "marktconform". "We hebben gekeken naar andere luchtvaartmaatschappijen en prijzen op luchthavens", zei een woordvoerder in augustus tegen De Telegraaf 6.

Niet op elke vlucht hetzelfde

KLM stemt het aanbod af op de lengte van de vlucht en de tijd die de crew heeft voor de service 1. Vooraf een maaltijd bestellen kan op vluchten langer dan 75 minuten. Alleen op de langste routes is ook de volledige menukaart aan boord te koop 1. Op de menukaart staan ruim vijftig bestemmingen waarop dat geldt, van Barcelona, Rome en Lissabon tot Stockholm, Wenen en Istanbul 4. Korte vluchten zoals naar Londen, Parijs en Frankfurt staan niet in die lijst 4.

KLM noemt het nieuwe aanbod een startpunt. De maatschappij volgt hoe het in de praktijk werkt en verzamelt daarvoor feedback van passagiers en crew 1. Op intercontinentale vluchten blijven eten en drinken inbegrepen 6.

Wat het betekent voor de crew

Voor het cabinepersoneel komt er met de verkoop een taak bij. Betalen kan aan boord alleen met een betaalpas of creditcard, contant geld accepteert KLM niet 4. Leden van Flying Blue kunnen ook met miles betalen. Ze laten de QR-code in de KLM-app zien en een crewlid scant die 4. Sommige producten moeten worden opgewarmd. De menukaart vraagt passagiers daarom om geduld 4. De croque monsieur kan alleen worden geserveerd op vluchten met een oven aan boord 6. Alcohol schenkt de crew niet aan passagiers onder de 18 jaar en de crew mag alcohol weigeren 4.

De vakbond VNC meldde in het verslag van het cabineoverleg van augustus: "Buy on Board gaat volgens de huidige planning op 25 oktober live op Europa." 2 Een inhoudelijk standpunt over de verkoop aan boord of de werkdruk vonden wij op de websites van VNC, FNV Cabine en De Unie niet. Hoe KLM de crew op de verkoop heeft voorbereid, heeft de maatschappij niet naar buiten gebracht.

Wie cabin crew wil worden, kent verkopen aan boord al van maatschappijen als Transavia, Ryanair en easyJet, waar passagiers al langer betalen voor eten en drinken 8. De veiligheidstaak blijft de kern van het werk. Lees daarover ook: Hoe wordt het minimumaantal cabin crew aan boord bepaald?

Hoe andere maatschappijen het doen

Met het betaalde aanbod volgt KLM onder meer SAS, British Airways en Lufthansa 8. Bij Lufthansa krijgt iedere passagier op Europese vluchten van minstens 35 minuten een flesje water en een chocolaatje. Op vluchten vanaf 45 minuten kun je tegen betaling een maaltijd vooraf bestellen. Vanaf 70 minuten verkoopt de crew het hele assortiment aan boord, te betalen met kaart, Apple Pay of Google Pay 10.

British Airways geeft in de Euro Traveller een gratis flesje water en een snack en verkoopt daarnaast maaltijden die je vooraf bestelt via de Speedbird Café 11. Bij dochter BA Euroflyer op Gatwick kunnen passagiers sinds 2023 ook vers eten aan boord kopen zonder het vooraf te bestellen 12.

De catering bij KLM in beweging

Ook achter de schermen verandert de catering. Qizini in Alphen aan den Rijn levert vanaf oktober producten voor Grand Café KLM, schreef KLM-topvrouw Marjan Rintel in september na een bezoek aan het bedrijf 13. "Daarom blijven we verbeteren en variëren, zodat onze passagiers aan boord echt iets te kiezen hebben", schreef ze 13. Eerder dit jaar volgde de verkoop van 75 procent van KLM Catering Services aan gategroup. Onlangs testte ze aan boord het nieuwe aanbod op intercontinentale vluchten, toen ze zelf meewerkte op een vlucht naar Johannesburg.

KLM presenteert de verandering als meer keuze en comfort, naast nieuwe A321neo- en Embraer 195-E2-toestellen en gratis wifi op Europese vluchten 314. De invoering valt in een periode van de financiële druk op KLM.