Het Amerikaanse ministerie van Transport (DOT) heeft KLM een boete van 320.000 dollar opgelegd, omgerekend ongeveer 285.000 euro 12. KLM vloog tussen januari 2022 en mei 2025 meer dan honderd keer door het luchtruim boven Irak op een hoogte die voor Amerikaanse maatschappijen verboden is, terwijl op die vluchten ook de code van Delta Air Lines stond 3. Ook zustermaatschappij Air France is beboet, met 105.000 dollar 1. KLM zegt dat de bemanningen alleen de instructies van de Iraakse luchtverkeersleiding opvolgden 3.

Niet de FAA, maar het ministerie legt de boete op

Het verbod zelf komt van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA. Die verbiedt Amerikaanse maatschappijen, Amerikaanse vliegers en vliegtuigen met een Amerikaanse registratie om in de Baghdad Flight Information Region (ORBB) lager te vliegen dan vliegniveau 320, ongeveer 32.000 voet 4. Dat staat in Special Federal Aviation Regulation 77 (SFAR 77). De FAA paste die regel op 16 oktober 2020 aan en heeft hem inmiddels verlengd tot 26 oktober 2027 45.

KLM is een buitenlandse maatschappij en valt daar op zichzelf niet onder. De boete loopt via een andere route. Wie als buitenlandse maatschappij de code van een Amerikaanse partner op een vlucht wil zetten, heeft daarvoor toestemming van het DOT nodig. In de vergunning die KLM daarvoor in 2006 kreeg, staat de voorwaarde dat de code van de Amerikaanse partner niet mee mag op een vlucht die luchtruim binnenvliegt waarvoor de FAA een vliegverbod heeft afgegeven 3. Door het verbod te negeren, overtrad KLM volgens het ministerie de voorwaarden van die vergunning. Daarmee voerde het internationaal luchtvervoer uit zonder geldige toestemming, in strijd met artikel 41301 van titel 49 van de Amerikaanse wet 3. Het onderzoek werd gedaan door het Office of Aviation Consumer Protection van het DOT 1.

Kort gezegd: het verbod hangt niet aan het vliegtuig of de bemanning, maar aan de code op het ticket. Zodra er een DL-vluchtnummer op een KLM-vlucht staat, gelden de Amerikaanse verboden voor dat deel van de route 3.

Wat er in de schikking staat

KLM heeft ingestemd met een zogenoemde consent order, een schikking om een rechtszaak te voorkomen 3. Het ministerie beveelt KLM om verdere overtredingen te staken en legt een boete van 320.000 dollar op. Daarvan moet 200.000 dollar binnen zestig dagen worden betaald. De overige 120.000 dollar hoeft KLM alleen te betalen als het binnen een jaar opnieuw de fout in gaat 3. Air France sloot een vergelijkbare schikking voor meer dan dertig vluchten tussen april 2022 en november 2025 6. Samen gaat het om 425.000 dollar, waarvan 265.000 dollar direct betaald moet worden 17.

Minister van Transport Sean Duffy liet in een verklaring weten: "Onder de regering-Trump is het volgen van onze veiligheidsregels niet vrijblijvend als je met een Amerikaanse code vliegt. We aarzelen niet om elke maatschappij die zich niet aan de regels houdt ter verantwoording te roepen. De veiligheid van passagiers gaat voor, zonder uitzonderingen" 1.

Twee lezingen: de verkeersleiding of de planning

Volgens het besluit had KLM gepland om de vluchten boven vliegniveau 320 uit te voeren. Door ander verkeer gaf de lokale luchtverkeersleiding de bemanningen echter opdracht om te dalen, of weigerde zij een klim 3. De bemanningen volgden die instructies zonder af te wijken, zoals zij wettelijk verplicht waren, stelt KLM. Zodra de verkeersleiding toestemming gaf, klommen de toestellen weer naar vliegniveau 320 of hoger. Passagiers en bemanning zijn volgens KLM op geen enkel moment in gevaar geweest 3.

KLM vindt dat deze vluchten onder de uitzondering voor noodsituaties in SFAR 77 vallen, omdat het weigeren van een instructie van de verkeersleiding zelf een veiligheidsrisico is 3. Die uitzondering bestaat: in een noodsituatie die om een onmiddellijke beslissing vraagt, mag de gezagvoerder van het verbod afwijken voor zover die noodsituatie dat vereist 4. Air France voert precies hetzelfde verweer 6.

Tegenover de NOS zei een woordvoerder van KLM: "We blijven ons inzetten om alle toepasselijke luchtvaartregelgeving na te leven". Volgens hem "hebben Air France en KLM maatregelen genomen om de naleving van luchtruimbeperkingen voor de toekomst te versterken" 8.

Het DOT is het niet met KLM eens. Het ministerie benadrukt dat het de bemanningen niet bestraft voor het opvolgen van instructies in de lucht 3. De boete gaat over iets anders: dat KLM drie jaar lang geen preventieve maatregelen nam, zoals een andere route kiezen of de DL-code van de vlucht halen. KLM wist volgens het ministerie, of had moeten weten, dat de verkeersleiding toestellen in dat gebied steeds opnieuw onder vliegniveau 320 stuurde 3.

Het beroep op de noodsituatie gaat volgens het DOT daarom niet op. Ook als de verkeersleiding elke vlucht bij het binnenvliegen van de FIR Baghdad onder vliegniveau 320 liet vliegen, had KLM na de eerste keren op die route kunnen voorzien dat het zo zou blijven. Dan had KLM vooraf kunnen ingrijpen 3.

Waarom Irak een risicogebied is

De FAA onderbouwde het verbod in 2020 met aanvallen van milities die met Iran verbonden zijn op Amerikaanse doelen in Irak, waaronder raketinslagen bij Baghdad International Airport. Zulke groepen beschikken over luchtafweer, zoals schoudervuurwapens (MANPADS) 4. De FAA wees ook op grensoverschrijdende aanvallen door Iran en Turkije zonder waarschuwing en op GPS-storing. In zo'n complexe situatie is het lastig om militaire activiteit te scheiden van burgerluchtvaart, waardoor het risico groeit dat een burgertoestel door een misrekening of een verwisseling wordt neergeschoten 4.

Bij de verlenging in 2024 noemde de FAA opnieuw de activiteiten van die milities en militaire operaties van derden die waarschijnlijk niet worden afgestemd met de burgerluchtvaart. In april 2024 vlogen Iraanse kruisraketten, ballistische raketten en drones op weg naar Israël door de FIR Baghdad 5.

Europese maatschappijen krijgen hun waarschuwingen van het Europese luchtvaartagentschap EASA, via een Conflict Zone Information Bulletin (CZIB). Zo'n bulletin is een aanbeveling, geen verbod. De Europese waarschuwing voor Irak bestaat sinds 2017. In de versie van oktober 2025 adviseerde EASA om niet onder vliegniveau 320 te vliegen, vanwege een hoog risico dat een burgertoestel wordt aangezien voor een ander doel of zelfs bewust wordt beschoten 9.

Na de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran van 28 februari 2026 en de Iraanse vergeldingsacties ging EASA verder. Sinds 8 juli 2026 luidt het advies om op geen enkele hoogte in de FIR Baghdad te vliegen. Ondanks het tijdelijke bestand tussen de Verenigde Staten en Iran blijft het Iraakse luchtruim volgens EASA geraakt door drone- en raketaanvallen, luchtafweer en gewapende groepen. De huidige versie geldt tot 16 november 2026 10. Ook KLM past zijn netwerk in de regio aan: lees hoe KLM tot en met 31 oktober niet naar Riyad en Dammam vliegt.

Sinds MH17: wie beslist over de route?

In Nederland ligt het onderwerp gevoelig sinds het neerschieten van vlucht MH17 boven Oost-Oekraïne op 17 juli 2014. KLM was codeshare-partner op die vlucht van Malaysia Airlines 11. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) stelde in 2015 vast dat Oekraïne alleen de lagere hoogtes had afgesloten, terwijl er genoeg reden was om het hele luchtruim boven het oosten van het land te sluiten. Volgens de raad gingen maatschappijen ervan uit dat open luchtruim veilig was, en is boven een conflictgebied een extra risicoanalyse nodig 11.

In 2021 adviseerde de OVV het kabinet om een wettelijke grondslag te overwegen om Nederlandse maatschappijen te adviseren en in het uiterste geval een vliegverbod op te leggen 12. Het kabinet koos daar niet voor. De bestaande samenwerking tussen overheid en maatschappijen werkt volgens het kabinet snel en goed 13. Die lijn hield het kabinet in september 2025 vast, met een sterke voorkeur voor een Europese aanpak via de CZIB's van EASA 14.

Hoe werkt het dan wel? Sinds 2016 delen de overheid, KLM, TUIfly, Corendon en de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers dreigingsinformatie via een convenant, dat in 2022 voor onbepaalde tijd is verlengd 14. In een expertgroep kan ook vertrouwelijke informatie worden gedeeld. De maatschappijen bepalen daarna zelf hun route en zijn zelf verantwoordelijk voor de risicoanalyse 14. Die analyse is onderdeel van het veiligheidsmanagementsysteem. Sinds 2023 controleert de ILT-Luchtvaartautoriteit achteraf of maatschappijen hun risicoanalyses over vliegroutes zorgvuldig hebben gemaakt 14. Uit eerder onderzoek van de inspectie in 2020 bleek dat maatschappijen voldoende oog hebben voor de risico's van vliegen over conflictgebieden 15. Volgens het kabinet besluiten maatschappijen bij twijfel nu ook vaker om een conflictgebied tijdelijk te mijden 14. Meer over die afweging lees je in hoe maatschappijen omgaan met het overvliegen van risicovol luchtruim.

KLM is niet de eerste

Het DOT beboette eerder andere buitenlandse maatschappijen om dezelfde reden. Emirates kreeg in oktober 2020 een boete van 400.000 dollar, omdat het in juli 2019 negentien dagen lang vluchten met de code van JetBlue over delen van Iran vloog 16. In juni 2024 volgde een boete van 1,8 miljoen dollar voor Emirates, voor vluchten met de JetBlue-code in verboden luchtruim tussen december 2021 en augustus 2022. Dat gold ook als overtreding van de eerdere schikking 17. In september 2024 kreeg Air Canada een boete van 250.000 dollar voor vluchten met een code van United Airlines tussen de Verenigde Arabische Emiraten en Toronto. Air Canada sprak van korte, ongeplande incidenten, onder meer door beperkingen van de verkeersleiding en een groter toestel dat meer tijd nodig had om te klimmen 18.

Wat betekent dit voor piloten?

Voor wie piloot wil worden, laat deze zaak zien dat een vliegplan meer is dan de kortste route. Een route moet passen bij de regels van het land dat je overvliegt, bij de waarschuwingen van EASA, bij de eigen risicoanalyse van de maatschappij en, bij een codeshare, ook bij de regels van het land van de partner 39. Het ministerie verwacht dat een maatschappij de route of de code aanpast als de verkeersleiding toestellen in een gebied steeds onder een veilige hoogte stuurt 3. Dat is een afweging voor de planning op de grond, vóór vertrek.

In de cockpit draait het om de bevoegdheden van de gezagvoerder. Volgens de Europese regels is de gezagvoerder verantwoordelijk voor de veiligheid van het toestel en iedereen aan boord. In een noodsituatie die om een onmiddellijke beslissing vraagt, mag hij of zij in het belang van de veiligheid van regels en procedures afwijken 19. Of een instructie om te dalen in een gebied met een hoogtebeperking zo'n noodsituatie is, is precies waar KLM en het DOT van mening verschillen 3.

Deze onderwerpen komen terug in de ATPL-theorie. Oefen de regels in Air Law, de routeplanning in Flight Planning en de procedures van een maatschappij in Operational Procedures. Wil je zelf bij KLM aan de slag, lees dan wat de eisen zijn om piloot bij KLM te worden, hoe een carrière als piloot bij KLM eruitziet of bereid je voor met oefenen voor de selectie van de KLM Flight Academy.