De golf van valse bommeldingen die vorige week vluchten in heel Europa trof, heeft woensdag 11 november scholen bereikt. In Italië zijn volgens onderwijsminister Giuseppe Valditara 312 scholen ontruimd na dreigmails 3. Ook scholen in Schotland, Noord-Ierland en Ierland kregen zulke mails 32. Er zijn geen verdachte voorwerpen gevonden 3.

Dezelfde dag overleggen veiligheidsexperts van de EU-lidstaten in Brussel over de bommeldingen tegen vluchten. De Europese Commissie zit het overleg voor. Ook Noorwegen, Zwitserland en IJsland schuiven aan 4. Tussen 5 en 6 november kregen ook twee KLM-vluchten, een vertrek van Schiphol naar Praag en twee Belgische luchthavens met valse meldingen te maken.

Dreigmails aan scholen in Italië en het Verenigd Koninkrijk

De mails aan de Italiaanse scholen kwamen woensdag kort voor 10.00 uur binnen 2. Ze waren volgens een kopie die Reuters inzag ondertekend door "Mikhail Andropov, leader of the Vilayat of Misoginistan". Volgens Reuters eiste dezelfde afzender vorige vrijdag ook bommeldingen op die per e-mail naar redacties in Ierland en Bulgarije waren gestuurd 2. Die naam stond ook in een dreiging aan de Bulgaarse zender Nova TV 14.

Premier Giorgia Meloni zei dat controles geen aanwijzing gaven voor "een concreet gevaar". Volgens haar lijken de meldingen bedoeld om alarm te zaaien 1. Minister van Defensie Guido Crosetto waarschuwde dat iedereen zo'n mail kan sturen naar "een school, een kinderdagverblijf of een luchtvaartmaatschappij" 1. Police Scotland behandelt de mail als een hoax die van buiten het Verenigd Koninkrijk kwam 2. De politie in Noord-Ierland doet "dringend onderzoek" naar een dreigmail aan honderden scholen 3.

35 toestellen, 20 luchthavens in 16 landen

Volgens Eurocontrol kregen vorige week minstens 35 vliegtuigen een bommelding. Het ging om 20 luchthavens in 16 landen, waaronder België 4. Op elk van de drie dagen met meldingen ging het om minder dan 0,5 procent van de Europese vluchten. De meldingen hadden volgens Eurocontrol geen effect op de vertraging in het Europese luchtverkeersnetwerk 4. Wel kost elk incident gemiddeld 55.000 euro, blijkt uit cijfers van Eurocontrol 4.

Eurocommissaris voor Transport Apostolos Tzitzikostas zei dinsdag dat er die dag geen nieuwe incidenten waren. "Als het nodig is, grijpen we op elk moment in", zei hij. Het waarschuwingsniveau is volgens hem sinds vorige week elke dag hoog gebleven 5. Vorige week zei hij al dat het Europese mechanisme voor het delen van informatie over luchtvaartbeveiliging is geactiveerd 16.

Twee KLM-vluchten en een aanhouding op Schiphol

Op donderdag 5 november kreeg KLM rond 19.30 uur een bommelding voor KL461 van Amsterdam naar Tel Aviv, vlak voor de tussenstop in Boekarest. Alle 52 passagiers en zes bemanningsleden verlieten het toestel daar veilig 6. Een team van de Roemeense inlichtingendienst SRI vond geen explosieven 7. Daarna ontstond tijdens het taxiën een technisch probleem en werd de vlucht geannuleerd. Volgens KLM stond dat los van de bommelding 8. Meer lees je in ons artikel over KL461.

Een dag later gold een bommelding voor KL1352 van Praag naar Amsterdam. Het toestel landde om 10.25 uur op Schiphol. Passagiers en bemanning gingen onder begeleiding van de Koninklijke Marechaussee van boord. De marechaussee doorzocht het toestel en vond geen explosieven 8. Het was een van negen vluchten in Praag die die ochtend werden genoemd, schreven we eerder.

Op donderdagavond hield de marechaussee op Schiphol een 45-jarige Tsjechische man aan. Hij wordt ervan verdacht bij de gate mondeling een valse bommelding te hebben gedaan over de vlucht naar Praag waarvoor hij zelf een ticket had. Het toestel vertrok met enige vertraging 9. De man is vrijdagmiddag vrijgelaten. Of hij wordt vervolgd, is niet bekend 9. Hij is niet veroordeeld en geldt als onschuldig zolang een rechter niet anders beslist. Of zijn melding verband houdt met de andere bommeldingen, is niet duidelijk 15. De aanhouding op Schiphol beschreven we eerder.

Zaventem en Charleroi

In België landde op 5 november een LOT-toestel uit Warschau veilig in Zaventem na een bommelding. De federale politie maakte een risicoanalyse. Extra maatregelen bleken volgens de persdienst van Brussels Airport niet nodig. De politie onderzoekt of er een verband is met eerdere, vergelijkbare incidenten 11. Dezelfde dag vond het personeel kort na 13.13 uur het woord "bomb" in het toilet van een Ryanair-toestel tussen Pescara en Charleroi. De luchthaven richtte een crisiscel op. Passagiers werden één voor één gecontroleerd, met speurhonden. Het toestel bleek veilig 1211. Een dag later begeleidden Hongaarse straaljagers een Wizz Air-vlucht van Brussel naar Sofia na een dreiging 13. Hoe een Belgische gezagvoerder zulke meldingen beleeft, lees je in het interview met een gezagvoerder van BeCA.

NCTV: "opvallend"

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) weet niet waar de meldingen vandaan komen. "Het aantal bommeldingen zo kort achter elkaar is opvallend en heeft de bijzondere aandacht van de NCTV", zei een woordvoerder. "Het is helaas niet te voorkomen dat dergelijke meldingen worden gedaan." Volgens de NCTV hebben luchtvaartmaatschappijen speciale procedures voor zulke meldingen, die altijd serieus moeten worden genomen 6.

Gaat een dreiging over een toestel dat naar Schiphol vliegt, dan starten de autoriteiten volgens de marechaussee meteen alle procedures, ook als nog niet duidelijk is of de dreiging echt is. Elke melding wordt "uiterst serieus" genomen. De marechaussee onderzoekt ook de bron van een melding om in te schatten hoe reëel die is 10.

Wie zit erachter?

Geen enkele overheid heeft de bommeldingen aan een groep of staat toegeschreven. Er is ook geen bewijs dat een regering erachter zit 153. De Ierse regering noemde het vorige week "waarschijnlijk dat dit een gecoördineerde campagne van ontwrichting is" 14. Moskou ontkent betrokkenheid bij de bommeldingen tegen vluchten 13. De Deense militaire inlichtingendienst waarschuwde in september al dat Rusland zijn hybride campagne in Europa zou kunnen opvoeren 13. Euronews schrijft dat de golf van incidenten tot waarschuwingen voor hybride oorlogvoering heeft geleid 1.

De e-mail die vorige week bij de luchthavens van Rome binnenkwam, kwam volgens AP van een groep die zichzelf antifeministisch noemt en zich richtte tegen een "feministisch regime" 15. Of die mail en de mails aan de scholen van dezelfde afzender komen, hebben de autoriteiten niet bevestigd. Alle artikelen over de reeks staan in het dossier over de bommeldingen. Over de kritiek van piloten op militaire intercepties schreven we dit artikel.