De Verenigde Staten hebben in september alle overgebleven Iraanse luchtvaartmaatschappijen op de sanctielijst gezet, maar minstens één Boeing 777 van Mahan Air vliegt nog steeds lange internationale routes. Volgens The New York Times gaat het om de EP-MTE, een 23 jaar oude Boeing 777-200ER die sinds eind augustus van Teheran naar Ho Chi Minh-stad in Vietnam vliegt. Het toestel staat sinds april zelf als Mahan-bezit op de Amerikaanse sanctielijst.

Het verhaal van dit ene vliegtuig laat zien hoe ver de Amerikaanse sancties reiken en waar ze ophouden. Washington kan banken, leveranciers en luchthavens buiten Iran onder druk zetten, maar een toestel dat al in Iran staat en naar bevriende of neutrale landen vliegt, blijkt daarmee niet automatisch aan de grond te staan. Eerder schreef Airwork over de EASA-waarschuwing voor burgerluchtvaart boven Iran en over de gevolgen van de Iran-oorlog voor Lufthansa.

Van Singapore Airlines via Madagaskar naar Iran

De EP-MTE begon zijn loopbaan begin jaren 2000 bij Singapore Airlines en vloog daarna voor de Thaise budgetmaatschappij NokScoot, die tijdens de coronacrisis failliet ging. Het toestel stond vervolgens jarenlang opgeslagen in de Australische woestijn bij Alice Springs, samen met vier zustertoestellen. Dat melden The New York Times en het Britse luchtvaartplatform The Aviation Hub.

De vijf 777's kregen op 17 januari 2025 tijdelijke registraties uit Madagaskar op naam van een onbekende start-up, Udaan Aviation. Via China en Cambodja vlogen ze op 15 juli 2025 vanaf Siem Reap richting Iran, waar ze op verschillende vliegvelden landden. In Madagaskar staan sinds 22 september 33 verdachten terecht voor het afgeven en vervalsen van de papieren waarmee de toestellen konden vliegen. De aanklacht omvat onder meer corruptie, valsheid in geschrifte en witwassen, meldt Air Journal.

Bij Mahan Air kreeg het toestel de registratie EP-MTE. Op 21 april 2026 merkte het Amerikaanse ministerie van Financiën (OFAC) de EP-MTE en zusterschip EP-MTB aan als eigendom van Mahan Air. Daarmee is elke transactie met deze toestellen voor Amerikaanse personen en bedrijven verboden, en lopen buitenlandse partijen die eraan meewerken het risico zelf op de lijst te komen.

Sancties tegen alle Iraanse maatschappijen

Op 8 september zette OFAC 27 Iraanse luchtvaartmaatschappijen op de sanctielijst, waaronder Iran Air Tour, Iran Aseman Airlines, Qeshm Air en Kish Airlines. Mahan Air staat er al sinds 2011 op, omdat het volgens Washington wapens en personeel vervoert voor de Quds-eenheid van de Iraanse Revolutionaire Garde. Tegelijk trok OFAC drie vergunningen in, onder meer voor overvluchten en voor buitenlandse maatschappijen die met Amerikaanse toestellen naar Iran vlogen.

"Laat dit een waarschuwing zijn voor iedereen die zaken doet met de overgebleven Iraanse luchtvaartmaatschappijen, die we vandaag allemaal hebben gesanctioneerd: u loopt het risico van het wereldwijde financiële systeem te worden afgesloten", zei minister van Financiën Scott Bessent bij de bekendmaking.

In dezelfde ronde maakte OFAC bekend dat Mahan Air deze zomer nog minstens drie andere Boeing 777's ontving, die via de Verenigde Arabische Emiraten en Oman naar Iran gingen. Het Emiraatse ECT Aviation Support en het Turkse Sky Phoenix fungeerden volgens het ministerie als tussenpersonen. De toestellen kwamen uit een uitgefaseerde vloot en kregen bij ECT tijdelijke registraties. Luchtvaartmedia melden dat het gaat om voormalige 777's van Saudia; het ministerie zelf noemt geen eerdere eigenaar.

Op 21 september ging Bessent een stap verder. Luchthavens, brandstofleveranciers en andere bedrijven die Iraanse maatschappijen na 23 september nog zouden bedienen, liepen volgens hem het risico de toegang tot het dollarsysteem te verliezen. Volgens de regering-Trump zouden alle Iraanse maatschappijen daarmee wereldwijd worden "stilgelegd". De Verenigde Arabische Emiraten schortten vanaf 24 september alle vluchten van Iraanse maatschappijen op.

Vietnam als nieuwe bestemming

Toch breidde Mahan Air zijn netwerk in Azië juist uit. Volgens de routedatabase Aeroroutes startte de maatschappij op 30 augustus met vluchten tussen Teheran en Ho Chi Minh-stad en op 6 september met vluchten naar Hanoi, in eerste instantie met een Boeing 777-200ER. Vanaf 25 oktober staat in de dienstregeling een Airbus A340 op die routes. Of Vietnam na de Amerikaanse waarschuwing van 21 september afhandeling en brandstof blijft leveren, is niet duidelijk; de Vietnamese autoriteiten hebben daar voor zover bekend niet publiekelijk op gereageerd.

The New York Times wijst ook op de veiligheidsrisico's. Door het Amerikaanse exportverbod op onderdelen kan Mahan Air geen onderhoud laten uitvoeren dat door Boeing is goedgekeurd, terwijl een toestel dat jaren in de woestijn heeft gestaan juist extra aandacht nodig heeft voor onder meer brandstofleidingen, rubberen afdichtingen en motorkappen. Wie meer wil weten over het toesteltype zelf, leest in de kennisbank hoe de 777 vliegt in vergelijking met oudere widebodies.

Waarom dit ertoe doet

Iran probeert al decennia een verouderde vloot draaiende te houden. Nieuwe Boeing- en Airbus-toestellen kan het land door de sancties niet legaal kopen, en tweedehands vliegtuigen komen alleen via omwegen binnen. De vijf ex-Singapore Airlines-toestellen en de drie ex-Saudia-toestellen laten zien dat dat nog steeds lukt. Tegelijk maakt elk nieuw sanctiepakket het lastiger om er buiten Iran mee te vliegen, omdat buitenlandse luchthavens, brandstofleveranciers en afhandelaars zelf risico lopen.