De landelijke grondstop in de Verenigde Staten van vrijdag 13 november begon niet met een cyberaanval. Volgens de Amerikaanse luchtvaartautoriteit Federal Aviation Administration (FAA) raakte het telecomnetwerk van de luchtverkeersleiding overspoeld met data vanaf twee afgelegen locaties: een radarstation in Amarillo in Texas en een radiostation in El Dorado in Arkansas 1. Op die laatste plek plaatste netwerkleverancier L3Harris een nieuwe router 1. FAA-topman Bryan Bedford zei dat er geen enkele aanwijzing is voor kwade opzet of voor een rol van AI 23. De precieze oorzaak is nog niet vastgesteld 12.

Twee afgelegen locaties

De FAA zette zondag een overzicht met vragen en antwoorden over de storing online. Volgens het eerste onderzoek kwam de overmatige datastroom van een radarlocatie in Amarillo en een locatie voor radiocommunicatie in El Dorado 1. L3Harris beheert het telecomnetwerk van de FAA. Het bedrijf werkte in El Dorado onder meer aan de plaatsing van een nieuwe router 1. Die klus hoorde bij de overstap van oude koperen lijnen naar glasvezel 23.

Minister van Transport Sean Duffy zei zondag tegen ABC News dat het systeem in Amarillo ongeveer drie weken eerder was vervangen. Toen de nieuwe router in El Dorado werd aangezet, begon volgens Duffy ook het systeem in Amarillo het netwerk te overspoelen 2. De router uit El Dorado ligt in een laboratorium van L3Harris in Florida. Ook de router uit Amarillo wordt daar onderzocht 2.

Duizend verbindingspogingen in vier tot vijf seconden

Volgens de FAA raakte de verouderde apparatuur instabiel toen data het FTI-netwerk (FAA Telecommunications Infrastructure) begon te overspoelen. Het ging om 1.000 verbindingspogingen per vier tot vijf seconden. Dat verstoorde de communicatie met vliegtuigen en de radarbeelden 1. Toen de afwijkingen zichtbaar werden, blokkeerde L3Harris de twee locaties. Daarna werd het netwerk weer stabiel 1.

Uit voorzorg schakelde de FAA op alle nieuwe routers de zogeheten broadcastfunctie uit, waarmee een router berichten naar alle aangesloten apparaten tegelijk stuurt. Volgens de FAA ging het om ongeveer zestig vergelijkbare routers in het systeem 1. Duffy sprak van 69 van deze routers in het Amerikaanse luchtruim. Nadat de broadcastfunctie was uitgezet, was het probleem volgens hem opgelost 2.

De FAA legt de oorzaak nadrukkelijk bij het oude netwerk. Volgens de luchtvaartautoriteit kwam de instabiliteit voort uit het verouderde TDM-systeem en niet uit de modernisering. Geen van de verkeerstorens die al nieuwe apparatuur hadden gekregen, viel uit 1. TDM staat voor time division multiplexing, de oude techniek die L3Harris samen met de koperen lijnen vervangt 10.

Geen cyberaanval en geen AI

De FAA schrijft dat er op basis van al het beschikbare bewijs geen aanwijzing is voor een cyberaanval of voor een kwaadwillende partij van buitenaf 1. Bedford zei het zo: “zero evidence of anything nefarious, and zero evidence of anything AI-related”. Daarmee bedoelt hij dat er niets wijst op kwade opzet of op iets dat met AI te maken heeft 23. Het Witte Huis hield wel een spoedoverleg in de Situation Room vanwege zorgen over een mogelijke cyberaanval 3.

Het onderzoek is niet afgerond. Volgens Duffy werkt de FAA samen met de FBI en andere opsporingsdiensten. De echte oorzaak is volgens hem nog niet gevonden: “But we don’t actually have the root cause” 2. Duffy noemde zowel een fout van de aannemer als een defect apparaat als mogelijke oorzaak 3.

De FAA heeft geen fabrikant genoemd 1. CBS News meldt op basis van bronnen binnen de overheid dat het probleem beperkt was tot routers uit de 600-serie van Cisco, gebouwd tussen 2001 en 2006 11. L3Harris zegt het onderzoek van de FAA te ondersteunen. Het bedrijf heeft volgens eigen zeggen meer dan 70 procent van de overstap van koper naar glasvezel afgerond 3.

Waarom werd er overdag gewerkt?

De klus in El Dorado werd midden op de dag uitgevoerd. Volgens de FAA vindt onderhoud aan grote verkeersleidingscentra meestal 's nachts plaats, als er weinig verkeer is. Het vervangen van apparatuur op een afgelegen locatie zoals El Dorado gebeurt al tientallen jaren routinematig overdag, zonder gevolgen voor het systeem. Na vrijdag gaat de FAA opnieuw bekijken wanneer zulk werk plaatsvindt 1.

L3Harris beschreef in mei zelf hoe het de overstap van koper naar glasvezel aanpakt. Het nieuwe netwerk wordt eerst naast het oude gebouwd en getest. Daarna volgt de omschakeling in een periode met weinig verkeer 10.

Wat er in de lucht gebeurde

De problemen begonnen volgens de FAA rond 15.30 uur plaatselijke tijd in Washington, 21.30 uur Nederlandse tijd 1. Uiteindelijk werden 17 van de 22 regionale verkeersleidingscentra instabiel. De storing breidde zich uit naar meerdere naderingsverkeersleidingen 1.

Om 15.53 uur in Washington, 21.53 uur Nederlandse tijd, legde het Air Traffic Control System Command Center van de FAA alle vertrekken in het land stil. De maatregel werd genomen “due to extraordinary circumstances and for reasons of safety”, vanwege buitengewone omstandigheden en om veiligheidsredenen. Binnenkomende internationale vluchten werden per geval beoordeeld 4. Er waren op dat moment ongeveer 3.500 vliegtuigen in de lucht. Ze landden allemaal veilig 1.

Het ging volgens de FAA niet om een volledige uitval. Een deel van de radiofrequenties en radarbeelden bleef werken, zodat luchtverkeersleiders contact konden houden met vliegtuigen en ze konden blijven volgen. Frequenties om verkeersvliegtuigen te laten landen bleven beschikbaar. Ook vluchten voor reddingswerk, politie en defensie gingen door 1.

Volgens de FAA werd het luchtverkeer om 20.15 uur in Washington hervat. In Nederland was het toen zaterdag 02.15 uur. De FAA wachtte volgens eigen zeggen eerst een tijd af om zeker te zijn dat het systeem stabiel was 1. Het Command Center trok de grondstop daarna formeel in 5.

Gevolgen voor reizigers

Op vrijdag schrapten luchtvaartmaatschappijen volgens de FAA ongeveer 12.462 vluchten, waarvan 9.082 bij de grote maatschappijen. Niet al die annuleringen kwamen direct door de grondstop 1. Ook zaterdag gingen meer dan 5.000 vluchten niet door 3. Op zondag waren volgens cijfers die CBS News aanhaalt meer dan 1.400 vluchten geschrapt 11. Duffy verwacht dat de luchthavens maandag weer op volle capaciteit draaien 11.

Het netwerk achter de luchtverkeersleiding

Het FTI-netwerk verzorgt spraak, data en beeld voor meer dan 4.000 locaties van de FAA, waaronder afgelegen stations 6. Volgens de Amerikaanse rekenkamer Government Accountability Office (GAO) noemen FAA-functionarissen het telecomprogramma het belangrijkste onderdeel van de modernisering (“the most critical”), omdat het de ruggengraat vormt van de communicatie van de luchtverkeersleiding 7.

Het programma moet 5.170 koperen lijnen vervangen door glasvezel. Bijna 30.000 diensten moeten over naar internetprotocol (IP). De deadline is 31 december 2028. In mei 2026 waren volgens de GAO 2.560 van de 5.170 koperen verbindingen vervangen. Die koperen lijnen stammen volgens de GAO uit de jaren zestig 7.

Niet de eerste keer

Een verkeerd ingestelde router legde het FTI-netwerk al eens plat. Op 19 november 2009 hadden 129 Amerikaanse verkeersleidingslocaties last van een storing in de telecommunicatie van de FAA. Volgens de inspecteur-generaal van het Amerikaanse ministerie van Transport had een technicus van hoofdaannemer Harris Corporation een router bij het verkeersleidingscentrum in Los Angeles verkeerd geconfigureerd. Daardoor werd ongeveer 75 procent van de routes in het glasvezelnetwerk geblokkeerd. Het herstel duurde vijf uur langer, omdat een automatisch alarm dat de plek van de storing moest aanwijzen niet werkte zoals bedoeld 6.

In januari 2023 viel het systeem uit voor NOTAM's, de berichten met veiligheidsinformatie voor bemanningen. De FAA legde toen alle binnenlandse vertrekken tot 09.00 uur Eastern Time stil. Volgens de FAA hadden medewerkers van een aannemer onbedoeld bestanden verwijderd. Ook toen was er geen bewijs van een cyberaanval 8.

In het voorjaar van 2025 verloren verkeersleiders in Philadelphia ongeveer 90 seconden het radar- en radiocontact met vliegtuigen rond Newark Liberty. Volgens de GAO volgde in mei 2025 een tweede storing op dezelfde plek. De FAA wees naar verouderde koperen bedrading. Ook was de luchtverkeersleiding voor Newark naar Philadelphia verplaatst zonder dat de betrouwbaarheid van de commerciële telecomlijnen voldoende was getest 7. In september 2025 zorgde een telecomprobleem bij de naderingsverkeersleiding van Dallas voor het verlies van radar, frequenties en automatisering 7.

Modernisering en geld

Duffy presenteerde in mei 2025 een plan voor wat hij een gloednieuw luchtverkeersleidingssysteem noemde. Daarin staan nieuwe glasvezel-, draadloze en satellietverbindingen op meer dan 4.600 locaties, 25.000 nieuwe radio's en 475 nieuwe spraakschakelaars. Ook moeten 618 radars worden vervangen en komen er zes nieuwe verkeersleidingscentra, voor het eerst sinds de jaren zestig 9.

Het Amerikaanse Congres trok vorig jaar 12,5 miljard dollar uit voor de modernisering 23. Volgens Duffy is dat bedrag niet genoeg voor een nieuwe telecomarchitectuur 2. Volgens CBS News vroeg de regering vrijdagavond 30 miljard dollar extra 11. Volgens Al Jazeera vraagt Duffy inmiddels 50 miljard dollar 3. De Democratische Congresleden Rick Larsen en André Carson wijzen erop dat van de 12,5 miljard dollar pas 4,3 miljard dollar is vastgelegd en 1 miljard dollar is uitgegeven 2. De FAA benadrukt dat het gewone vervangen van apparatuur iets anders is dan de bredere modernisering 1.

Wat nog niet bekend is

De FAA en L3Harris onderzoeken de oorzaak nog 1. Officieel is niet vastgesteld of de router in El Dorado defect was of verkeerd werd geïnstalleerd. Ook is niet duidelijk waarom de router in Amarillo, die weken eerder was geplaatst, tegelijk het netwerk begon te overspoelen 2. Om welk merk routers het gaat, heeft de FAA niet gezegd 111.

Meer over de nacht zelf staat in het artikel over de landelijke grondstop. Het eerste nieuws over de router en de glasvezel staat in het artikel van zaterdag. Hoe verkeersleiding en bemanningen met elkaar communiceren, komt aan bod in de ATPL-theorie over communicatie. De regels voor een radiostoring staan in de ATPL-theorie over luchtrecht. Oefenvragen over deze vakken staan in de ATPL-theoriesets.