In de Verenigde Staten is een zakenjet van het type Dassault Falcon 50 zondag 18 oktober bij een afgebroken start van de baan geraakt op Harry Reid International Airport, de grote luchthaven van Las Vegas in de staat Nevada. Het toestel kwam tegen het hek rond het luchthaventerrein tot stilstand. Volgens de luchthaven gebeurde het rond 11.00 uur lokale tijd "upon departure" op baan 1L 1. De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA zei tegen de lokale zender KTNV dat de vlieger de start afbrak en van de baan raakte, en dat er acht mensen aan boord waren 2. Er raakte volgens de luchthaven niemand gewond 13.

Het ging volgens de open ADS-B-gegevens om de Falcon 50 met registratie N200SG 4. Volgens het Amerikaanse luchtvaartuigregister is dat een Falcon 50 met serienummer 239 en drie Garrett TFE731-motoren, geregistreerd op een vennootschap in Florida 5. Het toestel was volgens de FAA op weg naar Toronto Pearson in Canada 2. Eerder die ochtend was het vanuit Seattle naar Las Vegas gevlogen 4. Wie het toestel exploiteerde en of het een privé- of chartervlucht was, is niet bekendgemaakt.

Wat de vluchtgegevens laten zien

Volgens de ADS-B-gegevens van adsb.lol begon de startrol om 17.51 uur UTC (10.51 uur lokale tijd, 19.51 uur Nederlandse tijd), ruim 300 meter voorbij het zuidelijke einde van baan 1L 4. Die baan is volgens de FAA-gegevens 9.770 voet lang, ongeveer 2,98 kilometer 6. De jet versnelde tot een grondsnelheid van ongeveer 125 knopen. Een paar seconden later, met volgens onze berekening nog ruwweg 600 meter baan voor zich, liep de snelheid snel terug 4. De gegevens laten geen klim zien.

Het toestel bleef volgens de posities tot vlak voor het noordelijke baaneinde ongeveer op de middenlijn, boog in de laatste honderden meters naar rechts af en verliet de baan rond het noordelijke einde, met nog ongeveer 65 knopen grondsnelheid 4. Om 17.52 uur UTC stond het stil, volgens onze berekening ongeveer 200 meter voorbij het baaneinde en ruim 350 meter rechts van het verlengde van de middenlijn, in het gebied tussen de noordelijke baaneinden en de rand van het terrein 4. ADS-B-posities hebben een marge, dus deze afstanden zijn een benadering.

Het weer speelde volgens de waarnemingen van die ochtend geen opvallende rol: droog, 22 graden, meer dan 10 mijl zicht en een zwakke wind uit het noordnoordoosten van 6 tot 7 knopen, vrijwel recht van voren voor baan 1L 7.

Gevolgen voor de luchthaven

De luchthaven sloot de twee parallelle noord-zuidbanen 1L en 1R voor inspectie 1. De FAA stelde een ground stop in voor vluchten naar Las Vegas 28. Vertrekkende vluchten met bestemming Harry Reid liepen volgens de FAA gemiddeld 70 minuten vertraging op 28. Volgens FOX5 en News 3 hadden honderden vluchten vertraging 89. Later die dag werd de ground stop opgeheven en gingen beide banen na inspectie weer open 8.

Wat niet bekend is

Waarom de bemanning de start afbrak, is niet bekendgemaakt. Een woordvoerder van de luchthaven zei niet wat de oorzaak was 3. Ook is niet bekend bij welke snelheid de beslissing viel en hoe die snelheid zich verhield tot V1, de beslissnelheid van deze start. De ADS-B-gegevens tonen alleen de grondsnelheid, niet de luchtsnelheid of de berekende startsnelheden. Of het toestel schade heeft, hoe groot de schade aan het hek is en of de NTSB een onderzoek instelt, is niet bekendgemaakt. Berichten op sociale media over de exploitant zijn niet bevestigd.

Afgebroken start: hoe vaak en waarom

Een afgebroken start (rejected takeoff, RTO) komt volgens het Nederlandse NLR ongeveer eens per 1.800 starts voor. Ongeveer 56 procent daarvan gebeurt onder 60 knopen en bijna 90 procent onder 100 knopen 10. Bij de zeldzame afgebroken starts op hoge snelheid gaat het vaker mis. Het NLR bekeek 135 ongevallen en ernstige incidenten met zo'n afgebroken start: in 90 procent van de gevallen kwam het toestel niet op de baan tot stilstand. In de periode 1994 tot 2008 werd 89 procent van die starts pas na V1 afgebroken. Volgens het NLR hadden veel van die afgebroken starts (44 procent) niet moeten plaatsvinden, en had 82 procent geen motorprobleem als aanleiding 10.

Het principe is volgens SKYbrary eenvoudig. Tot V1 moet een toestel in prestatieklasse A veilig tot stilstand kunnen komen. Na V1 wordt de start doorgezet, tenzij er sterke redenen zijn om aan te nemen dat het toestel niet zal vliegen 11. Veel fabrikanten leggen een snelheid van 80 of 100 knopen vast als grens tussen het lage en het hoge snelheidsbereik. Daarboven wordt alleen afgebroken voor ernstige storingen zoals een motorstoring of brand 11.

Runway excursions

SKYbrary onderscheidt drie soorten runway excursions: een vertrekkend toestel dat niet loskomt of niet op tijd stopt voor het baaneinde, een landend toestel dat niet op tijd stopt, en een toestel dat zijwaarts van de baan raakt 12. Bij de start noemt SKYbrary als typische oorzaken een afgebroken start boven V1, een te hoog gewicht voor de omstandigheden, verkeerde prestatie- of trimgegevens, een verkeerde inschatting van de baanconditie en systeemstoringen zoals een probleem met de neuswielbesturing of een motor 12. De vrije zones rond en voorbij een baan zijn er volgens SKYbrary juist om de schade bij een kleine excursion te beperken 12. Begin september schoot in Miami een vrachttoestel bij de landing van de baan, en in maart brak een Air Serbia-toestel in Helsinki de start af.

Meldplicht onder Part 830

In de Verenigde Staten regelt Part 830 van titel 49 van de federale regelgeving wanneer de NTSB direct moet worden ingelicht 13. Dat moet bij een ongeval, dus als iemand overlijdt of ernstig gewond raakt of als het toestel "substantial damage" oploopt. Schade aan het landingsgestel, wielen, banden, remmen, kleppen of vleugeltips telt daarbij niet als substantial damage 13. Daarnaast is er een lijst met ernstige incidenten die ook direct gemeld moeten worden, waaronder schade aan andere eigendommen dan het toestel van naar schatting meer dan 25.000 dollar 13. Na een ongeval moet de exploitant binnen tien dagen een schriftelijk verslag indienen, met een verklaring van elk bemanningslid 13. Of dit voorval als ongeval of als incident wordt geclassificeerd, hangt af van de schade, en die is niet bekendgemaakt.

Het toestel: Falcon 50

De Falcon 50 is een zakenjet met drie motoren van de Franse fabrikant Dassault. De middelste motor zit achter in de romp en krijgt lucht via een S-vormige inlaat 14. Het toestel vloog voor het eerst op 7 november 1976 en werd tot 2008 gebouwd, in latere jaren als Falcon 50EX met nieuwere TFE731-motoren 14. Het vliegt met twee vliegers en heeft plaats voor acht tot negen passagiers 14. De N200SG is met serienummer 239 een gewone Falcon 50, met luchtwaardigheidsdatum 1993 514. In het FAA-register staat het in de categorie Transport 5, en dat maakt V1 en de accelerate-stop-afstand onderdeel van elke startberekening.