Op John Wayne Airport bij Santa Ana in Californië (VS) is zaterdag 7 november een lesvliegtuig ondersteboven terechtgekomen. Volgens de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA werd de Cessna 172 rond 14.30 uur lokale tijd omvergeblazen terwijl hij achter United Airlines-vlucht 2611 taxiede 1. Er zaten twee mensen aan boord. Volgens het vliegveld raakten zij niet gewond 810. Hulpdiensten vonden het toestel op zijn kop. Met een kraan is het weer op de wielen gezet en weggesleept 12. De FAA gaat het voorval onderzoeken 1. Een oorzaak is nog niet officieel vastgesteld.

Wat de vluchtgegevens laten zien

United-vlucht 2611 vloog die middag van John Wayne Airport naar Chicago O'Hare met een Boeing 737 MAX 8 4. Volgens de ADS-B-gegevens van adsb.lol was dat de N47291. Het toestel reed rond 14.28 uur lokale tijd (23.28 uur Nederlandse tijd) richting de startbaan en stond vanaf kort voor 14.36 uur ongeveer een halve minuut stil, kort voor de baan 3. De Cessna 172 met registratie N57BM was rond 14.31 uur geland en taxiede daarna over hetzelfde stuk van het vliegveld achter de 737 aan 2. Die registratie noemde Simple Flying al 13. Volgens het FAA-register gaat het om een Cessna 172M uit 1973 5.

Om 14.36 uur en 30 seconden stond de Cessna op ongeveer vijftig meter van het punt waarvandaan de 737 zijn positie doorgaf, vrijwel in het verlengde van het toestel 23. Op dat moment zette de 737 zich in beweging en draaide hij naar rechts, de startbaan op. Tot 14.36 uur en 48 seconden bleef de Cessna in die lijn achter de 737, terwijl de afstand opliep tot ongeveer honderd meter. Daarna ontving adsb.lol geen signaal meer van de Cessna 2. De 737 begon om 14.38 uur aan zijn start 34. De gegevens laten zien waar beide toestellen waren. Ze laten niet zien hoeveel vermogen de 737 gaf of op welk moment de Cessna omsloeg.

Wind of jet blast?

Volgens het vliegveld gebeurde het op het platform van ACI Jet, een afhandelaar voor de algemene luchtvaart. Het vliegveld noemde eerst harde wind als oorzaak 81011. Volgens CBS Los Angeles zeiden het vliegveld en de brandweer aanvankelijk ook dat er niemand aan boord was en dat het toestel geparkeerd stond. Later meldde het vliegveld dat er twee inzittenden waren 8. Het weerstation van het vliegveld mat tussen 14.15 en 14.50 uur een gemiddelde wind van 5 tot 9 knopen uit het westen, met vlagen tot 15 knopen 6. Het weerbericht van 14.53 uur geeft wind uit 260 graden met 6 knopen 7. Wel was voor dat weekend voor delen van Zuid-Californië een brandgevaarwaarschuwing (Red Flag Warning) afgegeven vanwege harde wind 10.

Vliegschool Orange County Flight Center, die het toestel gebruikt, houdt het op de jet blast van een vertrekkend toestel van United of Southwest 8. Een piloot die achter de Cessna taxiede, meldde op de frequentie dat het toestel was omgeslagen door de straal van een United 737, schrijft Simple Flying 13. In de video van CBS Los Angeles zegt de school dat de instructeur en de leerling naar een parkeerplaats taxieden toen een Boeing vermogen gaf om naar de baan te rijden. De school wijt het voorval aan bouwwerkzaamheden op het vliegveld, die haar volgens de school te dicht bij het straalvliegtuig brachten 9. Het vliegveld en de FAA hebben die lezing niet bevestigd 18.

Wat jet blast is

Jet blast is de luchtstroom die uit de uitlaat van een draaiende straalmotor komt. Je ziet hem niet, maar hij kan veel harder zijn dan de wind om je heen. De Amerikaanse pilotengids AIM waarschuwt dat jet blast, propellerwind en de luchtstroom onder een helikopter op korte afstand schade en ontregeling kunnen veroorzaken 15. Volgens de FAA zijn op die manier al meerdere kleinere toestellen die achter grote vliegtuigen taxieden omgeslagen of beschadigd 15.

Welke afstanden gelden

Een vaste minimumafstand achter een straalvliegtuig bestaat voor een taxiënde Cessna niet. Wel rekent Boeing voor luchthavens uit hoe hard de lucht achter zijn toestellen gaat 14. Bij de 737 MAX 8 reikt een luchtstroom van 56 kilometer per uur (35 mijl per uur) bij stationair vermogen tot ongeveer twintig meter achter het toestel. Bij het extra vermogen dat nodig is om uit stilstand weg te rijden, in het Engels breakaway thrust, is dat met twee draaiende motoren ruim twintig meter. Rijdt het toestel op één motor weg, dan reikt die luchtstroom volgens Boeing tot vijftig à zeventig meter. Bij startvermogen reikt die snelheid tot ongeveer 336 meter achter het toestel. Een luchtstroom van 80 kilometer per uur komt dan nog tot ongeveer 226 meter 14.

Boeing tekent erbij aan dat die cijfers gelden voor een stilstaand toestel zonder wind. Wind telt volgens Boeing niet gewoon op bij de straal. Hij verplaatst het hele gebied in de windrichting. Zijwind kan de straal op grotere afstand ver opzij dragen 14. Als een toestel een bocht maakt, draait de straal met de staart mee. Of de 737 hier met één of twee motoren wegreed en hoeveel vermogen hij gaf, is niet bekend.

Zo kies je je plek op het platform

Kijk eerst naar de zwaailamp (rood of wit) boven of onder op de romp. De FAA vraagt luchtvaartmaatschappijen die aan te zetten zodra de motoren draaien. Dat is wel een vrijwillige afspraak, dus een gedoofde lamp betekent niet dat de motoren uit zijn 15. Ga bij het wachten niet in het verlengde van de staart van een straalvliegtuig staan dat stilstaat. Juist bij wegrijden uit stilstand en bij een bocht naar de baan komt de straal jouw kant op. Houd ruimte, wacht schuin achter het toestel en vraag de verkeersleiding gerust om een andere plek of om even te wachten.

Ook bij het parkeren telt de plek. Zet een klein toestel niet achter de opstelplaatsen of rijroutes van straalvliegtuigen en zet het altijd vast. Houd rekening met de wind van die dag, want die kan de straal verder dragen. De procedures op de grond horen bij het theorievak Operational Procedures. Wind en vlagen lees je vooraf in de METAR, zoals op onze pagina Vliegweer. Op dezelfde zaterdag landde in Florida een andere Cessna 172 op een weg.