Thales gaat de luchtverkeersradar op de berg Sornfelli op de Faeröer vervangen. De Franse radarbouwer is door de Deense defensie-inkooporganisatie DALO gekozen om er een nieuwe RSM NG te leveren en te installeren. Die neemt de plaats in van een oudere Thales RSM 970. Hoewel defensie de radar koopt, gaat hij ook de civiele luchtverkeersleiding bedienen. Dat maakte Thales op 7 oktober bekend.

De eilandengroep ligt in de Noord-Atlantische Oceaan tussen Schotland en IJsland. Volgens Thales worden de radargegevens gekoppeld aan de systemen van twee luchtverkeersdienstverleners: het Deense Naviair en AVIANS, de luchtverkeersdienst van het IJslandse Isavia. De radar wordt aangesloten op het verkeersleidingscentrum van AVIANS. Naviair en AVIANS doen samen de systeemintegratie.

Secundaire radar: de transponder praat terug

De RSM NG is een secundaire bewakingsradar. Een primaire radar zendt een puls uit en vangt de weerkaatsing op. Zo ziet hij ook een toestel dat zelf niets uitzendt. Een secundaire radar werkt anders: hij ondervraagt de transponder aan boord, en die antwoordt onder meer met de identificatie en de vlieghoogte. Wie de theorie wil opfrissen, vindt het verschil tussen beide systemen terug in de module Radionavigatie.

Volgens Thales combineert de nieuwe radar ondervraging via Mode S met de ontvangst van ADS-B in een enkel systeem. Met Mode S wordt elk toestel afzonderlijk aangesproken. Via ADS-B zenden vliegtuigen zelf hun positie uit. Het systeem voldoet aan de normen van ICAO en EUROCONTROL, en daarmee aan de eisen van zowel de civiele als de militaire luchtvaart.

Thales wil levering en installatie binnen zes maanden afronden. De luchtverkeersleiding moet tijdens de vervanging gewoon doorgaan. "De strategische ligging van de Faeröer in de Noord-Atlantische Oceaan maakt het belangrijk om tijdens de modernisering een stabiel en betrouwbaar luchtbeeld te houden", zegt kolonel Thomas Pedersen, hoofd van de lucht- en ruimtevaartafdeling van de Deense defensie-inkooporganisatie FMI. Een opleverdatum en een contractbedrag noemt Thales niet.

Groot luchtruim, weinig radar

De Faeröer liggen binnen het IJslandse luchtverkeersleidingsgebied. Volgens AVIANS beslaat dat gebied ongeveer 5,5 miljoen vierkante kilometer. Het loopt van de Noordpool tot voorbij de Faeröer, bijna tot aan Schotland. Naviair verzorgt de vluchtinformatiedienst in het lagere luchtruim van de eilanden.

Boven de oceaan is radardekking schaars. Op de North Atlantic Tracks, de dagelijks vastgestelde routes tussen Noord-Amerika en Europa, melden toestellen zich daarom bij vaste punten. Die routes worden gepubliceerd door Shanwick en Gander. Sinds 2019 vult ADS-B via satellieten de gaten op. Een radar op land, zoals die op Sornfelli, geeft de verkeersleiding een eigen beeld van het verkeer rond de eilanden.

Vágar en de lastige nadering

De belangrijkste luchthaven van de eilanden is Vágar Airport (EKVG). Die heeft een baan van ongeveer 1800 meter, die in 2011 werd verlengd. De luchthaven staat bekend om turbulentie en mist tussen de bergen. In 1996 stortte een Gulfstream III van de Deense luchtmacht tijdens de eindnadering neer, nadat de bemanning door extreme turbulentie de controle verloor. Daarbij kwamen negen mensen om het leven, onder wie de Deense chef defensie. SAS vliegt er sinds 2019 een RNP-nadering, waarmee ook bij meer mist kan worden geland.

Ook een militaire radar op komst

De vervanging van de luchtverkeersradar staat los van de grotere militaire radar waarover Denemarken en de Faeröer al jaren praten. Het plan daarvoor maakte in februari 2021 deel uit van een Deens pakket voor het Noordpoolgebied. In juni 2022 kwamen de Faeröerse en de Deense regering overeen een luchtruimbewakingsradar op Sornfelli te plaatsen, die het gebied tussen IJsland, Noorwegen en Groot-Brittannië moet dekken. Dat gebied ligt bij de zogeheten GIUK-gap, een strategische doorgang voor de NAVO. Op Sornfelli stond decennialang een Deense militaire radarpost, die werd opgeheven.

In december 2025 koos Denemarken voor drie TPY-4-radars van Lockheed Martin, met een optie op een vierde. Die komen bij Skagen, op Bornholm en op de Faeröer. Volgens The Defense Post ligt het bereik tussen 555 en 1000 kilometer. Een luchtverkeersradar als de RSM NG heeft een andere taak: die volgt toestellen die met hun transponder meewerken. Wie dat niet doet, blijft voor een secundaire radar onzichtbaar.

Eerder dit jaar meldden we dat LVNL bij Schiphol een nieuwe radartoren bouwt.