Schiphol heeft zondag 25 oktober tientallen vluchten geschrapt vanwege de harde westenwind. Volgens een woordvoerder van de luchthaven zijn door de wind niet alle start- en landingsbanen beschikbaar, waardoor er minder vliegtuigen kunnen aankomen en vertrekken. Het gaat om vluchten van KLM, easyJet en Lufthansa, en reizigers moeten rekening houden met annuleringen en vertragingen 1. Op het vertrekoverzicht staan voor 25 oktober minstens 90 vertrekkende vluchten als geannuleerd, 79 daarvan van KLM 2. Eerder deze week schrapte KLM al tientallen vluchten door storm Austen, zoals in ons eerdere artikel staat 1.

Welke maatschappijen schrappen vluchten

Naast de 79 KLM-vluchten telt het overzicht 7 vluchten van easyJet, onder meer naar Birmingham, Genève, Tenerife, Bristol, Liverpool, Manchester en Londen Luton. Verder staat er één vlucht van Lufthansa (Frankfurt), British Airways (Londen Heathrow), Delta (Minneapolis) en AJet (Istanbul) tussen 2. KLM annuleert vooral Europese verbindingen, van Oslo en Hamburg tot Rome, Londen en Dublin. Transavia staat niet in het overzicht van geannuleerde vertrekken 2. De geplande vertrektijden van de geschrapte vluchten lopen van 6.50 uur tot 21.45 uur, dus de gevolgen zijn verspreid over de hele dag 2.

Storm Boelo: wat het KNMI zegt

De wind komt van lagedrukgebied Boelo, dat vanuit Schotland de Noordzee is overgestoken. In IJmuiden is in de nacht naar zondag windkracht 9 gemeten 3. Het KNMI heeft voor zondag code geel afgegeven voor de kustgebieden vanwege zware windstoten uit zuidwest tot west. Aan de kust gaat het om windstoten van 75 tot 90 kilometer per uur, in het Waddengebied is er in de middag een kleine kans op stoten rond 100 kilometer per uur 4. In het zuidwestelijk kustgebied verdwijnen de zware windstoten op zondagavond, in het noorden kunnen ze tot in de nacht naar maandag aanhouden 4.

Voor maandag 26 oktober verwacht het KNMI rustiger weer met af en toe zon. De wind is dan matig en komt uit zuidwest tot zuid, aan de kust blijft hij (vrij) krachtig 5.

Wat de metingen op Schiphol laten zien

De weerrapporten (METAR) van Schiphol laten zien dat de wind in de nacht naar zondag van zuidzuidwest naar west draaide. Sinds het rapport van 2.25 uur Nederlandse tijd waait het uit 250 tot 270 graden, met 15 tot 28 knopen gemiddeld. De hoogste stoot is tot nu toe 38 knopen, ongeveer 70 kilometer per uur 6.

Dat is bijna dwars op de noord-zuidbanen. De Polderbaan (18R/36L) ligt op 183 graden 7. Bij het rapport van 9.25 uur, met wind uit 260 graden met 28 knopen en stoten tot 38 knopen, is de dwarswind op die baan volgens een eigen berekening van Airwork 27 knopen, en in de stoten 37 knopen. In alle rapporten sinds 2.25 uur ligt de dwarswind op de Polderbaan tussen 15 en 27 knopen. Op de Buitenveldertbaan (09/27, 267 graden) is dat hooguit 7 knopen, in de stoten 10 knopen, en op de Kaagbaan (06/24, 238 graden) hooguit 11 knopen, in de stoten 14 knopen 67.

De ADS-B-gegevens van adsb.lol bevestigen dat beeld. In een reeks waarnemingen van tien minuten rond Schiphol zijn zeven toestellen in de eindnadering op de Buitenveldertbaan (baan 27) te zien, en één easyJet-toestel op de nadering van de Polderbaan (baan 18R). Zes toestellen vertrekken van de Kaagbaan (baan 24) en twee van de Oostbaan (baan 22) 8. De landingen lopen dus vrijwel allemaal over één baan, terwijl de Polderbaan alleen nog een uitzondering is.

Zo werkt dwarswind bij harde wind: de pilotenhoek

Een vliegtuig start en landt zo veel mogelijk tegen de wind in, en daarom bepaalt de wind welke banen de luchtverkeersleiding van LVNL kan inzetten. Op Schiphol geldt een grens van twintig knopen dwarswind voor de hoofdstart- en hoofdlandingsbaan. Op een eventuele tweede baan kan meer dwarswind staan, maar dan is het de uitdrukkelijke verantwoordelijkheid van de piloot om die te accepteren 9. Elk vliegtuigtype heeft zijn eigen limieten, bij veel toestellen ligt het maximum rond de dertig knopen 10. Bij de certificering moet een verkeersvliegtuig aantonen dat het veilig kan starten en landen met minstens twintig knopen dwarswind, of 0,2 keer de overtreksnelheid in landingsconfiguratie als dat meer is. Hoger dan 25 knopen hoeft die demonstratie niet te gaan 11. Maatschappijen en piloten kunnen daarbovenop strengere grenzen hanteren 12.

Bij de wind van 260 graden met 28 knopen valt de Polderbaan dus ruim buiten de grens van twintig knopen, en bij de stoten van 38 knopen ook ruim buiten wat de certificering aantoont. Op baan 27 komt die wind bijna recht van voren: ongeveer 28 knopen tegenwind en slechts 3 knopen dwarswind. Dat verklaart waarom het verkeer zich richt op de oost-westbanen. Toch is het een knelpunt, want als de Polderbaan geen landingsbaan meer kan zijn, blijft de Buitenveldertbaan bij nog meer dwarswind als enige landingsbaan over 12. Met minder landingen per uur stemt LVNL het aanbod van verkeer daarop af met zogeheten flowmaatregelen 12. Maatschappijen schrappen dan vooraf vluchten, zodat het schema past bij de beschikbare capaciteit.

Een doorstart (go-around) en uitwijken naar een andere luchthaven (diversion) zijn daarentegen beslissingen van de bemanning in de lucht, als de landing op dat moment niet veilig of niet mogelijk is. Lukt het landen op een tweede baan niet door veranderde dwarswind, dan vliegt het toestel door naar de uitwijkluchthaven 12. Hoe een nadering op Schiphol vanuit de cockpit eruitziet, lees je in het verhaal van Vliegpiet op de Polderbaan.

Rechten van passagiers

Bij een annulering heeft een passagier volgens de Europese verordening 261/2004 altijd recht op een keuze tussen terugbetaling van het ticket of een andere vlucht naar de eindbestemming. Ook moet de maatschappij maaltijden en verfrissingen aanbieden, en een hotel met vervoer als er een overnachting nodig is 13. Compensatie in geld hoeft de maatschappij niet te betalen als zij kan aantonen dat de annulering komt door buitengewone omstandigheden die ondanks alle redelijke maatregelen niet te voorkomen waren. In de toelichting op de verordening staan weersomstandigheden die de uitvoering van een vlucht verhinderen als voorbeeld van zulke omstandigheden 13.

KLM noemt op zijn eigen pagina dezelfde keuze tussen een andere vlucht en terugbetaling, met kosteloze maaltijden en een hotel bij een overnachting. Voor compensatie van 250 tot 600 euro in geld, afhankelijk van de afstand, geldt de uitzondering voor buitengewone omstandigheden die niet te vermijden waren 14. Wie door de wind niet kan vliegen, mag dus rekenen op omboeking of terugbetaling en op verzorging, maar bij een annulering door extreem weer meestal niet op een vergoeding in geld.

Oefenen met wind en baangebruik

Dwarswindcomponenten uitrekenen, een METAR lezen en weten hoe een luchthaven zijn banen kiest: het komt allemaal terug in de ATPL-theorie. Oefen met Meteorology (050) en Operational Procedures. Op de pagina over Schiphol vind je de banen en gegevens van de luchthaven, en op vliegweer het actuele weer voor de luchtvaart.