KLM heeft vrijdag twintig vluchten geannuleerd vanwege de harde wind in Nederland. Zaterdag komen daar nog 22 bij, zo meldde een woordvoerster van de luchtvaartmaatschappij 1. Dat brengt het totaal op 42 vluchten in twee dagen 2. Schiphol zelf zegt vooralsnog weinig last te hebben van het weer. Andere maatschappijen hoefden om deze reden geen vluchten te schrappen. Op een doorsnee dag in deze tijd van het jaar verwerkt Schiphol meer dan duizend vluchten 1. Ook op Eindhoven Airport en Rotterdam The Hague Airport is vrijdag niets geannuleerd 1.

Storm Austen en daarna Boelo

De wind komt van storm Austen. Die ging vrijdagochtend aan land in Bretagne, waar lokale weerstations windstoten tot 160 kilometer per uur maten. In Engeland gold code oranje voor Cornwall en Devon, met stoten tot 130 kilometer per uur 3. Vrijdagmiddag bereikte Austen vanuit het zuidwesten Nederland. Het KNMI gaf code geel af voor Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant, Limburg, Gelderland en Overijssel, met windstoten van 75 tot 90 kilometer per uur in de kustgebieden en het zuidoosten 3. Die waarschuwing loopt van vrijdag 19.00 uur tot zaterdag 9.00 uur. In Zeeland werden vrijdagmiddag al windstoten van 70 kilometer per uur gemeten 4. Het KNMI spreekt van zware windstoten vanaf 75 kilometer per uur 5.

Zaterdag volgt de volgende storm, Boelo, die vanuit het noorden van het Verenigd Koninkrijk komt. Voor Groningen, Friesland en het Waddengebied geldt zaterdagavond en in de nacht naar zondag code geel 6. Van een echte storm is in Nederland pas sprake bij windkracht 9 op de schaal van Beaufort 6.

Het weer raakt ook evenementen. In Middelburg gaat de Nacht van de Nacht van zaterdagavond niet door. In Amstelveen is de Northwave Asopos Autumn Regatta afgelast uit zorg voor de veiligheid van de roeiers. Het lichtfestival in de Kasteeltuinen Arcen van vrijdagavond en de herfstmarkt van zaterdag in Puttershoek zijn geschrapt. Den Haag heeft de jaarlijkse lichtjesavond voor nabestaanden op begraafplaats Westduin uitgesteld. De veerdiensten naar Ameland, Terschelling en Vlieland varen dit weekend en maandag minder vaak 2.

Wat de metingen op Schiphol laten zien

Op Schiphol zelf bleef de wind vrijdag binnen de perken. De weerrapporten (METAR) van de luchthaven geven de hele dag een zuidoostelijke wind van 14 tot 18 knopen. De hoogste stoot was 28 knopen, ongeveer 52 kilometer per uur, om 8.55 uur 7. Daardoor kon Schiphol het grootste deel van de dag landen op de Polderbaan (18R) en de Zwanenburgbaan (18C). Dat blijkt uit de ADS-B-gegevens van KLM-toestellen die Airwork via adsb.lol heeft bekeken 8.

Rond 16.00 uur draaide de wind naar het oosten. Het weerrapport van 16.25 uur meldt wind uit 100 graden met 16 knopen en stoten tot 26 knopen 7. De Polderbaan ligt op 183 graden 9, dus die wind staat er bijna pal dwars op. Volgens een eigen berekening van Airwork is de dwarswind dan 16 knopen, en in de stoten ruim 25 knopen. Op de Kaagbaan (06), die op 58 graden ligt, is dat 11 en 17 knopen 97. Om 16.26 uur landde het laatste KLM-toestel in de steekproef nog op de Polderbaan. Een kwartier later kwam het eerste binnen op de Kaagbaan 8. Vanaf 18.46 uur, toen de wind naar het noorden was gedraaid, werd geland op de Aalsmeerbaan (36R) 87. Bij 160 landingen van 91 KLM-toestellen tot 19.00 uur zit in de ADS-B-sporen geen enkele doorstart 8.

Doorstart in Brussel, uitwijken naar Schiphol

In België, waar in een aantal provincies code oranje gold, was de wind een stuk harder 10. Brussels Airport meldde om 15.20 uur Nederlandse tijd een zuidenwind van 25 knopen met stoten tot 35 knopen. Er was ook windschering gemeld op baan 19. Een halfuur later waaide het 31 knopen, met stoten tot 42 knopen 11. Een Airbus A319 van Brussels Airlines (OO-SSW), die uit Marseille kwam, zat op dat moment in de eindnadering van baan 19. Op ongeveer 6 kilometer van de luchthaven brak de bemanning om 15.30 uur de landing af en klom het toestel terug 12. Daarna vloog het naar het noorden en landde om 16.07 uur op de Polderbaan van Schiphol. Om 18.06 uur vertrok de A319 weer, en om 18.30 uur kwam hij alsnog aan in Brussel 12. Dat een vlucht uit Marseille naar Schiphol werd omgeleid, meldde ook de NOS 10.

Waarom harde wind capaciteit kost

Een vliegtuig start en landt zo veel mogelijk tegen de wind in. Daarom bepalen windrichting en windsnelheid welke banen luchtverkeersleider LVNL kan inzetten. Op Schiphol geldt een grens van twintig knopen dwarswind voor de hoofdstart- en hoofdlandingsbaan 13. Op een eventuele tweede baan kan meer dwarswind staan, maar dan is het de uitdrukkelijke verantwoordelijkheid van de piloot om die te accepteren 13. Daarbij wegen windstoten van minder dan tien knopen niet mee 9. Elk vliegtuigtype heeft zijn eigen limieten. Bij veel toestellen ligt het maximum rond de dertig knopen 14. Bij de certificering moet een verkeersvliegtuig aantonen dat het veilig kan starten en landen met minstens twintig knopen dwarswind, of 0,2 keer de overtreksnelheid in landingsconfiguratie als dat meer is. Hoger dan 25 knopen hoeft die demonstratie niet te gaan 15. Maatschappijen en piloten kunnen daarbovenop strengere grenzen hanteren 16.

Bij een gematigde zuidwestenwind is de Polderbaan de hoofdlandingsbaan. Ruimt de wind verder of neemt hij toe, dan valt de Polderbaan op een gegeven moment buiten de dwarswindlimiet voor een hoofdlandingsbaan. De Buitenveldertbaan (09/27) neemt dan die rol over, en de Polderbaan wordt een tweede landingsbaan voor piloten die de dwarswind accepteren. Bij nog meer dwarswind blijft de Buitenveldertbaan als enige landingsbaan over 16. Bij een stormachtige zuidwestenwind kan Schiphol ook de Schiphol-Oostbaan inzetten voor landingen 17. In de spits zijn normaal twee landingsbanen open 9. Als er maar één bruikbaar is, stemt LVNL het aanbod van verkeer daarop af met zogeheten flowmaatregelen 16. Maatschappijen met een afspraak met LVNL kunnen buiten die regulering om vliegen, als de piloot vóór vertrek de dwarswind op de tweede baan accepteert. Lukt het landen daar toch niet, dan vliegt het toestel door naar zijn uitwijkluchthaven 916.

Annuleren gebeurt dus vooraf en op de grond: een maatschappij schrapt vluchten als er minder landingen en starts mogelijk zijn dan het schema vraagt. Een doorstart (go-around) en uitwijken naar een andere luchthaven (diversion) zijn beslissingen van de bemanning in de lucht, als de landing op dat moment niet veilig of niet mogelijk is. Bij windschering in de buurt van het vliegveld mag LVNL ook van de vaste baanvolgorde afwijken 9. Hoe dat er vanuit de cockpit uitziet, zie je in de nadering van Vliegpiet op de Polderbaan. In april zorgde storm Dave voor 72 geannuleerde en 743 vertraagde vluchten.

Rechten van passagiers

Bij een annulering heeft een passagier volgens de Europese verordening 261/2004 altijd recht op een keuze tussen terugbetaling van het ticket of een andere vlucht naar de eindbestemming 18. Ook moet de maatschappij maaltijden en verfrissingen aanbieden, en een hotel met vervoer als er een overnachting nodig is 18. Compensatie in geld hoeft de maatschappij niet te betalen als zij kan aantonen dat de annulering komt door buitengewone omstandigheden die ondanks alle redelijke maatregelen niet te voorkomen waren 18. In de toelichting op de verordening staan weersomstandigheden die de uitvoering van een vlucht verhinderen als voorbeeld van zulke omstandigheden 18.

Oefenen met wind en baangebruik

Dwarswindcomponenten uitrekenen, een METAR lezen en weten hoe een luchthaven zijn banen kiest: het komt allemaal terug in de ATPL-theorie. Oefen met Meteorology (050) en Operational Procedures. Op de pagina over Schiphol vind je de banen en gegevens van de luchthaven, en op vliegweer het actuele weer voor de luchtvaart.