Portugal beslist deze week welke Europese luchtvaartgroep een belang van 44,9 procent in TAP Air Portugal mag kopen. Na een traject van ruim een jaar zijn nog twee kandidaten over: de Duitse Lufthansa Group en Air France-KLM, het moederbedrijf van KLM 1. De derde gegadigde, IAG (British Airways, Iberia), deed op 2 april geen bod 1. In de Portugese media geldt Lufthansa als favoriet 23, maar de regering in Lissabon heeft nog niets officieel bekendgemaakt. In dit dossier zetten we het hele verhaal op een rij: van de eerste privatisering in 2015 en de redding met staatsgeld tot de race van nu, wat er op het spel staat voor Air France-KLM en wat de verkoop kan betekenen voor de verkeersvliegers van TAP.

De stand van zaken op 14 oktober

Een officieel besluit en de bekendmaking van de winnaar worden nog verwacht. De Portugese regering neemt de beslissing in een extra vergadering van de ministerraad op woensdag 14 oktober 2, en zou die volgens Jornal Económico binnen enkele uren bekendmaken 3. Bij het publiceren van dit dossier, woensdag 14 oktober rond 13.30 uur Nederlandse tijd, had de regering nog geen winnaar bekendgemaakt. Volgens de Portugese omroep SIC, aangehaald door MarketScreener, ligt Lufthansa voor op Air France-KLM 2. SIC noemt twee redenen: Lufthansa biedt volledig in contanten, terwijl Air France-KLM contanten combineert met eigen aandelen, en de sterkere financiële positie van Lufthansa zou de doorslag kunnen geven 2. Het ministerie van Infrastructuur wilde niet reageren 2. De zakenkrant Jornal Económico ging woensdagochtend verder en schreef op basis van eigen bronnen dat Lufthansa de privatisering heeft gewonnen en dat de regering de beslissing binnen enkele uren bekendmaakt 3. Dat zijn berichten op basis van anonieme bronnen, geen officiële besluiten. Zodra de regering haar keuze bekendmaakt, werken we dit dossier bij.

Omdat de bindende biedingen van eind juli volgens de regering dicht bij elkaar lagen, volgde in september een onderhandelingsronde. Op 30 september leverden beide bieders een verbeterd eindbod in 4. Volgens Bloomberg, aangehaald door Jornal Económico, liggen beide verbeterde biedingen boven de 1 miljard euro voor het belang van 44,9 procent 5. De precieze bedragen zijn niet openbaar.

Wat Portugal precies verkoopt

De huidige verkoop rust op een decreet dat de ministerraad van premier Luís Montenegro op 10 juli 2025 goedkeurde en dat op 14 augustus 2025 in het Portugese staatsblad verscheen 67. In deze eerste fase gaat maximaal 49,9 procent van TAP van de hand: tot 44,9 procent aan één strategische investeerder en tot 5 procent aan het personeel. Aandelen die werknemers niet kopen, gaan naar de investeerder 7. De staat houdt zo de meerderheid. "We willen niet doorgaan met geld in een put zonder bodem te gooien", zei Montenegro bij de start, en hij benadrukte dat het plan de hub in Lissabon veiligstelt 6.

Het decreet zegt ook waarom het om een minderheidsbelang gaat: de regering verwijst naar de Europese regels over eigendom en zeggenschap van luchtvaartmaatschappijen en wil haar eigen invloed behouden. Een latere verkoop van het resterende staatsbelang wordt al wel voorzien, met een prijs die volgens het decreet "noodzakelijk" een premie voor de zeggenschap bevat 7.

De voorwaarden staan in het bestek van de verkoop, het caderno de encargos, dat op 22 september 2025 werd gepubliceerd 8. Alleen luchtvaartmaatschappijen met een luchtvaartomzet van minstens 5 miljard euro in een van de jaren 2022 tot en met 2024 mochten meedoen. De regering beoordeelt de biedingen op onder meer de prijs per aandeel en de betaalwijze, waarbij betaling in aandelen uitdrukkelijk is toegestaan, het industriële plan met vlootplan en langeafstandsnetwerk, het versterken van het merk TAP en de plaats van het hoofdkantoor, de verbindingen met Madeira, de Azoren, de Portugese diaspora en Portugeestalige landen, toezeggingen aan het personeel en de bestaande cao's, onderhoud en techniek, duurzame brandstof en de mate waarin goedkeuring door toezichthouders, onder meer op het gebied van concentratiecontrole, de verkoop kan bemoeilijken 8. Ook telt mee hoe een bieder aankijkt tegen het later uitbreiden van zijn belang. Een weging van de criteria is niet gepubliceerd 8.

De koper mag zijn aandelen vijf jaar niet doorverkopen, de staat krijgt een voorkooprecht en de investeerder krijgt het recht om als eerste een bod te doen als de staat later meer aandelen verkoopt 8.

Tijdlijn van het dossier

Van Neeleman naar de staat: hoe TAP hier kwam

TAP is niet voor het eerst in de verkoop. In juni 2015 verkocht de toenmalige regering 61 procent van de holding TAP SGPS aan Atlantic Gateway, een combinatie van de Portugese ondernemer Humberto Pedrosa en luchtvaartondernemer David Neeleman 9. De overeenkomst werd op 24 juni getekend en op 12 november 2015 afgerond 7. De regering van António Costa, die kort daarna aantrad, opende in december 2015 nieuwe onderhandelingen. Dat leidde in 2016 tot een akkoord waarbij de staat weer 50 procent van TAP in handen kreeg, plus versterkte strategische zeggenschap 7.

De coronacrisis zette alles op zijn kop. De Europese Commissie keurde in 2020 een reddingslening van 1,2 miljard euro goed, die later werd omgezet in eigen vermogen 10. In juli 2020 bereikte de regering een akkoord om Neeleman uit te kopen, waarmee de staat op 72,5 procent kwam 9. Het ging om aandelen en economische rechten die overeenkwamen met 22,5 procent van TAP SGPS 7. In 2021 werd de staat de enige aandeelhouder van de luchtvaartmaatschappij TAP SA, en sinds november 2022 bezit de staat ook de hele holding 7.

Op 21 december 2021 keurde Brussel het herstructureringsplan goed, met 2,55 miljard euro aan steun in de vorm van eigen vermogen, inclusief de omgezette reddingslening 10. Daar hingen stevige voorwaarden aan. TAP moest onderhoud in Brazilië, catering en grondafhandeling afstoten, mocht tot het einde van het plan geen bedrijven overnemen, moest de vloot verkleinen en moest tot 18 slots per dag op de drukke luchthaven van Lissabon afstaan aan een concurrent 10. Toenmalig eurocommissaris Margrethe Vestager wees erop dat TAP op die luchthaven "aanzienlijke marktmacht" heeft 10. In het nieuwe privatiseringsdecreet schrijft de Portugese regering dat de staat in totaal 3,2 miljard euro aan kapitaal in TAP heeft gestoken en dat de herstructurering in december 2025 moest zijn afgerond 7.

Het schandaal dat de eerste verkoop vertraagde

Eind december 2022 kwam naar buiten dat Alexandra Reis, net benoemd tot staatssecretaris van Financiën (Schatkist), van TAP een vergoeding van 500.000 euro had gekregen voor haar vroegtijdige vertrek uit de directie. Minister van Infrastructuur Pedro Nuno Santos trad af en zei "de politieke verantwoordelijkheid" te nemen 11. Op 6 maart 2023 concludeerde de Portugese financiële inspectie IGF dat de vertrekregeling nietig was. Dezelfde dag ontsloeg de regering topvrouw Christine Ourmières-Widener en voorzitter Manuel Beja "met gegronde reden" en benoemde zij Luís Rodrigues tot nieuwe topman 12. Een parlementaire enquêtecommissie onderzocht het beheer van TAP. Haar eindrapport werd op 13 juli 2023 alleen met de stemmen van regeringspartij PS aangenomen; de hele oppositie stemde tegen 13.

In het najaar van 2023 wilde de regering-Costa alsnog een meerderheid van TAP verkopen. President Marcelo Rebelo de Sousa stuurde het decreet op 27 oktober 2023 terug omdat er volgens hem te veel vragen waren, onder meer over de controle van de staat en de transparantie van het proces 14. Kort daarna viel de regering-Costa en verdween het plan van tafel. De regering-Montenegro koos in 2025 voor een minderheidsbelang.

De bieders vergeleken

Lufthansa-topman Carsten Spohr noemde een belang in TAP bij het bindende bod "de volgende logische stap", omdat TAP al partner is binnen Star Alliance. Lufthansa wil TAP binnen de groep versterken als "de leidende maatschappij voor de Zuid-Atlantische Oceaan, met Lissabon als strategische hub" en verwijst naar SWISS, Austrian, Brussels Airlines en ITA Airways, die hun eigen identiteit binnen de groep hebben gehouden 16.

Air France-KLM-topman Ben Smith zei bij het bindende bod: "Wat we vandaag hebben ingediend, is niet alleen een voorgestelde prijs voor een luchtvaartmaatschappij." Volgens hem bevestigt de groep met het bod haar streven om "een Europese wereldspeler in de luchtvaart" te bouwen 17. Bij het eindbod op 30 september zei Air France-KLM dat de interesse in TAP "sterker is dan ooit" 19.

IAG, het moederbedrijf van British Airways en Iberia en lid van oneworld, werd in december 2025 nog toegelaten tot de biedingsfase 15, maar diende op 2 april 2026 geen bod in 1. Eerder schreven we over het afhaken van IAG.

Wat er op het spel staat

TAP is een netwerkmaatschappij met een bijzondere positie. In 2025 vervoerde TAP 16,7 miljoen passagiers, haalde het 4,313 miljard euro aan omzet en een nettowinst van 4,1 miljoen euro, en had het eind 2025 99 vliegtuigen in gebruik 20. De echte prijs zit in het netwerk. Volgens cijfers van OAG, aangehaald door de Portugese nieuwssite ECO, heeft TAP ongeveer een kwart van de capaciteit tussen Europa en Brazilië, en in het vierde kwartaal van 2025 was TAP goed voor 48 procent van de vluchten op de luchthaven van Lissabon 4. Wie TAP binnenhaalt, krijgt dus een sterke positie op de Zuid-Atlantische markt en een dominante positie in Lissabon.

Voor Portugal gaat het om meer dan geld. Het decreet noemt als doelen het terugverdienen van het staatsgeld, het versterken van het merk TAP, directe verbindingen met landen waarmee Portugal historische en culturele banden heeft, en het behoud en de groei van het onderhoudsbedrijf van TAP 7.

Wat dit betekent voor Air France-KLM en KLM

Voor Air France-KLM past TAP in een bredere strategie van deelnemingen in andere Europese maatschappijen. De groep heeft al ongeveer 20 procent van het Scandinavische SAS en kondigde in juli 2025 aan dat belang te willen vergroten tot 60,5 procent. De afronding was voorzien in de tweede helft van 2026, onder voorbehoud van goedkeuring door toezichthouders 21. Met TAP zou Lissabon de exclusieve hub van de groep in Zuid-Europa worden, naast Parijs en Amsterdam 19.

Voor Nederland is er een direct belang. De Nederlandse staat bezit 9,1 procent van de aandelen Air France-KLM, met 13,3 procent van de stemrechten, zo staat in de evaluatie van het aandeelhouderschap die het kabinet in september 2025 naar de Tweede Kamer stuurde 22. Een belang in TAP zou Air France-KLM groter maken, maar ook een investering van meer dan een miljard euro vragen 5. Wint Lufthansa, dan krijgt de Duitse concurrent een groot minderheidsbelang in de maatschappij met ongeveer een kwart van de capaciteit tussen Europa en Brazilië 4. Wat de uitkomst concreet betekent voor KLM, Schiphol of het netwerk van KLM, hebben Air France-KLM en KLM in de openbare stukken die wij zagen niet uitgewerkt.

Wat de verkoop betekent voor piloten

De pilotenvakbond SPAC, die de verkeersvliegers van TAP vertegenwoordigt, waarschuwde de regering in april in een brief over Lufthansa. Volgens SPAC heeft Lufthansa "onethische antivakbondstactieken" toegepast die, als ze naar TAP worden overgebracht, de sociale vrede ernstig in gevaar zouden brengen. De bond steunt de herprivatisering alleen als de bieders technisch, financieel en op het gebied van arbeidsverhoudingen betrouwbaar zijn 23. Lufthansa ligt zelf al langer overhoop met de Duitse pilotenbond Vereinigung Cockpit over de pensioenen, wat dit jaar tot stakingen leidde, zoals wij eerder meldden in dit artikel over het pensioenaanbod aan Lufthansa-piloten.

Op 9 september stelde SPAC vijf vragen die de eindbiedingen volgens de bond moeten beantwoorden. Welke vloot krijgt TAP en wie zorgt voor groei vanuit Lissabon? Welke productie blijft onder het AOC van TAP, het eigen bewijs van luchtvaartexploitant? Welke garanties komen er voor banen en loopbanen? Wat is de toekomst van dochter Portugália en van het onderhoudsbedrijf? En hoeveel beslissingsmacht blijft in Portugal? "Het is vóór de keuze van de investeerder, met twee kandidaten in de race, dat intenties moeten worden omgezet in controleerbare toezeggingen", zei SPAC-voorzitter Hélder Santinhos. De bond zegt zelf niet de aandeelhouder te willen kiezen 24.

De vraag over het AOC is voor piloten de kern. Vluchten die onder het AOC van TAP blijven, worden in de regel gevlogen door de eigen piloten van TAP; vluchten die naar een ander onderdeel van een groep gaan, niet. Toezeggingen aan het personeel en het respecteren van de cao's zijn een van de criteria waarop de regering de biedingen beoordeelt 8. In de openbare verklaringen van beide bieders die wij zagen, staat niets concreets over senioriteit, bases of het overplaatsen van piloten.

Hoe nu verder

Met de keuze van de ministerraad is TAP nog niet verkocht. De regering wil eerst met één gekozen bieder een laatste onderhandelingsronde houden, de zogeheten negociação finalíssima 4. Volgens Jornal Económico moet de ministerraad daarna de koopovereenkomst en de aandeelhoudersovereenkomst goedkeuren, waarna de Europese mededingingsautoriteit naar de deal kijkt 3. De koper moet binnen 15 dagen na aanvaarding tekenen, en het personeel krijgt later de kans om tot 5 procent te kopen tegen dezelfde prijs per aandeel 8. De termijn voor de verkoop is verlengd tot 31 december 2026 4.

De grootste onzekerheid is Brussel. Minister van Financiën Joaquim Miranda Sarmento zei op 8 oktober dat de Europese toetsing 18 tot 24 maanden kan duren, waardoor de verkoop pas in 2028 wordt afgerond 25. Of de Commissie voorwaarden stelt, zoals het afstaan van slots of routes, is nog niet bekend.