De Allied Pilots Association (APA), de vakbond van de piloten van American Airlines, vraagt de Amerikaanse faillissementsrechter om de verkoop van de bedrijfsdata van het failliete Spirit Airlines aan Google voorlopig tegen te houden. Meer dan 700 leden van de bond werkten eerder bij Spirit, en hun vertrouwelijke personeels- en trainingsgegevens zitten volgens de bond in het pakket. De APA diende het bezwaar dinsdag 29 september in en sluit zich daarmee aan bij eerdere bezwaren van andere bonden.

In de kennisbank: Waarom is vakbondsdekking (CBA) belangrijk en wat gebeurt er zonder afdwingbaar contract? en Hoe hoort een piloot om te gaan met vermoeidheid en waarom is melden zo belangrijk?

Wat Google kocht

Spirit Airlines stopte in mei met vliegen en verkoopt sindsdien via het faillissement zijn resterende bezittingen. Naast vliegtuigen, slots en vastgoed hoort daar ook de interne bedrijfsdata bij. Half augustus werd bekend dat Google op de veiling 10 miljoen dollar voor die dataset had geboden. Het AI-bedrijf Mercor bood met 7,5 miljoen dollar het op een na hoogste bedrag. Volgens CNN gaat het om e-mails en interne communicatie, spreadsheets, boekingen, gegevens over het spaarprogramma en personeelsinformatie. Google zegt het pakket te willen gebruiken om zijn producten en AI-modellen te verbeteren. "We acquired part of an enterprise dataset from Spirit Airlines, which can be helpful in improving our products and AI models", aldus een woordvoerder, die daaraan toevoegde dat Google geen persoonsgegevens ontvangt.

De omvang is groot. Volgens Ars Technica en Simple Flying gaat het onder meer om zo'n 100 miljoen e-mails, 500 miljoen berichten uit Microsoft Teams en ruim 20 miljoen SharePoint-documenten. Simple Flying noemt op basis van de rechtbankstukken daarnaast 3,4 miljoen salarisrecords, meer dan 175.000 personeelsdossiers die teruggaan tot 1986, gegevens over meer dan 763.000 vluchten en 5 miljoen crew pairings, de reeksen vluchten die aan een bemanning worden toegewezen. Die laatste cijfers hebben wij niet in een tweede bron teruggevonden.

Waarom de piloten bezwaar maken

Volgens de APA gaat het om meer dan privacy. Bemanningsleden doen mee aan vrijwillige veiligheids- en trainingsprogramma's in de verwachting dat wat ze daar delen vertrouwelijk blijft. De verkoop "threatens to have a chilling effect across all commercial airlines", schrijft de bond in zijn bezwaarschrift, zoals geciteerd door Business Insider. "To permit that information to later be sold to a third-party without ensuring complete deidentification and satisfactory confidentiality protections will serve to threaten the voluntary safety and training programs that provide the backbone of the commercial aviation industry in the United States." De bond wil dat de rechter de verkoop afwijst totdat de zorgen over de gegevens van bemanningsleden naar tevredenheid zijn opgelost.

Dat argument raakt aan de kern van de Amerikaanse veiligheidscultuur in de luchtvaart. Programma's als het Aviation Safety Action Program (ASAP) laten piloten vrijwillig fouten en voorvallen melden zonder dat daar disciplinaire maatregelen van de werkgever of handhaving door de FAA op volgen. Bij Flight Operations Quality Assurance (FOQA) worden vluchtgegevens geanalyseerd om risico's vroeg te zien, en bij Line Operations Safety Assessments (LOSA) kijken getrainde waarnemers mee in de cockpit tijdens gewone vluchten. Al die programma's draaien op vertrouwen: wie vreest dat een melding later bij een derde partij belandt, meldt minder.

Eerdere bezwaren van andere bonden

De APA staat niet alleen. De Association of Flight Attendants-CWA, de bond van het cabinepersoneel van Spirit, maakte in augustus als eerste bezwaar. Volgens Simple Flying vroeg die bond om trainingsdossiers, urenregistraties en salarisgegevens buiten de verkoop te houden, omdat geanonimiseerde gegevens via afleiding alsnog naar personen herleid zouden kunnen worden. De Air Line Pilots Association (ALPA), die de piloten van Spirit vertegenwoordigde, wil dat veiligheidsgegevens zoals vermoeidheidsmeldingen en ASAP-, FOQA- en LOSA-data volledig worden uitgesloten, ook als ze geanonimiseerd zijn. Volgens ALPA, geciteerd door Ars Technica, kan openbaarmaking van vertrouwelijke vluchtoperationele data via deze verkoop "be expected to chill voluntary compliance by pilots across the industry".

Ook bonden van technici en grondpersoneel maakten bezwaar, net als leveranciers. Het softwarebedrijf Springshot, dat de operationele systemen van Spirit leverde, en motorenbouwer International Aero Engines vrezen dat er eigen bedrijfsgegevens in de dataset zitten die Spirit niet mag verkopen. Adam Schwartz van de Amerikaanse digitale-rechtenorganisatie Electronic Frontier Foundation zei tegen Ars Technica dat hij geen eerder geval kent waarin een bedrijf in een faillissement de gegevens van zijn eigen werknemers als bezit probeert te verkopen.

Waar de zaak juridisch staat

De verkoop moet worden goedgekeurd door de faillissementsrechtbank voor het zuidelijk district van New York, waar rechter Sean Lane de zaak behandelt. Een eerste zitting over de goedkeuring stond in augustus gepland, maar die is volgens Simple Flying meerdere keren uitgesteld; een besluit is er nog niet. Ondertussen bracht het AI-trainingsbedrijf Micro1 een concurrerend bod van 12,5 miljoen dollar uit, met de belofte de bezwaren weg te nemen, meldde Ars Technica in september. Spirit wilde tegenover Business Insider niet reageren; Google reageerde daar niet op vragen.

Wat het betekent voor piloten

De zaak gaat verder dan Spirit. Als personeels- en trainingsdossiers van een failliete maatschappij als handelswaar kunnen worden verkocht en in AI-modellen belanden, rijst de vraag wat er met de gegevens van piloten bij andere maatschappijen gebeurt als die omvallen. Voor de meer dan 700 voormalige Spirit-piloten die nu bij American Airlines vliegen, gaat het om hun eigen checkrides, trainingsresultaten en personeelsdossiers. De bonden vragen de rechter daarom niet alleen om bescherming van individuele piloten, maar ook van het meldsysteem waarop de veiligheid van de hele sector leunt.