In Australië is een helikopter verongelukt tijdens het opstijgen op Archerfield Airport, ten zuiden van Brisbane in de deelstaat Queensland. De piloot bleef daarbij ongedeerd, meldt de Australische krant The Courier-Mail, die spreekt van een wonderbaarlijke ontsnapping. Ook de Herald Sun bracht het voorval woensdag 14 oktober (Australische tijd) met foto's.

Wat er bekend is

De berichtgeving die wij konden inzien bevat weinig details. Volgens The Courier-Mail ging het mis op het moment dat de helikopter opsteeg; de piloot raakte daarbij niet gewond. Welk type helikopter het was, welke registratie het toestel had, wie de eigenaar of exploitant is en met welk doel de vlucht werd uitgevoerd, wordt in de berichtgeving die wij konden inzien niet vermeld. Ook de precieze datum en het tijdstip van de crash worden daarin niet genoemd, net als de vraag of er behalve de piloot nog iemand aan boord was.

Een oorzaak wordt niet genoemd. Of het Australische onderzoeksbureau voor transportveiligheid ATSB een onderzoek instelt, was bij het schrijven van dit artikel niet bekend; een melding van het ATSB over dit voorval hebben we niet gevonden.

Een drukke luchthaven voor helikopters

Archerfield ligt op ongeveer 11 kilometer van het centrum van Brisbane en is de tweede luchthaven van de stad. Volgens de luchthaven zelf is het een belangrijke basis voor zakenvliegtuigen, reddings- en veiligheidsdiensten, charter, vliegopleidingen en onderhoudsbedrijven. Archerfield heeft naar eigen zeggen de meeste bewegingen in de algemene luchtvaart van alle luchthavens in Queensland en de meeste vliegscholen van de deelstaat, en verwerkt sinds 2018 het grootste aantal helikopterbewegingen van Australië.

Opstijgen: een kritieke fase voor helikopters

Los van dit voorval geldt het opstijgen voor helikopterpiloten als een fase met eigen risico's. Het handboek voor helikoptervliegers van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA beschrijft onder meer dynamic rollover: een helikopter die nog met een ski of wiel contact heeft met de grond, kan rond dat punt gaan kantelen. Snel de collective verlagen is volgens de FAA de meest effectieve manier om te voorkomen dat dynamic rollover zich ontwikkelt. Is de kritieke kantelhoek eenmaal overschreden, dan rolt het toestel volgens het handboek op zijn kant, wat de piloot ook met de cyclic stuurt. Het handboek waarschuwt dat zulke ongevallen meestal boven een vlakke ondergrond gebeuren en raadt aan langzaam los te komen, zodat de piloot kan stoppen als een ski blijft haken of het zwaartepunt niet klopt.

Een ander verschijnsel bij helikopters die nog op de grond staan is ground resonance, een destructieve trilling die volgens de FAA vooral voorkomt bij rotoren met scharnierende bladen, meestal ontwerpen met drie of meer hoofdrotorbladen. Het Europese helikopterveiligheidsteam EHEST, waarvan EASA de veiligheidsfolders publiceert, stelde in 2010 op basis van een analyse van Europese helikopterongevallen uit 2000 tot en met 2005 vast dat een blijvend groot aantal ongevallen samenhing met onder meer statische en dynamische rollover.

Of een van deze verschijnselen bij de crash op Archerfield een rol speelde, is niet bekend. Daar is niets over gemeld, en een oorzaak kan pas worden vastgesteld als onderzoekers het voorval hebben bekeken. Eerder schreven we over een noodlanding van een helikopter bij Callantsoog, waarbij alle vijf inzittenden ongedeerd bleven.