Van luchtstrijdkrachten naar lucht- en ruimtestrijdkrachten

De video van EenVandaag begint bij een naamswijziging: vorig jaar werd het Commando Luchtstrijdkrachten het Commando Lucht- en Ruimtestrijdkrachten. Volgens de video zit daar meer achter dan één nieuw woord, omdat militairen voor navigeren, communiceren en het volgen van tegenstanders afhankelijk zijn van wat hoog boven de aarde gebeurt. De ruimte begint op meer dan 100 kilometer hoogte, en daar draaien duizenden satellieten in een baan om de aarde. Sommige zijn zo groot als een lunchtrommel, andere zo groot als een schoolbus. Ze worden elke dag gebruikt om de weg te vinden, contact te houden, te pinnen en het weer te voorspellen, en ze helpen vliegtuigen, schepen en auto's van A naar B.

Satellieten in de oorlog in Oekraïne

Als voorbeeld noemt de video de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. In februari 2022 reed een groep Russische tanks richting Kiev. Oekraïne ontdekte dat konvooi via satellietbeelden en viel het aan; mede daardoor bereikten de tanks Kiev volgens de video nooit. Oekraïne gebruikt satellieten ook voor internet aan het front, om informatie te delen en om drones aan te sturen. Daarbij gaat het vooral om de Starlink-satellieten van Elon Musk, die heeft gezegd dat de Oekraïense frontlinie zonder Starlink zou instorten. Juist omdat satellieten zo waardevol zijn, worden ze volgens de video ook een doelwit.

Ruimtewapens

De video bespreekt daarna anti-satellietwapens, ook wel ASATs genoemd. Amerika, China, Rusland en India hebben laten zien dat ze met een raket vanaf de grond een satelliet kunnen uitschakelen. Daarnaast zijn er volgens de video ook wapens in de ruimte zelf. Hoeveel precies is niet bekend, maar de Verenigde Staten erkennen inmiddels dat ze ermee bezig zijn, wat de video opvallend noemt omdat er lang een taboe lag op wapens in de ruimte. Als voorbeeld van wat zulke satellieten doen, noemt de video 2009: Amerikaanse satellieten vlogen toen dicht bij satellieten van Pakistan, Afghanistan en Jemen om berichten van Al-Qaeda-leiders te onderscheppen. Experts denken ook dat er satellieten zijn die andere satellieten kunnen verstoren of kapotmaken, bijvoorbeeld met lasers.

Kernwapens in de ruimte zijn sinds 1967 officieel verboden, maar er bestaat zorg over Russische kernbommen die in de ruimte zouden ontploffen en meerdere satellieten tegelijk vernietigen. De techniek is niet nieuw: bij de Amerikaanse proef Starfish Prime in 1962 ontplofte een kernbom op 400 kilometer hoogte. Op Hawaï vielen honderden straatlampen uit en er gingen meerdere satellieten verloren. De video noemt de kans dat zulke wapens worden ingezet klein, onder meer omdat rondvliegend afval delen van de ruimte onbruikbaar zou maken, ook voor wie de bom gebruikt.

Wat Nederland in de ruimte doet

Defensie begon in 2014 een klein centrum voor veiligheid in de ruimte, met toen twee mensen. Inmiddels werken er 30 mensen in wat nu Space Command heet; eind dit jaar moeten dat er 100 zijn en over een paar jaar enkele honderden. Tot 2035 gaat het volgens de video om honderden miljoenen euro's. Een deel van dat geld ging naar de nanosatelliet BRIK-II, ongeveer zo groot als een flinke schoenendoos, die in 2021 als allereerste Nederlandse militaire satelliet werd gelanceerd om te onderzoeken of je vanuit de ruimte radiosignalen van de aarde kunt opvangen. Daarna volgde een SAR-satelliet, de eerste van vier, die met radar door de wolken heen beelden maakt voor de krijgsmacht, zodat Nederland minder afhankelijk is van andere landen zoals Amerika.

Defensie wil uiteindelijk tientallen satellieten lanceren, elk met een eigen functie. Defensiespecialist Patrick Bolder, die betrokken was bij het ontwikkelen van het programma, noemt afschrikking als gezamenlijk doel: genoeg middelen en duidelijke strategische communicatie, zodat een ander het niet probeert om Nederlandse satellieten dwars te zitten. Eigen ruimtewapens ontwikkelt Nederland volgens hem niet, en hij verwacht ook niet dat dat snel gebeurt. Nederland kijkt wel hoe het kan voorkomen dat ruimtewapens worden ingezet, vooral tegen de eigen satellieten. Volgens Bolder is die verdediging vroeg of laat zeker nodig: het is niet de vraag of het gaat gebeuren, maar wanneer. Aan het slot vat de video samen wat de luchtmacht in de ruimte doet: satellieten beschermen die onmisbaar zijn voor het dagelijks leven en voor de krijgsmacht, en zorgen voor ogen en oren in de ruimte, zodat Nederland minder afhankelijk is van andere landen.