In de Verenigde Staten is een 67-jarige passagier federaal aangeklaagd die op 3 september aan boord van een vlucht van American Airlines met duct tape en tie-wraps aan zijn stoel werd vastgezet. Het ging om vlucht AA618 van Dallas/Fort Worth naar Newark, die door de onrust uitweek naar Baltimore 12. Het Openbaar Ministerie voor het district Maryland maakte op 13 oktober bekend dat Layne Lundeen uit Tucson, Arizona, wordt beschuldigd van het hinderen van bemanningsleden en van mishandeling 34. De luchthavenpolitie die hem na de landing aanhield, noemde hem in september Arthur Lundeen 1. Een aanklacht is een beschuldiging: hij geldt als onschuldig tot een rechter anders beslist 5.

Wat er aan boord gebeurde

Ongeveer driekwart van de vlucht ontstond onrust in de cabine, vertelde medepassagier Juan Mejia, een oud-politieman, aan ABC News. Volgens hem begon de man twee rijen achter hem bemanningsleden en passagiers uit te schelden, onder meer met racistische opmerkingen 1. Mejia en zijn reisgenoot Richard Olenick zeggen dat ze ingrepen toen de man fysiek werd 1. Volgens Olenick greep de man zijn buurman bij de keel en werd Mejia bij het ingrijpen gebeten. Stewardessen gaven de helpers tie-wraps en rollen duct tape, waarna Mejia de man met de tape aan zijn stoel vastmaakte 4. De luchthavenpolitie van Maryland (Maryland Transportation Authority Police) bevestigde dat de man met duct tape aan zijn stoel en met tie-wraps om zijn handen was vastgezet 1.

Het toestel landde volgens de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA rond 22.15 uur lokale tijd veilig op Baltimore/Washington International (BWI) 2. Agenten haalden de man van boord, waarna de vlucht doorging naar Newark 1. American Airlines liet weten: "The safety and security of our customers and team members is our top priority, and we do not tolerate violence" 1. Bij zijn eerste verschijning voor een rechter in Maryland zei de verdachte dat hij voor de vlucht twee screwdrivers (wodka met jus d'orange) had gedronken en zich niets herinnerde 3.

De aanklacht

De politie van Maryland vervolgde hem eerst voor wanordelijk gedrag en mishandeling (second-degree assault), twee lichtere delicten 15. De FBI onderzocht wat er in de lucht gebeurde en overlegde met het Openbaar Ministerie over federale vervolging 2. Dat leidde tot een federale aanklacht voor het hinderen van bemanningsleden en voor mishandeling 3. Volgens de aanklacht intimideerde hij stewardessen door fysiek contact, negeerde hij hun instructies en richtte hij scheldwoorden, waaronder racistische, tot bemanning en passagiers 64. Op het hinderen van de bemanning staat in de Verenigde Staten maximaal 20 jaar cel, op de mishandeling maximaal een jaar 38. Een federale rechter liet hem op 13 oktober vrij in afwachting van het proces; zijn advocaat wilde niet reageren 3.

Wie mag een passagier vastzetten?

Op internationale vluchten regelt het Verdrag van Tokio uit 1963 de bevoegdheden van de gezagvoerder. Heeft die redelijke gronden om aan te nemen dat iemand aan boord een strafbaar feit pleegt of de veiligheid in gevaar brengt, dan mag hij redelijke maatregelen nemen, inclusief het vastzetten van die persoon (restraint). Dat mag om het toestel en de mensen aan boord te beschermen, om de orde te handhaven of om de persoon na de landing aan de autoriteiten over te dragen 11. De gezagvoerder kan andere bemanningsleden opdragen te helpen en passagiers om hulp vragen, maar hen niet verplichten. Bemanningsleden en passagiers mogen ook zonder toestemming ingrijpen als dat direct nodig is voor de veiligheid 11. Voor de landing moet de gezagvoerder de autoriteiten van het land van landing melden dat er iemand is vastgezet en waarom 11.

Het verdrag stelt bemanning en passagiers die volgens die regels handelen vrij van aansprakelijkheid voor de behandeling van de vastgezette persoon 11. Een binnenlandse vlucht zoals AA618 valt buiten dit deel van het verdrag. Daar geldt Amerikaanse wetgeving: de gezagvoerder is "the final authority as to the operation of that aircraft" en niemand mag een bemanningslid aanvallen, bedreigen, intimideren of hinderen bij zijn werk 109.

Het Montreal Protocol van 2014 (MP14), sinds 1 januari 2020 van kracht, vult het verdrag aan 12. Onder het oude verdrag lag de rechtsmacht vooral bij het land waar het toestel is ingeschreven. Daardoor bleef volgens IATA ongeveer 60 procent van de overtredingen onbestraft 12. Met MP14 kunnen ook het land van landing en het land van de maatschappij vervolgen 13. Het protocol werkt alleen in landen die het hebben geratificeerd 12. Nederlandse vliegers pleiten intussen voor een internationale zwarte lijst voor lastige passagiers.

Restraint kits en duct tape

Veel maatschappijen hebben aan boord een restraint kit met boeien of tie-wraps, maar duct tape hoort daar niet standaard bij. American Airlines is volgens het vakblad Paddle Your Own Kanoo een van de weinige Amerikaanse maatschappijen die duct tape uitdrukkelijk toestaat om een passagier aan zijn stoel vast te zetten. De tape gaat daarvoor mee aan boord, samen met een speciale tapesnijder om iemand snel los te maken als dat nodig is 6. United Airlines en Southwest Airlines hebben hun stewardessen juist gezegd het niet te gebruiken 6. Wat bemanning precies mag, hangt dus af van de procedures van de eigen maatschappij en de training die daarbij hoort.

Zero tolerance en boetes van de FAA

De FAA voert een zero-tolerancebeleid voor onhandelbare passagiers 7. Los van strafzaken kan de toezichthouder per overtreding een boete van maximaal 43.658 dollar voorstellen, en een incident kan meerdere boetes opleveren 7. Zaken worden waar nodig aan de FBI overgedragen en kunnen uitmonden in een veroordeling voor een zwaar misdrijf (felony) 7. Wie zich misdraagt, kan ook zijn TSA PreCheck-status kwijtraken of op de interne vliegverbodslijst van een maatschappij komen 7. De FAA onderzoekt ook dit incident 12.

Wat een uitwijking kost

Een uitwijking kost een maatschappij extra brandstof, landings- en afhandelingskosten en vaak hotels en vervangende bemanning. De Britse luchtvaartautoriteit CAA schat de kosten op 10.000 tot 80.000 pond, afhankelijk van het toestel en het vliegveld 13. Ryanair specificeerde begin 2025 zijn kosten na een uitwijking naar Porto op 15.350 euro, onder meer 7.000 euro voor de overnachting van 160 passagiers en zes bemanningsleden, 2.500 euro aan landings- en afhandelingskosten en 1.800 euro voor vervangende bemanning. De maatschappij wilde dat bedrag op de passagier verhalen 14. Veel maatschappijen nemen volgens advocatenkantoor Irwin Mitchell in hun vervoersvoorwaarden op dat een passagier die een uitwijking veroorzaakt de kosten moet vergoeden 13.